Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách TP Hải Phòng nhấn mạnh, quá trình tinh gọn bộ máy phải bảo đảm quyền lợi của đội ngũ, minh bạch trong bố trí nhân sự, tránh biến mục tiêu giảm đầu mối thành áp lực hành chính mới đối với giáo viên.
Sắp xếp trường học không chỉ để giảm đầu mối
- Thưa bà, ngành giáo dục sẽ có những thuận lợi và thách thức gì khi triển khai sắp xếp trường học theo chỉ đạo của Thủ tướng?
+ Đây không đơn thuần là việc sáp nhập trường học để giảm số lượng đầu mối, mà là quá trình tái cấu trúc mạng lưới giáo dục công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, quy mô dân số và không gian phát triển mới.
Thuận lợi lớn nhất là nhiều địa phương có cơ hội rà soát lại hệ thống trường học còn nhỏ lẻ, phân tán, trùng lặp về bộ máy quản lý. Khi hình thành các trường có quy mô hợp lý với trường chính và các phân hiệu, nguồn lực về cơ sở vật chất, giáo viên, thiết bị dạy học và ngân sách sẽ được sử dụng hiệu quả hơn. Đồng thời, nhà trường cũng có điều kiện nâng cao năng lực quản trị, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng các tổ chuyên môn mạnh.
Tuy nhiên, áp lực lớn nhất hiện nay là tiến độ triển khai rất gấp, trong khi năm học mới đã cận kề.
Nếu khảo sát không kỹ, việc sắp xếp có thể khiến khoảng cách đến trường xa hơn, tăng chi phí đi lại, sĩ số lớp đông hơn hoặc xuất hiện những trường có quy mô quá lớn nhưng năng lực quản trị không theo kịp.
Điều này càng đáng lưu ý ở miền núi, hải đảo, vùng dân cư thưa hoặc nơi giao thông còn khó khăn.
Theo tôi, mục tiêu giảm 30% đầu mối phải được hiểu là định hướng chung chứ không phải áp dụng cứng nhắc cho mọi địa phương.
Nơi nào việc sáp nhập làm giảm khả năng tiếp cận giáo dục hoặc ảnh hưởng đến chất lượng thì cần có phương án linh hoạt, thậm chí giữ lại điểm trường cần thiết. Thành công của sắp xếp phải được đo bằng chất lượng vận hành chứ không phải chỉ bằng số lượng đầu mối giảm đi.
Quyền lợi giáo viên phải được đặt ở vị trí trung tâm
- Theo bà, quá trình sắp xếp cần được giám sát trên những tiêu chí nào?
+ Tôi cho rằng cần theo dõi đồng thời bốn nhóm vấn đề. Thứ nhất là quyền tiếp cận giáo dục của học sinh, gồm khoảng cách đến trường, an toàn giao thông, chi phí đi lại, khả năng tổ chức bán trú và nguy cơ học sinh bỏ học.
Thứ hai là điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, như sĩ số lớp, phòng học, phòng chức năng, nước sạch, thiết bị dạy học, hạ tầng số và cơ cấu giáo viên.
Thứ ba là quyền và lợi ích hợp pháp của đội ngũ giáo viên, cán bộ, nhân viên. Đây là yếu tố then chốt. Việc bố trí nhân sự phải công khai, minh bạch, đúng vị trí việc làm, năng lực chuyên môn và hoàn cảnh thực tế. Mọi quyết định liên quan đến cán bộ, giáo viên phải có đối thoại và cơ chế tiếp nhận, giải quyết kiến nghị.
Nhóm cuối cùng là hiệu quả quản trị sau sắp xếp.
Cần đánh giá xem bộ máy mới có thực sự giảm tầng nấc trung gian hay chỉ thay đổi tên gọi; trách nhiệm của hiệu trưởng và người phụ trách phân hiệu có rõ ràng hay không; việc quản lý tài sản, ngân sách và dữ liệu có hiệu quả hơn không.
Mỗi đề án sắp xếp cần được đánh giá tác động trước khi triển khai, đồng thời công khai để giáo viên, phụ huynh và người dân góp ý. Thước đo cuối cùng là học sinh có học tốt hơn không, giáo viên có điều kiện làm việc tốt hơn không và nguồn lực đầu tư có được sử dụng hiệu quả hơn không.
Không thể giảm chức danh rồi đẩy việc hành chính cho giáo viên
- Chủ trương mới hướng tới giảm biên chế quản lý, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy. Theo bà, điều kiện nào quyết định thành công?
+ Đây là chủ trương đúng vì nguồn lực của ngành giáo dục cần ưu tiên cho hoạt động dạy và học. Tuy nhiên, việc cơ cấu lại đội ngũ phải dựa trên vị trí việc làm và nhu cầu thực tế, không thể hiểu đơn giản rằng cứ giảm một cán bộ quản lý là có thể chuyển ngay sang một giáo viên.
Điều kiện đầu tiên là phải có dữ liệu chính xác về nhu cầu giáo viên theo từng môn học, từng cấp học và từng địa phương để điều động, tuyển dụng hoặc đào tạo phù hợp.
Điều kiện thứ hai là phải phân biệt rõ giữa quản lý hành chính và quản trị chuyên môn. Tinh gọn số lượng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng là cần thiết, nhưng trường có nhiều phân hiệu sẽ đòi hỏi năng lực quản trị cao hơn. Không thể giảm chức danh quản lý rồi lại đẩy toàn bộ việc hành chính xuống giáo viên, khiến họ ít thời gian hơn cho chuyên môn.
Việc bố trí giáo viên dạy liên trường chỉ khả thi khi khoảng cách hợp lý, có phương tiện, chế độ hỗ trợ và thời khóa biểu khoa học. Đối với vùng khó khăn, cần tiếp tục đầu tư nhà công vụ và chính sách thu hút giáo viên.
Nguồn kinh phí tiết kiệm được từ việc giảm đầu mối quản lý phải được ưu tiên tái đầu tư cho lớp học, thiết bị, thư viện, chuyển đổi số và cải thiện điều kiện làm việc của giáo viên.
Nếu chỉ tinh gọn bộ máy mà không chuyển nguồn lực tiết kiệm thành chất lượng giáo dục thì mục tiêu cải cách chưa đạt được. Điều quan trọng nhất không phải giảm được bao nhiêu chức danh, mà là giáo viên có thêm thời gian để dạy học và học sinh được học trong môi trường tốt hơn.
+ Trân trọng cảm ơn đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga!
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu việc sắp xếp mạng lưới trường công lập phải bảo đảm mỗi đơn vị hành chính cấp xã có tối thiểu một trường mầm non và một cơ sở giáo dục phổ thông (gồm trường tiểu học, THCS hoặc trường phổ thông nhiều cấp học), đồng thời hoàn thành trước ngày 30/8.
Việc sắp xếp được thực hiện linh hoạt theo điều kiện từng địa phương, phấn đấu giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% so với thời điểm 1/7/2025.
Theo chỉ đạo, các địa phương tổ chức trường học theo 2 mô hình gồm trường một cấp học quy mô lớn có phân hiệu hoặc trường phổ thông nhiều cấp học, sử dụng chung bộ phận hành chính như kế toán, văn thư, thủ quỹ để tinh gọn bộ máy nhưng vẫn bảo đảm chất lượng dạy học.
Thủ tướng cũng yêu cầu không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông; không sáp nhập trường phổ thông với trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên; không sáp nhập trường chuyên biệt với trường phổ thông đại trà. Đồng thời, ưu tiên sắp xếp các trường cùng cấp học hoặc có vị trí địa lý gần nhau; từng bước giải thể các điểm trường lẻ không bảo đảm điều kiện để hình thành các trường nội trú, bán trú tại vùng khó khăn.
