Vướng mắc về vốn và giải phóng mặt bằng
Sáng 18/10, Quốc hội nghe Báo cáo thẩm tra về việc kết thúc thực hiện các mục tiêu tại các nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh. Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành việc ban hành Nghị quyết, đồng thời đề nghị làm rõ những bất cập về số liệu, tiến độ và trách nhiệm trong quá trình triển khai dự án.
Trình bày báo cáo, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, việc ban hành Nghị quyết nhằm chính thức kết thúc giai đoạn nối thông tuyến đường Hồ Chí Minh quy mô 2 làn xe, tạo cơ sở pháp lý chuyển sang giai đoạn đầu tư nâng cấp, mở rộng theo quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Sau hơn 20 năm triển khai, tuyến đường dài 3.183 km dự kiến cơ bản nối thông từ Pác Bó (Cao Bằng) đến Đất Mũi (Cà Mau) vào cuối năm 2026. Công trình góp phần hình thành trục giao thông xuyên Việt thứ hai ở phía Tây Tổ quốc, kết nối các cửa khẩu quốc tế, hỗ trợ xóa đói giảm nghèo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền biên giới quốc gia.
Tuy nhiên, Ủy ban chỉ rõ tiến độ nối thông tuyến chậm khoảng 6 năm so với mục tiêu năm 2020 tại Nghị quyết số 66/2013/QH13. Mốc hoàn thành cuối năm 2026 vẫn là dự kiến; riêng đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận lùi thời gian đưa vào khai thác sang quý I/2027.
Công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư tại một số địa phương còn kéo dài; nguồn vốn bảo trì hạn chế trong bối cảnh thiên tai, sạt lở diễn biến phức tạp. Báo cáo của Chính phủ cũng chưa lượng hóa chi phí phát sinh do chậm tiến độ, chưa xác định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và kết quả xử lý.
Đề nghị rà soát, thống nhất số liệu và kiểm soát chặt tiến độ
Theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, hồ sơ dự thảo Nghị quyết cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, nhưng số liệu còn mâu thuẫn, chưa cập nhật và cần làm rõ.
Về nguồn vốn, tổng mức đầu tư nối thông toàn tuyến được nêu là 129.075 tỷ đồng, song cách trình bày một số khoản vốn có thể gây nhầm lẫn. Số vốn BT tại phụ lục cũng chênh 1.213 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư của dự án BT La Sơn - Hòa Liên; số liệu vốn bố trí cho các dự án khởi công năm 2023-2024 chưa thống nhất giữa phần thuyết minh và chú thích.
Đối với đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận, tổng mức đầu tư 4.145 tỷ đồng, tỷ lệ sản lượng thực hiện được nêu không thống nhất giữa các tài liệu, dao động từ khoảng 70% đến 75%. Trong khi đó, 15,06 km trên tổng chiều dài 51,94 km vẫn đang gia tải nền đất yếu, khiến mục tiêu thông tuyến năm 2026 và khai thác vào quý I/2027 đối mặt thách thức kỹ thuật lớn.
Cơ quan thẩm tra đề nghị thống nhất thời điểm chốt số liệu, lập bảng cân đối vốn từng dự án, kiểm soát chặt việc quan trắc lún và tuyệt đối không dỡ tải sớm khi chưa đạt độ cố kết theo thiết kế.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, cơ quan thẩm tra nhận thấy có đủ cơ sở trình Quốc hội xem xét, quyết định kết thúc thực hiện các mục tiêu tại Nghị quyết số 38/2004/QH11 và Nghị quyết số 66/2013/QH13.
Ủy ban đề nghị Chính phủ hoàn thiện hồ sơ, thống nhất số liệu về tổng mức đầu tư, tiến độ, giải ngân; bổ sung số liệu quyết toán giải phóng mặt bằng và kết quả thực hiện kiến nghị thanh tra, kiểm toán. Đồng thời, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết, làm rõ phạm vi kết thúc dự án quy mô 2 làn xe; hoàn thiện thủ tục đầu tư đoạn Cổ Tiết - Yên Bài theo Luật Đầu tư công trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bảo đảm tiến độ thông xe trong năm 2026 đối với 3 đoạn đang thi công; xử lý vướng mắc tại các trạm thu phí BOT, giải quyết dứt điểm vấn đề bồi thường, tái định cư, bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Dự thảo Nghị quyết cần bổ sung chế độ báo cáo Quốc hội tại kỳ họp cuối năm 2027 về kết quả nối thông tuyến, quyết toán và xử lý các vấn đề BOT.
