Sáng 22/10, tại phiên thảo luận tổ về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn ĐBQH Quảng Trị) bày tỏ sự cơ bản tán thành với dự thảo, đặc biệt là việc quy định thẩm quyền ngay trong Luật để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Ông cũng đánh giá cao việc luật hóa áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất thay cho định giá đất cụ thể. Tuy nhiên, đi sâu vào phân tích các điều khoản, đại biểu tỉnh Quảng Trị đã chỉ ra những khoảng trống pháp lý đáng lo ngại liên quan đến phân cấp quy hoạch và thẩm quyền quyết định bồi thường.
Nguy cơ rủi ro pháp lý khi thiếu vắng cơ chế kiểm soát cấp tỉnh
Điều đầu tiên được đại biểu Nguyễn Khánh Vũ nêu nằm ở các quy định về quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Theo đó, kế hoạch sử dụng đất cấp xã hiện là công cụ khoanh vùng duy nhất nhưng lại đang thiếu cơ chế kiểm soát của cấp tỉnh cũng như lộ trình chuyển tiếp.
Đại biểu phân tích, dự thảo không còn quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh. Việc xác định diện tích và khoanh vùng các khu vực đã được phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất lại được giao phó hoàn toàn cho kế hoạch sử dụng đất cấp xã, do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã phê duyệt.
Thậm chí, theo dự thảo Nghị định quy định chi tiết, việc thẩm định cũng được giao cho cơ quan chuyên môn cấp xã; các Sở chỉ có vai trò lấy ý kiến, và nếu quá 5 ngày làm việc không trả lời thì mặc nhiên được xem là đồng ý.
Nhìn nhận từ thực tiễn, đại biểu cho biết quy hoạch tỉnh hiện tại mới chỉ xác định chỉ tiêu sử dụng đất theo loại đất mà chưa xác định cụ thể vị trí, khu vực sử dụng trên thực địa. Các địa phương phần lớn vẫn phải dựa vào kế hoạch sử dụng đất hằng năm đã được tỉnh phê duyệt, trong bối cảnh tỷ lệ phủ kín của quy hoạch đô thị và nông thôn còn rất thấp.
"Có ý kiến chuyên gia cảnh báo thiếu vị trí, ranh giới thì các quyết định quản lý đất đai sẽ gặp khó khăn và tiềm ẩn rủi ro pháp lý", đại biểu nêu cảnh báo.
Để khắc phục, đại biểu đề nghị cần bổ sung quy định cơ quan chuyên môn cấp tỉnh phải thẩm định kế hoạch sử dụng đất cấp xã. Đồng thời, Luật cần cho phép tiếp tục sử dụng kế hoạch sử dụng đất hằng năm đã được phê duyệt và quy định rõ thời hạn hoàn thành kế hoạch sử dụng đất cấp xã.
Nghịch lý về thẩm quyền quyết định "tỷ lệ bồi thường"
Vấn đề thứ hai được đưa ra mổ xẻ là căn cứ tính tiền bồi thường quy định tại Điều 72 của dự thảo. Theo đó, dự thảo quy định tiền bồi thường được tính dựa trên giá đất theo bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và một yếu tố hoàn toàn mới: “tỷ lệ bồi thường theo từng loại đất, phù hợp với tình hình thực tế do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định”.
Đại biểu chỉ ra sự bất đồng bộ của chính sách khi Luật Đất đai năm 2024 tính tiền bồi thường theo giá đất cụ thể; Nghị quyết số 254/2025/QH15 tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất mà không hề có "tỷ lệ bồi thường".
Đáng chú ý, hai dự thảo Nghị định đi kèm cũng hoàn toàn vắng bóng các quy định hướng dẫn về tỷ lệ này.
"Yếu tố có thể làm thay đổi mạnh nhất số tiền người dân nhận được lại do Ủy ban nhân dân quyết định, trong khi bảng giá đất và hệ số do Hội đồng nhân dân quyết định", đại biểu nêu điểm bất hợp lý cốt lõi trong quy trình định đoạt tài sản của người dân.
Theo đại biểu, sự lệch pha về thẩm quyền này (giữa cơ quan hành pháp là Ủy ban nhân dân và cơ quan đại diện quyền lực nhà nước là Hội đồng nhân dân) có thể tạo ra những kẽ hở lớn, tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất đến quyền lợi sát sườn của người dân khi bị thu hồi đất, đòi hỏi cơ quan soạn thảo phải cân nhắc và điều chỉnh chặt chẽ hơn.
