Mở rộng diện bao phủ, cần lộ trình phù hợp với thực tế
Chiều 21/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời ghi nhận Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 nhưng đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn. Đây là chính sách an sinh trụ cột, liên quan trực tiếp đến quyền lợi lâu dài của hàng chục triệu người lao động và sự an toàn của Quỹ bảo hiểm xã hội. Vì vậy, việc sửa đổi cần bảo đảm tính ổn định, đồng bộ, có khả năng dự báo; những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người tham gia và an toàn của Quỹ phải được quy định chặt chẽ ngay trong luật.
Về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thống nhất với chủ trương mở rộng diện bao phủ, đặc biệt đối với người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số.
Theo dự thảo, Chính phủ sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với các nhóm lao động này và những đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Hồng Diên cho rằng các khái niệm như “người làm việc không có quan hệ lao động”, “người làm việc trên nền tảng số”, “thu nhập ổn định, thường xuyên” còn khá rộng. Dự thảo cũng chưa xác định rõ tiêu chí phân định đối tượng, trách nhiệm đóng của các bên, căn cứ và phương thức đóng, nhất là với người có thu nhập biến động hoặc làm việc trên nhiều nền tảng.
Nếu không làm rõ, chính sách có thể mở rộng đối tượng trên quy định nhưng khó triển khai trong thực tế, đồng thời phát sinh tranh chấp về trách nhiệm đóng và tăng chi phí tuân thủ.
Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật xác lập rõ các nguyên tắc, tiêu chí cốt lõi để xác định đối tượng tham gia bắt buộc, đồng thời xây dựng lộ trình phù hợp với đặc điểm quan hệ việc làm, khả năng quản lý thu nhập và điều kiện tổ chức thực hiện.
Kiểm soát chặt đầu tư Quỹ, thận trọng với bảo hiểm hưu trí bổ sung
Về đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, mức độ an toàn không nên chỉ được đánh giá dựa trên hình thức sở hữu của ngân hàng, mà cần căn cứ vào chất lượng tài chính, năng lực quản trị, khả năng thanh khoản và mức độ rủi ro.
Ông thống nhất với đề xuất mở rộng phạm vi ngân hàng được nhận tiền gửi của Quỹ, đồng thời đề nghị làm rõ hạn mức tiền gửi tại từng ngân hàng, giới hạn tập trung vốn và nguyên tắc phân tán rủi ro. Cùng với đó, cần có cơ chế giám sát liên tục, xử lý khi ngân hàng không còn đáp ứng điều kiện an toàn; xác định rõ trách nhiệm của Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát đầu tư.
Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, Phó Chủ tịch Quốc hội thống nhất với chủ trương phát triển hệ thống an sinh xã hội đa tầng, đa dạng hóa các hình thức tích lũy cho tuổi già. Tuy nhiên, việc mở rộng chính sách cần có đủ cơ sở thực tiễn, bảo đảm hiệu quả và kiểm soát được rủi ro.
Theo báo cáo thẩm tra, hồ sơ dự án luật chưa đánh giá đầy đủ hiệu quả thực hiện chính sách, nhất là việc thụ hưởng và kết quả đầu tư quỹ. Số tài khoản cá nhân tham gia trực tiếp vào quỹ hưu trí bổ sung còn rất ít, chỉ 111 tài khoản; đồng thời, có nguy cơ lợi dụng chính sách để huy động vốn hoặc hưởng ưu đãi thuế không đúng mục tiêu.
Từ đó, ông Nguyễn Hồng Diên đề nghị cân nhắc kỹ đề xuất cho phép quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung được hình thành chỉ từ đóng góp của người lao động. Chính phủ cần làm rõ sự cần thiết, lợi ích thực chất của chính sách, cơ chế bảo vệ quyền lợi người tham gia, quản lý quỹ, kiểm soát rủi ro và ưu đãi thuế. Nếu chưa đủ cơ sở thực tiễn và điều kiện quản lý, giám sát, cần nghiên cứu giữ nguyên quy định hiện hành, tiếp tục đánh giá kỹ trước khi xem xét sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội.
