Ngày lên rẫy, tối đi học xóa mù chữ
Nằm dưới chân đỉnh Phu Xai Lai Leng hùng vĩ, xã biên giới Na Ngoi (Nghệ An) có hơn 90% dân số là đồng bào người Mông nên trước đây đời sống của bà con gặp nhiều khó khăn. Một số người dân không biết chữ nên việc giao lưu với xã hội, làm ăn còn hạn chế. Nhưng rồi, lớp học xóa mù chữ tại 2 bản Pù Quặc 2 và Huồi Xài do Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Na Ngoi 2 tổ chức trở thành bước ngoặt cuộc đời của nhiều người dân nơi đây.
Chị Xồng Y Xìa (41 tuổi, trú bản Pù Quặc 2) tâm sự, trước đây vì hoàn cảnh khó khăn và quan niệm phụ nữ không cần học nhiều nên chị chỉ học đến lớp 2 rồi giúp cha mẹ làm rẫy. Không biết chữ, không biết tính toán nên đi đâu, làm gì chị cũng không dám. Khổ nhất là mỗi khi thu hoạch gừng, hay bán con gà, con lợn chị phải gọi con hay người thân đến bán giúp vì không biết tính tiền.
Mù chữ đồng nghĩa với việc mù thông tin, mù giao tiếp nên mỗi khi có việc cần đến giấy tờ, hay đơn giản là nhận được tin nhắn điện thoại, chị lại cảm thấy lúng túng, khó xử. Nhưng từ khi tham gia lớp học xóa mù chữ, biết đọc, biết viết chị đã làm chủ công việc, cuộc sống của mình.
Không nhanh nhẹn như chị Xìa, vợ chồng bà Xồng Y Xồng (59 tuổi, trú bản Huồi Xài) vì cản trở tuổi tác nên việc học chữ khó hơn. Sau nhiều năm cầm cuốc, cầm rựa đôi tay chai sần nên cầm bút nắn từng nét chữ cũng vì thế mà khó hơn. Nhưng không vì thế mà vợ chồng bà nản chí. Ban ngày vợ chồng bà thay phiên nhau lên rẫy, trông cháu, đến buổi tối thì đội đèn pin, dắt cháu đến điểm trường Huồi Xải để tìm con chữ.
Bà Xồng chia sẻ, nhiều hôm đi làm về mệt quá không muốn đi học nữa nhưng thầy cô gọi điện động viên cố gắng học, biết chữ rồi mình mới tự làm được mọi việc nên vợ chồng lại cố gắng. Sau thời gian tham gia lớp học xóa mù chữ, người phụ nữ vùng cao này đã có thể tự đọc chữ trên tivi, sử dụng điện thoại để nhắn tin, tìm kiếm thông tin. Việc này không chỉ nâng cao chất lượng đời sống mà còn là chìa khóa để bà tiếp thu, học hỏi những kiến thức mới, áp dụng vào sản xuất và chăn nuôi, phát triển kinh tế.
Mang ánh sáng tri thức đến bà con vùng cao
Đứng bên máy photocopy hiện máy, chị Xồng Y Thò (48 tuổi) thao tác nhanh nhẹn, đôi mắt ánh lên sự tự tin. Ít ai biết rằng, nhiều năm trước, chị không biết chữ, không biết tính toán chứ đừng nói đến việc vận hành máy móc. Tháng 3/2018, khi được chồng con động viên, chị mạnh dạn đăng ký đi lớp học xóa mù chữ. Hơn 40 tuổi mới đụng đến sách vở, thời gian đầu chị luôn cảm thấy đau đầu vì đánh vần không rõ âm, chữ viết thì nguệch ngoạc, làm phép tính đơn giản cũng toàn sai.
Nhưng nhờ sự cố gắng của bản thân và hướng dẫn tận tình của giáo viên, chị đã đánh vần rõ ràng các câu từ, thành thạo các phép tính cộng trừ nhân chia. Nhờ hoàn thành lớp xóa mù chữ và kiên trì tự học, từ người không biết gì về máy photocopy thì nay chị vận hành máy thành thạo.
Không chỉ dừng lại ở việc biết đọc, biết viết, cái được lớn nhất của chị là sự thay đổi trong tư duy. Chị không còn thụ động chờ chồng chỉ bảo mà chủ động tham gia vào việc kinh doanh. “Ngày xưa thấy khách lạ vào quán là tim đập chân run, chỉ muốn chạy đi tìm chồng. Nhưng giờ thì tôi đã tự tin làm in ấn, tính toán sổ sách. Con chữ không chỉ giúp tôi kiếm tiền mà tìm được tiếng nói và vị thế của mình trong gia đình”, chị Thò chia sẻ.
Là người dạy chữ cho bà con vùng cao, cô giáo Đặng Thị Thanh chia sẻ, đa phần các mẹ trong lớp đều lớn tuổi, hàng ngày đi rẫy làm việc mệt nhoài nên khi đến lớp rất uể oải. Những lúc như vậy, thầy cô luôn động viên họ đồng thời tìm phương pháp dạy giúp bà con dễ hiểu, dễ nhớ.
Để có hiệu quả, ban đầu thầy cô dạy đọc, sau đó mới đến tập viết. Khi đã thành thạo con chữ thì bắt đầu học tính toán. Những ngày lớp mới mở, giáo viên phải sử dụng cả tiếng Việt và tiếng Mông để giảng dạy. Quá trình dạy giáo viên ân cần, kiên trì để bà con không cảm thấy tự ti, xấu hổ mà bỏ học giữa chừng.
Là người đồng bào, lại lớn tuổi nên có những học viên tiếp thu nhanh, nhưng cũng có người phải vài ngày mới viết thạo một chữ. Những lúc như vậy, thầy cô khéo léo động viên, cầm tay để tập viết từng con chữ. Ngoài dạy chữ, đôi lúc cô Thành dùng tiếng Mông giao tiếp với học viên, pha trò để tạo tâm lý thoải mái.
Ông Nguyễn Xuân An - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Na Ngoi 2 cho biết, từ năm 2016 đến nay, Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Na Ngoi 2 luôn tổ chức các lớp học xóa mù chữ cho người dân tại các bản trên địa bàn. Lúc ban đầu, việc vận động bà con đi học gặp nhiều khó khăn, chỉ khi giáo viên phân tích những cái lợi khi biết chữ như muốn bán đàn gà, con heo cũng phải biết tính để lấy tiền. Con cái đi làm ăn xa gửi tiền về mà không biết chữ, biết số lỡ bị lừa mất thì sao thì người dân mới chịu đi học.
Quá trình dạy xóa mù chữ, giáo viên còn hướng dẫn người dân cách chăm sóc sức khỏe, phòng chống dịch bệnh và kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất nông nghiệp sao cho hiệu quả. Từ đó, giúp người học thấy rõ lợi ích thiết thực của việc biết chữ trong phát triển kinh tế. Chính tâm huyết, kinh nghiệm và kỹ năng dân vận khéo léo của người giáo viên là chiếc chìa khóa để mang ánh sáng tri thức đến với đồng bào vùng cao.
