Nông dân Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới từ nền tảng 40 năm đổi mới

Sau 40 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ, từ một quốc gia thiếu lương thực trở thành một trong những nước xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản vượt 70 tỷ USD, ghi dấu đóng góp quan trọng của hàng triệu nông dân trên cả nước.

Phát biểu tại tọa đàm “Giai cấp nông dân Việt Nam - 40 năm đổi mới: Từ khát vọng trên đồng ruộng tới kỷ nguyên vươn mình”, GS.TS Phạm Hồng Tung, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng các chính sách “Khoán 100”, “Khoán 10” đã tạo bước ngoặt cho nông nghiệp Việt Nam. Từ chỗ đứng trước nguy cơ thiếu đói, Việt Nam hiện nằm trong top 3 quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, theo GS.TS Phạm Hồng Tung, nông nghiệp hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức mới, đặc biệt là bài toán sinh kế của người nông dân. Thu nhập thấp, thiếu ổn định khiến nhiều lao động nông thôn rời bỏ đồng ruộng, dẫn đến tình trạng ruộng đất bị bỏ hoang ngày càng gia tăng.

Để giải quyết vấn đề này, ông đề xuất tập trung vào các giải pháp như thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp; giải quyết ô nhiễm môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu; đổi mới tư duy sản xuất theo hướng toàn cầu và tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp.

Đánh giá về vai trò của nông dân trong phát triển nông nghiệp, ông Phùng Đức Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, người nông dân hiện nay đã từng bước tiếp cận chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, quá trình này cần được đẩy mạnh hơn để nông dân thực sự trở thành chủ thể của nền nông nghiệp hiện đại.

Còn TS. Lê Doãn Hợp, nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông cho rằng, thành tựu lớn nhất của "40 năm Đổi mới" có dấu ấn đặc biệt của giai cấp nông dân. Theo ông, sau Đại hội VI, từ một nền nông nghiệp khó khăn, Việt Nam đã vươn lên trở thành nước xuất khẩu lương thực hàng đầu thế giới nhờ các chính sách đổi mới như Chỉ thị 100 và Khoán 10.

Ông nhấn mạnh, khi đó hộ nông dân và doanh nghiệp là hai lực lượng chủ yếu tạo ra của cải vật chất cho xã hội. Tuy nhiên hiện nay, phần lớn nông dân và doanh nghiệp vẫn ở quy mô nhỏ, thiếu nguồn lực và chính sách hỗ trợ.

TS. Lê Doãn Hợp đề xuất Nhà nước cần tập trung hỗ trợ kỹ thuật, giống mới, vốn vay, hạ tầng, cán bộ khuyến nông và kết nối doanh nghiệp với nông dân để nâng cao giá trị sản xuất và đời sống người dân nông thôn.

Không chỉ là câu chuyện phát triển kinh tế, nhiều ý kiến tại tọa đàm cũng nhấn mạnh yêu cầu giữ gìn bản sắc văn hóa nông thôn trong quá trình hiện đại hóa.

Thiếu tướng Hoàng Kiền, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Tư lệnh binh chủng Công binh cho biết, ông đã xây dựng “Bảo tàng Đồng quê” tại quê nhà Hải Hậu, Nam Định nhằm lưu giữ các giá trị văn hóa làng quê truyền thống.

Theo Thiếu tướng Hoàng Kiền, gìn giữ văn hóa làng quê cũng là một phần quan trọng trong xây dựng nông thôn mới và phát triển bền vững. Nông dân luôn là lực lượng nòng cốt trong nhiều giai đoạn lịch sử. Khi nông thôn ổn định thì đất nước mới có điều kiện phát triển bền vững.

Xuyên suốt tọa đàm “Giai cấp nông dân Việt Nam - 40 năm đổi mới: Từ khát vọng trên đồng ruộng tới kỷ nguyên vươn mình”, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về vai trò, đóng góp cũng như những thách thức đặt ra đối với giai cấp nông dân trong giai đoạn phát triển mới.

Các ý kiến đều khẳng định nông dân không chỉ là lực lượng bảo đảm an ninh lương thực quốc gia mà còn là nền tảng quan trọng cho ổn định xã hội và phát triển kinh tế đất nước. Bên cạnh việc nhìn lại những thành tựu nổi bật sau 40 năm Đổi mới, các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển nông nghiệp xanh, nâng cao đời sống nông dân và giữ gìn bản sắc văn hóa nông thôn trong bối cảnh hội nhập và hiện đại hóa.

Phát biểu kết luận tọa đàm, bà Bùi Thị Thơm - Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam đánh giá cao thành công của chương trình với nhiều ý kiến tâm huyết từ các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan báo chí về vai trò của nông dân trong 40 năm Đổi mới.

Theo bà Thơm, người nông dân cần tiếp tục phát huy vai trò chủ thể trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Để làm chủ quá trình phát triển, nông dân không chỉ cần kiến thức sản xuất mà còn phải am hiểu chuyển đổi số, thị trường, khoa học công nghệ và quản trị.

Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam cũng nhấn mạnh Hội Nông dân sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi chính đáng của nông dân, góp phần phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững.