Bốn hệ giá trị cốt lõi định hướng sự phát triển
Theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, việc ban hành kế hoạch nhằm quán triệt và tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; đồng thời cụ thể hóa các nhiệm vụ được giao trong chương trình hành động của Chính phủ thực hiện nghị quyết này. Mục tiêu xuyên suốt của kế hoạch là thiết lập cơ chế vận hành, tổ chức triển khai đồng bộ các hệ giá trị từ Trung ương đến cơ sở; gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng, hoàn thiện thể chế với yêu cầu đưa các giá trị vào thực tiễn đời sống. Qua đó, phát huy vai trò của văn hóa, gia đình và con người Việt Nam trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và Hội nhập quốc tế.
Kế hoạch cũng hướng tới việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh; chủ động ngăn chặn sự suy thoái về đạo đức, lối sống; nâng cao sức đề kháng của xã hội trước những tác động tiêu cực trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.
Một điểm nhấn quan trọng là việc phát huy nguồn lực nội sinh và lợi thế cạnh tranh quốc gia từ văn hóa và con người Việt Nam; gắn việc triển khai các hệ giá trị với phát triển công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế. Lần đầu tiên, các hệ giá trị được xác định một cách đồng bộ, thống nhất và có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.
Trong đó, hệ giá trị quốc gia gồm các giá trị: hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc. Đây là những giá trị định hướng lý tưởng, mục tiêu và khát vọng phát triển đất nước; bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức công dân và trách nhiệm xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Hệ giá trị văn hóa Việt Nam gồm các giá trị: dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học. Đây là nền tảng tinh thần của xã hội, góp phần bồi dưỡng lòng nhân ái, nghĩa tình, trung thực, khoan dung, tôn trọng sự khác biệt, lối sống văn minh, tinh thần dân chủ và tư duy khoa học.
Hệ giá trị gia đình Việt Nam được xác định là: ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh. Gia đình tiếp tục được khẳng định là môi trường đầu tiên hình thành và nuôi dưỡng nhân cách con người; nơi vun đắp tình yêu thương, sự tôn trọng, bình đẳng, chia sẻ, trách nhiệm, hiếu thảo và gắn kết giữa các thành viên.
Đặc biệt, chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới gồm các phẩm chất cốt lõi: Yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo. Đây là sự kết tinh của các giá trị quốc gia, văn hóa và gia đình, thể hiện khát vọng vươn lên cùng tinh thần cống hiến vì cộng đồng và đất nước.
Theo kế hoạch, bốn hệ giá trị này không tồn tại riêng rẽ mà có mối quan hệ thống nhất, tác động qua lại và thúc đẩy lẫn nhau. Con người vừa là chủ thể thực hành, lan tỏa các giá trị, vừa là mục tiêu của sự phát triển. Gia đình là môi trường nuôi dưỡng và truyền trao giá trị. Văn hóa tạo môi trường để các giá trị được tiếp nhận, thực hành và lan tỏa. Trong khi đó, hệ giá trị quốc gia đóng vai trò định hướng mục tiêu, lý tưởng và khát vọng phát triển.
Đưa các giá trị vào thực tiễn cuộc sống
Để các hệ giá trị thực sự đi vào đời sống, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng; nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị trong tổ chức triển khai thực hiện.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện thể chế, chính sách nhằm bảo đảm việc triển khai đồng bộ các hệ giá trị. Các bộ, ngành và địa phương có trách nhiệm cụ thể hóa các giá trị thành tiêu chí, chuẩn mực ứng xử văn hóa phù hợp với từng lĩnh vực, ngành nghề và nhóm đối tượng; lồng ghép các giá trị vào chiến lược, quy hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Đáng chú ý, việc đánh giá tác động của các hệ giá trị sẽ được xem xét trong quá trình xây dựng và triển khai các chính sách, chương trình, đề án phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Song song với đó, công tác truyền thông, giáo dục được xác định là giải pháp then chốt. Các nội dung về hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam sẽ được tuyên truyền sâu rộng nhằm nâng cao nhận thức, tạo chuyển biến trong hành vi ứng xử văn hóa và hình thành lối sống lành mạnh trong toàn xã hội.
Kế hoạch yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông; xây dựng các thông điệp ngắn gọn, dễ hiểu, có sức lan tỏa cao; phát huy vai trò của báo chí, truyền thông số và các nền tảng công nghệ trong phổ biến các giá trị tích cực. Bên cạnh đó, các giá trị cũng sẽ được tích hợp vào chương trình giáo dục chính khóa, các hoạt động phát triển văn hóa đọc, giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và định hướng lối sống tích cực cho thế hệ trẻ.
Một số chương trình cụ thể sẽ được triển khai trong thời gian tới như Chương trình truyền thông “Gia đình Việt” giai đoạn 2026-2035; Chương trình “An ninh văn hóa không gian mạng giai đoạn 2026-2035”, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cả trong đời sống thực và không gian số. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao về chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế, việc triển khai đồng bộ các hệ giá trị không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ thể hiện tư duy phát triển lấy con người làm trung tâm, chủ thể và mục tiêu của mọi chính sách. Thông qua việc bồi dưỡng các phẩm chất yêu nước, nhân ái, trung thực, trách nhiệm, sáng tạo và khát vọng cống hiến; xây dựng gia đình hạnh phúc, môi trường văn hóa lành mạnh; phát huy bản sắc dân tộc gắn với tinh thần dân chủ, nhân văn và khoa học, đất nước sẽ có thêm nguồn lực nội sinh mạnh mẽ để phát triển nhanh, bền vững. Triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam vì thế không chỉ là một nhiệm vụ trước mắt, mà còn là chiến lược lâu dài nhằm xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc cho dân tộc, khơi dậy khát vọng phát triển, củng cố sức mạnh đại đoàn kết toàn dân và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc.
Xây dựng con người văn hóa – nền tảng cho khát vọng phát triển đất nước
Nói đến văn hóa, suy cho cùng là nói đến con người. Di sản có thể được bảo tồn. Thiết chế văn hóa có thể được xây dựng. Nhưng nếu thiếu những con người mang trong mình các giá trị văn hóa thì mọi nỗ lực phát triển đều khó đạt được mục tiêu bền vững. Nhìn lại những quốc gia phát triển trên thế giới, điểm chung dễ nhận thấy là họ đều đặc biệt coi trọng việc xây dựng con người. Sự phát triển của một quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế mà còn được phản ánh qua ý thức công dân, tinh thần trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và văn hóa ứng xử của mỗi cá nhân. Đối với Việt Nam, xây dựng con người trong giai đoạn hiện nay không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục hay ngành văn hóa, mà là trách nhiệm của toàn xã hội.
Gia đình tiếp tục phải là nơi hình thành nhân cách đầu tiên. Nhà trường không chỉ truyền đạt tri thức mà còn phải bồi dưỡng lý tưởng sống, tinh thần trách nhiệm và năng lực sáng tạo cho thế hệ trẻ. Các cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng xã hội cần trở thành môi trường để những giá trị tốt đẹp được lan tỏa và phát triển. Trong thời đại công nghệ số, việc xây dựng con người văn hóa còn đặt ra những yêu cầu mới. Đó là khả năng ứng xử văn minh trên không gian mạng, ý thức tôn trọng sự thật, trách nhiệm trong việc tiếp nhận và chia sẻ thông tin, cũng như khả năng bảo vệ các giá trị đạo đức trước những tác động đa chiều của môi trường số.
Thực tế cho thấy, một quốc gia không thể phát triển lành mạnh nếu những biểu hiện lệch chuẩn về văn hóa, đạo đức và lối sống trở nên phổ biến. Ngược lại, khi mỗi người dân đều có ý thức sống trách nhiệm, trung thực, nhân văn và cống hiến, đó sẽ là nguồn lực vô giá cho sự phát triển.
Khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ XXI không phải là câu chuyện của những chỉ tiêu kinh tế đơn thuần. Đó là khát vọng về một đất nước giàu mạnh nhưng vẫn giữ được bản sắc; hiện đại nhưng không đánh mất cội nguồn; hội nhập sâu rộng nhưng vẫn khẳng định được giá trị riêng của mình trong cộng đồng quốc tế.
Để hiện thực hóa khát vọng ấy, điều quan trọng nhất không nằm ở những công trình cao tầng hay những con số tăng trưởng, mà nằm ở việc xây dựng được lớp người Việt Nam mới – những con người có tri thức, có bản lĩnh, có văn hóa và có khát vọng vươn lên. Lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng sức mạnh lớn nhất của dân tộc Việt Nam luôn bắt nguồn từ con người. Trong chiến tranh là con người. Trong hòa bình cũng là con người. Và trong hành trình phát triển đất nước hôm nay, con người tiếp tục là trung tâm, là chủ thể sáng tạo, đồng thời là mục tiêu cao nhất của mọi chiến lược phát triển.
Bởi sau tất cả, một quốc gia có thể sở hữu nhiều nguồn lực, nhưng nguồn lực quý giá nhất vẫn là con người. Và một dân tộc muốn đi tới tương lai bằng những bước chân vững chắc, trước hết phải bắt đầu từ việc xây dựng những con người mang trong mình chiều sâu văn hóa, bản lĩnh thời đại và khát vọng phụng sự đất nước.
