Ngày 21/4, thảo luận về kinh tế - xã hội, đại biểu Quốc hội Phan Duy Anh (Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng) đề cập về hiệu quả vốn đầu tư. Đại biểu nhận định, Báo cáo của Chính phủ đã xác định mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong 5 năm tới cùng với hệ số ICOR giảm mạnh từ 6,43 giai đoạn 2021 - 2025 xuống còn 4,5 - 4,8. Tỷ lệ tích lũy tài sản đạt 35 - 36% GDP và tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP. Đây là những chỉ tiêu rất tham vọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao.
Tuy nhiên, qua phân tích, đại biểu Phan Duy Anh cho rằng, để đảm bảo tính khả thi của bộ tiêu chí này thì nhiều vấn đề cần phải được làm rõ. Về hệ số ICOR giai đoạn 2016- 2020 là 6,77; giai đoạn 2021-2025 là 6,43. Sau 5 năm, hệ số ICOR chỉ giảm được 0,34 điểm, trong khi đó mục tiêu giai đoạn 2026 -2030 là 4,5 - 4,8, tức là phải giảm tới 1,6 - 1,9 điểm chỉ trong vòng 5 năm (mức giảm chưa từng có trong nhiều thập kỷ qua). Nếu không có những giải pháp mang tính đột phá, giải quyết căn cơ những tồn đọng kéo dài như tình trạng dàn trải trong phân bổ vốn, chất lượng chuẩn bị dự án chưa cao, giải phóng mặt bằng thường chậm trễ, khả năng cung ứng vật liệu xây dựng còn hạn chế thì mục tiêu này khó có thể đạt được.
Từ đó, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ cụ thể hóa bằng một lộ trình rõ ràng, chỉ rõ từng yếu tố đóng góp vào việc giảm chỉ số ICOR; đâu là phần do năng suất lao động; đâu là phần do ứng dụng khoa học công nghệ; đâu là phần do cơ cấu lại đầu tư công theo hướng tập trung, tránh dàn trải.
Đối với chất lượng công tác dự báo, lập dự toán thu ngân sách nhà nước, kết quả thu ngân sách nhà nước năm 2025 đạt 2.681.000 tỷ đồng, vượt 36,3% dự toán đã thể hiện sự nỗ lực to lớn của cả hệ thống. Tuy nhiên, theo đại biểu Phan Duy Anh, đằng sau kết quả tích cực này, cần nhìn nhận, đánh giá thẳng thắn là công tác dự báo và lập dự toán chưa sát thực tế. Đây không phải là hiện tượng cá biệt, tình trạng lập dự toán chưa sát đã diễn ra trong nhiều năm gần đây. Dự toán sát thực tiễn không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là cơ sở để Quốc hội quyết định chính xác các chính sách tài khóa, phân bổ nguồn lực hợp lý và kiểm soát hiệu quả bội chi và nợ công.
Vì vậy, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ sớm có giải pháp căn cơ nhằm nâng cao chất lượng công tác đánh giá, dự báo và lập dự toán, nghiên cứu đổi mới phương thức lập dự toán theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế, không coi chỉ tiêu thu là chỉ tiêu pháp lệnh và điều chỉnh chi theo khả năng thu thực tế.
Về giải ngân vốn đầu tư công và kỷ luật tài chính, đại biểu Phan Duy Anh cho rằng, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 98% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao là kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, nên phân tích sâu vào một số vấn đề cần được làm rõ. Đó là chất lượng giải ngân không đồng đều, vốn ngân sách địa phương đạt tới 117,8% kế hoạch nhưng vốn ngân sách trung ương chỉ đạt 76,1%. Đặc biệt, giải ngân vốn ngoài Nhà nước chỉ đạt 44,5% kế hoạch. Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm, trong quý I năm 2026, tiến độ giải ngân mới đạt 10,4% dự toán trong khi vẫn còn 48,3 nghìn tỷ đồng kế hoạch chưa được phân bổ chi tiết tại 15 Bộ, cơ quan Trung ương và 24 địa phương.
Từ thực tế trên, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ chỉ đạo làm rõ nguyên nhân đối với từng Bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp. Đồng thời, nghiên cứu chế tài xử lý nghiêm đối với việc trả lại kế hoạch vốn do nguyên nhân chủ quan.
Đối với kỷ luật tài chính trong chi khoa học công nghệ, việc bố trí 3% tổng chi ngân sách cho khoa học công nghệ, đổi mới và sáng tạo, chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57 của Trung ương là chủ trương đúng. Tuy nhiên, báo cáo cho thấy, đã phải chuyển nguồn 9.461 tỉ đồng sang năm 2026 do chưa giải ngân được. Điều này cho thấy, cơ chế giải ngân cho lĩnh vực này còn nhiều vướng mắc và khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế. Vì vậy, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, hoàn thiện cơ chế đẩy nhanh tiến độ giải ngân, đảm bảo chủ trương lớn của Trung ương đi vào cuộc sống, tạo đột phá thực chất cho mô hình tăng trưởng mới.
