Lời chào tạm biệt một "người bạn cũ" sau hơn 30 năm
Ngày 15/9/2026, sẽ được ghi vào lịch sử viễn thông Việt Nam như một cột mốc đánh dấu sự chuyển giao thế hệ trọn vẹn nhất. Theo lộ trình đã được công bố, hệ thống thông tin di động GSM (2G) sẽ chính thức dừng hoạt động trên toàn quốc, ngoại trừ một số khu vực có tính chất đặc thù về an ninh quốc phòng như quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa và hệ thống nhà giàn DK.
Nhìn lại quá trình này, có thể thấy đây không phải là một quyết định đột ngột mang tính "giật cục". Từ ngày 16/9/2024, các nhà mạng đã bắt đầu ngừng cung cấp dịch vụ cho những thiết bị đầu cuối chỉ hỗ trợ mạng 2G (2G Only).
Giai đoạn từ năm 2024 đến tháng 9/2026 đóng vai trò là thời kỳ chuyển tiếp mềm mỏng, giúp duy trì kết nối cho những hệ thống hạ tầng vẫn còn phụ thuộc vào sóng GSM, đồng thời tạo ra một khoảng lùi thời gian đủ dài để hàng triệu người dân từng bước làm quen và chuyển đổi thiết bị.
Công nghệ 2G từng là niềm tự hào, là cầu nối đưa chiếc điện thoại di động từ một món hàng xa xỉ trở thành phương tiện liên lạc bình dân của mọi nhà. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên mà vạn vật kết nối Internet, một công nghệ chỉ đơn thuần đáp ứng nhu cầu nghe, gọi và nhắn tin văn bản đã không còn sức tải trước những đòi hỏi khổng lồ của nền kinh tế số.
Giải phóng "mỏ vàng" tần số vô tuyến
Lợi ích cốt lõi và to lớn nhất của việc tắt sóng 2G không nằm ở bề nổi của thiết bị, mà nằm ở bề sâu của quy hoạch tài nguyên quốc gia: Tần số vô tuyến điện. Tần số là một loại tài nguyên hữu hạn và vô cùng quý giá. Trong nhiều năm qua, các dải băng tần 900 MHz và 1800 MHz đã phải "gồng gánh" duy trì cho hạ tầng GSM cũ kỹ.
Khi mạng 2G chính thức tắt sóng, khối tài sản khổng lồ này sẽ được giải phóng. Cụ thể, từ ngày 16/9/2026, băng tần 890-915 MHz và 935-960 MHz sẽ được quy hoạch lại, chia thành các khối để phục vụ chuyên biệt cho hệ thống thông tin di động mặt đất công cộng IMT hiện đại (4G, 5G và các thế hệ tiếp theo).
Trong bối cảnh thói quen của người dùng đã thay đổi hoàn toàn chuyển từ những tin nhắn SMS cước phí cao sang các cuộc gọi video sắc nét, giao dịch ngân hàng số, thương mại điện tử, dịch vụ công trực tuyến và các ứng dụng đòi hỏi thời gian thực – giá trị của phổ tần vô tuyến phải được đo lường bằng dung lượng dữ liệu và tốc độ truyền tải.
Do đó, dưới góc nhìn của Bộ Khoa học và Công nghệ, việc tắt sóng 2G chính là bài toán chuyển dịch nguồn lực đầu tư, giúp các doanh nghiệp viễn thông tối ưu hóa chi phí vận hành, cải thiện triệt để chất lượng mạng 4G và dồn lực cho 5G.
Từ chiếc điện thoại "cục gạch" đến tấm hộ chiếu bước vào không gian số
Sự dịch chuyển về công nghệ luôn kéo theo sự dịch chuyển về hành vi xã hội. Chiếc điện thoại phổ thông (feature phone) tuy bền bỉ nhưng lại vô tình trở thành bức tường vô hình ngăn cách người dùng tiếp cận với những tiện ích hiện đại.
Khi chuyển sang sử dụng smartphone 4G/5G, chiếc điện thoại không còn là công cụ liên lạc thuần túy, mà đã trở thành một "thiết bị đầu cuối" quyền lực. Nó là tấm hộ chiếu để mỗi công dân định danh điện tử, sử dụng y tế từ xa, tiếp cận giáo dục trực tuyến và tham gia vào dòng chảy thương mại không tiền mặt.
Tuy nhiên, cuộc chuyển giao này cũng đặt ra những yêu cầu kỹ thuật khắt khe mà người tiêu dùng cần đặc biệt lưu ý. Một thực tế đang diễn ra là không phải cứ sở hữu điện thoại có kết nối 4G là người dùng có thể nghiễm nhiên thực hiện cuộc gọi khi sóng 2G biến mất.
Nếu thiết bị 4G không hỗ trợ tính năng gọi thoại chất lượng cao trên nền tảng 4G (VoLTE) hoặc người dùng chưa kích hoạt tính năng này, việc liên lạc sẽ bị gián đoạn. Điều này đòi hỏi cả người dân lẫn nhà mạng phải chủ động kiểm tra thiết bị, nâng cấp SIM và cài đặt hệ thống trước mốc thời gian định mệnh 15/9.
Tiến lên phía trước, không để ai bị bỏ lại
Bất kỳ một cuộc cách mạng công nghệ nào cũng mang trong mình những thách thức về mặt an sinh. Rào cản lớn nhất của chiến dịch tắt sóng 2G không nằm ở trạm phát sóng hay cáp quang, mà nằm ở việc đảm bảo quyền lợi liên lạc cho nhóm người yếu thế: người cao tuổi, người có thu nhập thấp và đồng bào tại các vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.
Thấu hiểu bài toán này, ngay từ lộ trình năm 2024, các cơ quan quản lý nhà nước đã phối hợp chặt chẽ cùng các doanh nghiệp viễn thông giăng một "tấm lưới an sinh số". Hàng loạt chương trình hỗ trợ kinh phí đổi máy từ điện thoại phổ thông lên smartphone 4G, các gói cước trợ giá dữ liệu và những chiến dịch hướng dẫn người cao tuổi sử dụng mạng Internet đã được triển khai sâu rộng. Cơ quan quản lý đặt ra yêu cầu tiên quyết: Nhà mạng chỉ được phép dừng công nghệ cũ khi đã đảm bảo vùng phủ sóng 4G thay thế hoàn toàn tương đương.
Đây chính là một phép thử hạng nặng đối với năng lực hạ tầng của các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam. Việc hàng triệu thuê bao đồng loạt di cư lên mạng lưới mới đòi hỏi các nhà mạng phải liên tục tối ưu hóa hệ thống, không để xảy ra tình trạng nghẽn mạng hay chất lượng cuộc gọi sụt giảm.
Nhìn xa hơn, ngày 15/9/2026 là minh chứng rõ nét nhất cho khát vọng chuyển đổi số của Việt Nam. Chúng ta đang bước qua giai đoạn giải quyết bài toán "phủ sóng để có thể liên lạc" để vươn tới mục tiêu cao hơn: "xây dựng hạ tầng số chất lượng cao để kiến tạo nền kinh tế số".
Khi sóng 2G chính thức lùi vào dĩ vãng, một không gian phát triển mới sẽ mở ra, đưa mỗi người dân Việt Nam tiến sâu hơn, vững chắc hơn vào kỷ nguyên của những công dân số toàn cầu.
