Trong báo cáo Triển vọng Khoáng sản Thiết yếu Toàn cầu 2026 công bố ngày 16/7, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết thị trường khoáng sản thiết yếu vẫn tập trung cao độ vào một số ít nhà cung cấp, trong đó Trung Quốc giữ vai trò chi phối cả hoạt động khai thác lẫn tinh chế nhiều loại kim loại quan trọng.
Cơ quan này cảnh báo những diễn biến gần đây, đặc biệt là việc Trung Quốc siết xuất khẩu một số nguyên tố đất hiếm, đang làm gia tăng nguy cơ mất an ninh nguồn cung trên phạm vi toàn cầu.
Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các nguyên tố đất hiếm nặng từ năm ngoái. Dù việc mở rộng các biện pháp này hiện được tạm hoãn đến tháng 11/2026, IEA cho rằng nếu Bắc Kinh quyết định triển khai đầy đủ, khoảng 6.500 tỷ USD giá trị sản xuất chế biến ngoài Trung Quốc mỗi năm trong các ngành ô tô, công nghệ cao, quốc phòng và năng lượng sẽ đối mặt với rủi ro.
Không chỉ vậy, nếu Trung Quốc tiếp tục hạn chế xuất khẩu các nguyên liệu quan trọng trong chuỗi cung ứng pin và hoạt động thương mại than chì dùng cho pin bị gián đoạn hoàn toàn, hơn 300 tỷ USD giá trị sản xuất chế biến ngoài Trung Quốc cũng có thể bị ảnh hưởng.
IEA cho rằng dù sản lượng không lớn, các khoáng sản thiết yếu lại đóng vai trò sống còn đối với nhiều ngành công nghiệp. Vì nguồn cung tập trung chủ yếu ở Trung Quốc, chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị.
Mặc dù nhiều quốc gia đã thúc đẩy các chính sách hỗ trợ đầu tư nhằm phát triển chuỗi cung ứng đất hiếm bên ngoài Trung Quốc, thị trường khoáng sản thiết yếu toàn cầu vẫn chưa có sự đa dạng đáng kể.
IEA nhận định ba rủi ro lớn nhất hiện nay gồm sự tập trung nguồn cung, các biện pháp hạn chế xuất khẩu và xu hướng suy giảm đầu tư vào lĩnh vực khai thác, chế biến khoáng sản.
Tuy nhiên, ông Birol cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực khi các chính sách hỗ trợ đầu tư đang bắt đầu giúp mở rộng chuỗi cung ứng đất hiếm ngoài Trung Quốc.
Theo ông, việc đa dạng hóa nguồn cung có thể làm gia tăng chi phí trong ngắn hạn, nhưng đây là "khoản phí bảo hiểm" cần thiết để tăng cường an ninh khoáng sản và giảm thiểu rủi ro đối với nền kinh tế toàn cầu trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động.