Bộ Nội vụ vừa công bố báo cáo tổng kết tình hình thi hành Nghị định số 93/2019/NĐ-CP và Nghị định số 136/2024/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung) quy định về tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện. Báo cáo này đã đưa ra cái nhìn toàn diện về sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động từ thiện tại Việt Nam, song cũng chỉ rõ nhiều tồn tại nghiêm trọng, đặc biệt là dấu hiệu lợi dụng và thiếu minh bạch về tài chính.
Theo báo cáo, tính đến hết năm 2024, cả nước đã có tổng cộng 3.081 quỹ xã hội, quỹ từ thiện được thành lập. Trong số đó, có 101 quỹ hoạt động trên phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh và 2.980 quỹ hoạt động trong phạm vi địa phương.
Về mặt tài chính, tổng hợp số liệu báo cáo của 81/101 quỹ hoạt động toàn quốc cho thấy một nguồn lực khổng lồ được huy động: tổng kinh phí thu được trong năm 2024 là 3.782 tỷ đồng, trong khi tổng chi cùng năm là 2.860 tỷ đồng.
Bộ Nội vụ nhận định, từ khi các Nghị định có hiệu lực, nhiều quỹ đã kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả, thậm chí thành lập chi nhánh, văn phòng đại diện tại các địa phương để mở rộng hoạt động.
Bên cạnh những hoạt động tích cực, Bộ Nội vụ cũng chỉ ra nhiều hạn chế và yếu kém trong công tác quản lý và hoạt động của các quỹ. Vẫn còn quỹ chưa thực hiện việc kiện toàn tổ chức, chưa ban hành đầy đủ các quy chế nội bộ. Đáng chú ý, có quỹ chưa thực hiện đăng ký mã số thuế, kê khai thuế; chậm công nhận hội đồng quản lý quỹ khi hết nhiệm kỳ hoặc khi thay đổi thành viên mà không báo cáo cơ quan nhà nước công nhận. Tình trạng một số quỹ chậm gửi báo cáo định kỳ vẫn diễn ra, cá biệt có quỹ không thực hiện việc báo cáo định kỳ hàng năm. Công tác lưu trữ, cập nhật hồ sơ của một số quỹ chưa đầy đủ theo quy định.
Bộ Nội vụ chỉ rõ, hiệu quả hoạt động của một số quỹ chưa cao. Cụ thể, có quỹ hoạt động chưa đảm bảo sự công khai, minh bạch về tài chính trong quá trình vận động, tiếp nhận tài trợ; có quỹ chi vượt định mức cho hoạt động quản lý, hoặc chưa triển khai hoạt động tài trợ, hỗ trợ theo đúng điều lệ.
Điều đáng lo ngại là báo cáo nêu rõ có những quỹ hoạt động có dấu hiệu vi phạm điều lệ hoặc lợi dụng tổ chức, hoạt động của quỹ nhằm mục đích có tính chất tư lợi. Hiện tượng mâu thuẫn nội bộ tại một số quỹ phải cần đến văn bản nhắc nhở, chấn chỉnh từ Bộ Nội vụ.
Báo cáo này là cơ sở quan trọng để Bộ Nội vụ và các cơ quan quản lý nhà nước tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động của các quỹ xã hội, quỹ từ thiện, nhằm đảm bảo nguồn lực nhân ái của xã hội được sử dụng hiệu quả và đúng mục đích.
