Tại hội nghị Ban Chỉ đạo triển khai Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 18/5, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh, sản xuất trồng trọt giảm phát thải không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển nông nghiệp hiện đại, hội nhập quốc tế.
Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, ngành nông nghiệp sẽ từng bước xây dựng bộ tiêu chí và định hướng phát triển nhãn hiệu “nông sản phát thải thấp Việt Nam” đối với các ngành hàng như lúa gạo, cà phê, rau quả và chè. Đồng thời, các vùng nguyên liệu sẽ được gắn với truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu phát thải và tiêu chuẩn xuất khẩu xanh. Đây được xem là bước chuyển lớn của ngành trồng trọt, khi giá trị hàng hóa trong tương lai không chỉ phụ thuộc vào năng suất hay sản lượng, mà còn phụ thuộc mức độ “xanh” của quy trình sản xuất.
Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, đến nay đã có 22 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch hành động cấp tỉnh về sản xuất giảm phát thải. Nhiều doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và địa phương cũng đã đăng ký tham gia các chương trình thí điểm.
Một số địa phương đã bắt đầu triển khai mô hình cụ thể. Tại Quảng Trị, mô hình lúa giảm phát thải được triển khai tại 13 xã với diện tích hơn 6.000ha. Hưng Yên dự kiến áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ trên 3.000ha lúa, kết hợp lắp đặt thiết bị đo đếm phát thải trong năm 2026. Trong khi đó, Huế đang xây dựng mô hình “3 giảm 3 tăng”, quản lý nước và xử lý rơm rạ theo hướng phát thải thấp.
Đối với cây lúa, ngành trồng trọt đã hoàn thiện quy trình canh tác giảm phát thải và hệ thống đo lường - báo cáo - thẩm định (MRV). Đây được xem là bước nền quan trọng để xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải đồng bộ và tiến tới tham gia thị trường carbon.
Trong khi đó, các tổ công tác chuyên môn đối với ngành hàng ngô, cà phê và sầu riêng đang khẩn trương hoàn thiện kế hoạch triển khai. Dự kiến trong năm 2026, các ngành hàng này sẽ được ban hành quy trình kiểm kê khí nhà kính, quy trình MRV và kết nối với hệ thống kiểm kê khí nhà kính trực tuyến.
Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giảm phát thải không chỉ là câu chuyện kỹ thuật trên đồng ruộng mà phải gắn với phát triển chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu nông sản xanh.
Các hoạt động trọng tâm hiện nay tập trung vào sử dụng hiệu quả phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới; thúc đẩy tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp; phát triển nông nghiệp tuần hoàn; ứng dụng công nghệ số và xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải.
Từ nay đến năm 2030, ngành trồng trọt sẽ hình thành các vùng sản xuất phát thải thấp theo từng ngành hàng và vùng sinh thái. Với cây lúa, các mô hình “1 phải 5 giảm”, tưới ngập khô xen kẽ (AWD), quản lý rơm rạ, giảm lượng giống gieo sạ và tối ưu phân bón sẽ tiếp tục được mở rộng, đặc biệt gắn với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Với cây cà phê, trọng tâm sẽ là phát triển mô hình cà phê tuần hoàn, tưới tiết kiệm, sử dụng phân hữu cơ, tái sử dụng phụ phẩm và phục hồi sức khỏe đất tại khu vực Tây Nguyên và Sơn La. Đồng thời, ngành sẽ thí điểm xây dựng vùng cà phê phát thải thấp gắn với truy xuất nguồn gốc và xuất khẩu bền vững.
Tương tự, các ngành hàng trái cây như sầu riêng, thanh long, xoài, bưởi hay chanh dây sẽ được xây dựng mô hình giảm phát thải thông qua quản lý nước tưới, sử dụng phân bón hữu cơ, xử lý phụ phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường nhập khẩu. Điểm đáng chú ý là định hướng “giảm phát thải” được gắn trực tiếp với lợi ích kinh tế thay vì chỉ mục tiêu môi trường.
