Biến “nguy thành cơ hội”
Sau nửa tháng xung đột quân sự tại Trung Đông xảy ra, kinh tế toàn cầu đã bắt đầu “ngấm đòn”, một trong những ngành chịu thiệt hại nặng nhất đó là xuất nhập khẩu.
Bởi lẽ, khu vực xảy ra chiến sự nằm gần các tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới, khiến hoạt động vận chuyển hàng hóa quốc tế bị gián đoạn, nhiều chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy.
Là một trong những nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào xuất nhập khẩu, Việt Nam cũng không tránh khỏi những tác động từ vòng xoáy xung đột này. Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu cảm nhận rõ áp lực khi chi phí logistics tăng cao, thời gian vận chuyển kéo dài và lịch tàu bị xáo trộn.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều biến động, một số doanh nghiệp xuất khẩu vẫn nhìn thấy cơ hội để tiếp cận và mở rộng thị trường.
Tại hội thảo về xuất nhập khẩu diễn ra vào chiều 13/3, ông Hà Quang Vũ, đại diện Công ty Xuất nhập khẩu Hà Quang cho rằng: Thế giới, đặc biệt là khu vực Trung Đông, luôn tiềm ẩn nhiều biến động khó lường.
Vì vậy, với những doanh nghiệp chưa kịp thích ứng, các biến động này có thể trở thành thách thức lớn. Tuy nhiên, trong nguy luôn có cơ, những biến động địa chính trị đôi khi lại mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp biết nắm bắt.
Ông dẫn chứng, xung đột Nga - Ukraine dù đến nay vẫn chưa kết thúc, nhưng nhu cầu đối với các ngành phục vụ tái thiết, đặc biệt là ngành gỗ, lại gia tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, ngành gỗ Việt Nam đã phục hồi và phát triển khá tốt, trong khi nhu cầu tiêu thụ đồ gỗ trên thị trường quốc tế vẫn ở mức cao.
Tương tự, căng thẳng tại Biển Đỏ năm 2024 từng khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại về nguy cơ gián đoạn vận chuyển. Tuy nhiên, trên thực tế, tác động không quá lớn và kim ngạch xuất khẩu của nhiều ngành hàng vẫn duy trì đà tăng trưởng.
Ngay cả trong năm 2025, khi một số chính sách thuế và thương mại của Mỹ có thay đổi, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này vẫn tiếp tục tăng trưởng tích cực. Điều đó cho thấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế vẫn khá vững.
“Có người nhìn vào biến động sẽ thấy khó khăn, nhưng với những doanh nghiệp xuất khẩu biết thích ứng, đó lại là cơ hội để tìm kiếm thị trường mới và gia tăng đơn hàng”, ông Vũ nói.
Ông Vũ cho rằng, không phải ngẫu nhiên các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước có thể biến “nguy thành cơ hội”. Bởi, Việt Nam hiện có nhiều lợi thế để mở rộng xuất khẩu, trong đó có vị trí thuận lợi về hàng hải và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều thị trường lớn.
“Việt Nam đã ký kết nhiều FTA với châu Âu, khu vực châu Á và Trung Đông, trong đó có các thỏa thuận thương mại với Israel và nhiều đối tác khác, tạo điều kiện thuận lợi để hàng hóa Việt Nam tiếp cận sâu hơn vào thị trường quốc tế”, ông Vũ nói.
Ông cũng dự báo, sau chu kỳ xung đột tại Trung Đông, nhu cầu nhập khẩu hàng hóa có thể tăng mạnh từ giữa năm 2026, đặc biệt là các mặt hàng phục vụ tiêu dùng và tái thiết. Đây sẽ là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam gia tăng xuất khẩu.
Phải biết nắm bắt cơ hội
Đồng tình với nhận định trên, ông Trần Bình Minh, đại diện Công ty Dawnsky cho biết nhu cầu đặt hàng nông sản từ các thị trường nước ngoài đang tăng mạnh sau những biến động địa chính trị gần đây. Theo đó, lượng đơn hàng chuẩn bị cho xuất khẩu đã tăng gấp khoảng 10 lần so với trước xung đột, đặc biệt từ các thị trường Trung Đông và châu Âu.
Trước đó, do xung đột và gián đoạn logistics, nhiều lô hàng tại khu vực các nước vùng Vịnh bị ùn ứ, khiến nguồn cung nông sản trên thị trường sụt giảm và giá tăng mạnh. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp nhập khẩu có xu hướng tăng mua để bù đắp lượng hàng thiếu hụt trong kho, qua đó mở ra cơ hội cho các nhà cung ứng mới.
“Hiện chúng tôi đã xuất khẩu nông sản tới khoảng 16 quốc gia, trong đó nhiều mặt hàng của Việt Nam, đặc biệt là cà phê, được đánh giá có sức cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế”, ông Bình Minh nói.
Cũng theo vị này, sau những biến động lớn của thị trường, Việt Nam đang nổi lên như một điểm cung ứng ổn định, nhờ nền kinh tế duy trì tăng trưởng, nguồn cung hàng hóa dồi dào và khả năng đáp ứng đơn hàng linh hoạt của doanh nghiệp.
Dù vậy, để nắm bắt cơ hội, các doanh nghiệp Việt Nam, từ quy mô lớn đến vừa và nhỏ nên chủ động tăng cường chào hàng và duy trì kết nối với khách hàng quốc tế, nhằm sẵn sàng nguồn cung khi nhu cầu phục hồi.
“Với những đối tác đã có quan hệ hợp tác từ trước, đơn hàng có thể được ký kết ngay khi điều kiện logistics thuận lợi trở lại”, ông Bình minh lưu ý.
Ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc Công ty VIETGO, chuyên gia hàng đầu về xuất khẩu cũng cho rằng, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những biến động đáng chú ý trong dòng chảy thương mại quốc tế. Đối với nhóm hàng nông sản tươi, đặc biệt là trái cây có thời gian bảo quản ngắn, lượng đơn hàng gần đây tăng đột biến.
Nguyên nhân là do nguồn cung từ khu vực Trung Đông và một số thị trường lân cận bị gián đoạn, khiến nhiều đối tác tại châu Âu phải tìm nguồn thay thế.
“Trước đây, Iran và Israel là những quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp công nghệ cao, cung ứng nhiều mặt hàng nông sản sạch cho thị trường châu Âu nhờ khoảng cách địa lý gần và chi phí vận chuyển thấp. Tuy nhiên, khi xung đột xảy ra, chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng, dẫn tới tình trạng thiếu hụt nguồn cung tại một số thị trường châu Âu”, ông Việt nói.
Không chỉ nông sản, nhiều ngành hàng công nghiệp cũng ghi nhận tín hiệu tăng nhu cầu, như dệt may, nhựa, chăn ga gối đệm, đồ nội - ngoại thất và giày dép, khi một số nguồn cung truyền thống bị gián đoạn.
Bên cạnh đó, các vật liệu phục vụ xây dựng và tái thiết như xi măng, gỗ, tôn, gạch cũng được dự báo sẽ gia tăng nhu cầu trong giai đoạn tới nếu hoạt động tái thiết sau xung đột diễn ra.
Ngoài ra, thị trường còn ghi nhận biến động ở một số mặt hàng nhạy cảm như xăng dầu, vật tư y tế và các dịch vụ hậu cần tang lễ, cho thấy những thay đổi đáng chú ý trong cấu trúc nhu cầu hàng hóa trong bối cảnh bất ổn địa chính trị.
