Phân định rõ trách nhiệm của từng chủ thể giám sát
Tại phiên họp, báo cáo một số vấn đề lớn về tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật do Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Dương Thanh Bình trình bày.
Theo đó, dự thảo Luật đã được sửa đổi toàn diện, bố cục gồm 5 chương với 44 điều, giảm 47 điều so với Luật hiện hành (trong đó, đã bỏ 55 điều, kế thừa và sửa đổi 36 điều của Luật hiện hành và bổ sung 8 điều mới).
Căn cứ nội dung, chính sách và số lượng điều luật được lược bỏ, sửa đổi, bổ sung mới, Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định điều chỉnh phạm vi sửa đổi toàn diện và đổi tên là Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân (sửa đổi).
Về các hoạt động giám sát của Quốc hội, HĐND, trên cơ sở phân định rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm của từng chủ thể giám sát, đồng thời thực hiện chủ trương tăng cường phân công, phân cấp trong hoạt động giám sát, dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung một số hoạt động giám sát của Quốc và HĐND.
Trong đó, sửa đổi quy định về giám sát chuyên đề của Quốc hội, HĐND theo hướng: Quốc hội, HĐND không trực tiếp tổ chức Đoàn giám sát chuyên đề. Hằng năm, Quốc hội quyết định lựa chọn chuyên đề giám sát và giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội giúp Quốc hội tổ chức thực hiện, báo cáo kết quả giám sát để Quốc hội xem xét, thảo luận tại kỳ họp và ra nghị quyết về giám sát chuyên đề; HĐND quyết định lựa chọn chuyên đề giám sát và giao cho Thường trực HĐND, Ban của HĐND giúp HĐND tổ chức giám sát và báo cáo kết quả để HĐND xem xét, thảo luận tại kỳ họp và ra nghị quyết giám sát chuyên đề.
Bổ sung hoạt động xem xét báo cáo giám sát chuyên đề của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực HĐND. Theo đó, ngoài việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực HĐND trực tiếp tổ chức Đoàn giám sát chuyên đề, thì căn cứ chương trình giám sát hằng năm, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể giao Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, Thường trực HĐND giao Ban của HĐND giúp Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực HĐND tổ chức giám sát chuyên đề, báo cáo kết quả để Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực HĐND xem xét và ra nghị quyết, kết luận giám sát…
Cần cụ thể hóa một số tiêu chí đánh giá giám sát
Tại phiên họp, đa số ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật; đánh giá cao việc chuyển từ sửa đổi, bổ sung một số điều thành sửa đổi toàn diện.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, đây là bước tiến quan trọng để thể chế hóa chủ trương của Đảng, nhất là Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới.
Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, cần nhấn mạnh mục tiêu của giám sát là góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. “Quốc hội xây dựng pháp luật, Chính phủ triển khai. Như vậy Quốc hội, HĐND phải giám sát việc luật được triển khai tới đâu? Nghị định có theo luật hay không? Thông tư có theo luật hay không?”, Chủ tịch Quốc hội nêu vấn đề.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phân định rõ thẩm quyền giữa giám sát của Quốc hội với HĐND; giám sát của HĐND cấp tỉnh với HĐND cấp xã; phân công, phân cấp giữa Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban Quốc hội; giữa HĐND, Thường trực HĐND, các ban của HĐND làm sao bảo đảm nguyên tắc giám sát là chỉ ra điểm mạnh để phát huy và chỉ ra hạn chế để kịp thời khắc phục; giám sát trên tinh thần không làm khó khăn cho bộ ngành, địa phương.
“Luật chỉ quy định những chính sách lớn, những nội dung có tính nguyên tắc, ổn định, thuộc thẩm quyền của Quốc hội; lược bỏ quy định cụ thể, trình tự, thủ tục tiến hành các hoạt động giám sát; cơ chế phân công tổ chức thực hiện và một số nội dung khác”, nhấn mạnh điều này, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần cụ thể hóa một số tiêu chí đánh giá giám sát.
Chủ tịch Quốc hội thống nhất quy định về hoạt động giám sát cơ quan tổ chức, cá nhân phải tuân thủ trình tự, thủ tục, tiếp thu ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của cơ quan, tổ chức cá nhân có liên quan góp ý vào dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết theo quy định của luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các luật có liên quan, là một hoạt động giám sát mới của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban.
“Dự thảo Luật cần xây dựng trên tinh thần hết sức gắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm, tránh rườm rà, không cần thiết và chồng chéo với nhau”, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu.
Phát biểu kết luận nội dung, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đề nghị, về phạm vi điều chỉnh, phạm vi sửa đổi cần rà soát kỹ để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ quan điểm đổi mới hoạt động giám sát gắn với đổi mới xây dựng pháp luật, tăng cường phân cấp phân quyền, nghiên cứu bổ sung các quy định cần thiết nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động giám sát. Rà soát kỹ khái niệm giám sát của Quốc hội và HĐND để bảo đảm rõ về nội hàm, thống nhất về tính chất và mục tiêu của hoạt động giám sát, giải quyết hài hòa quan hệ giữa mục tiêu và nguyên tắc…
Về hiệu quả hoạt động giám sát, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, đây là một điều mới nên cần quy định rõ ràng, cụ thể, dễ thực hiện, bảo đảm tính khả thi. Về thẩm quyền phạm vi đối tượng giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân của các chủ thể giám sát thì bảo đảm rõ ràng, tránh chồng chéo giữa các chủ thể…
