Lạm phát hiện đang nóng lên ở Nam Á, ăn sâu vào thu nhập ít ỏi của người nghèo và gây áp lực chồng chất lên các chính phủ khi một làn sóng coronavirus mới đe dọa quét qua khu vực này.
Mọi người xếp hàng mua dầu hỏa ở Colombo vào thứ Năm. Lạm phát bán lẻ ở Sri Lanka đã tăng lên 9,9% trong tháng 11, mức cao nhất trong 12 năm. Ảnh: AFP.
Sri Lanka đang quay cuồng với một cơn bão về giá cả tăng vọt, tăng trưởng cung tiền kỷ lục và một cuộc khủng hoảng ngoại hối bắt nguồn từ sự bốc hơi của doanh thu du lịch vì đại dịch.
Lạm phát bán lẻ đã tăng lên 9,9% trong tháng 11, mức cao nhất trong 12 năm, do giá thực phẩm tăng 17,5%. Tính đến tháng này, Sri Lanka chỉ có 1,6 tỷ USD trong dự trữ ngoại hối của mình, bằng chưa đầy một tháng nhập khẩu. Quốc đảo 22 triệu dân này là quốc gia nhập khẩu thực phẩm ròng, với phần lớn lúa mì, đường và sữa bột đến từ nước ngoài. Và với việc đồng rupee Sri Lanka giảm 27% so với đầu năm 2020, hóa đơn nhập khẩu cũng tăng vọt.
Sự suy giảm tỷ giá hối đoái đang đe dọa đẩy đất nước này vào tình trạng vỡ nợ.
Tháng trước, trong cuộc biểu tình lớn đầu tiên chống lại chính phủ của tổng thống mạnh mẽ Gotabaya Rajapaksa của Sri Lanka kể từ khi chính phủ này lên nắm quyền vào tháng 11 năm 2019, hàng nghìn người biểu tình đã tập trung vào thủ đô để trút giận vì giá cả tăng và tình trạng thiếu lương thực.
Để tăng cường dự trữ ngoại hối, chính phủ đã thực hiện một loạt các bước nghiêm khắc, bao gồm: tuyên bố “tình trạng khẩn cấp” để kiểm soát giá lương thực; áp dụng các lệnh cấm nhập khẩu rộng rãi đối với thực phẩm, nhiên liệu, xe cộ và thuốc men; áp đặt hạn chế nhập khẩu điện thoại di động, quần áo và thiết bị gia dụng; và thông báo kiểm soát chặt chẽ luồng ngoại tệ chuyển ra khỏi đất nước.
Ngân hàng trung ương Sri Lanka là ngân hàng đầu tiên ở châu Á tăng lãi suất trong bối cảnh đại dịch, đã nâng lãi suất cơ bản vào tháng 8 năm ngoái lên 50 điểm cơ bản. Nhưng kể từ đó, ngân hàng đã giữ lãi suất ổn định do những lo sợ tỷ lệ lạm phát tăng cao.
Các nhà phân tích cho rằng xác suất vỡ nợ - quốc gia nợ 6,9 tỷ USD ngoại tệ phải trả vào năm tới và 26 tỷ USD cho đến năm 2026 - trong những tháng tới đã tăng lên.
Cơ quan xếp hạng quốc tế Fitch, gần đây đã hạ hạng Sri Lanka xuống xếp hạng “CCC”.
Tờ báo The Press Trust of India cho biết Sri Lanka đang đàm phán với Ấn Độ và Oman để mở hạn mức tín dụng cho việc mua nhiên liệu. Nước này cũng đã đạt được một thỏa thuận để giải quyết khoản nợ dầu 250 triệu USD mà họ nợ Iran bằng cách sử dụng xuất khẩu chè.
Nhưng Fitch cho biết: “ngay cả khi tất cả các nguồn này đều được đảm bảo, chúng tôi tin rằng sẽ đây vẫn sẽ là thách thức đối với chính phủ quốc gia này trong việc duy trì đủ thanh khoản bên ngoài để cho phép việc trả nợ không bị gián đoạn vào năm 2022”.
Các nhà kinh tế cho rằng cách tốt nhất để Sri Lanka giải quyết những rắc rối của mình là tìm kiếm một khoản vay từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Nhưng điều đó sẽ liên quan đến các biện pháp thắt lưng buộc bụng vốn không được ưa chuộng đối với chính phủ Sri Lanka.
W.A. Wijewardena, cựu phó thống đốc ngân hàng trung ương Sri Lanka, cho biết có thể đã quá muộn để IMF viện trợ để giải quyết cuộc khủng hoảng trước mắt. Ông nói tại một diễn đàn kinh tế gần đây rằng: “Vấn đề hiện tại của chúng tôi là chúng tôi sẽ tồn tại như thế nào sau bốn tuần tới. Vì vậy, cần có sự hỗ trợ song phương nhanh chóng với quy mô phù hợp từ Ấn Độ hoặc Trung Quốc.”
Ông nói: “Tuy nhiên, IMF vẫn là lựa chọn hợp lý nhất, rẻ hơn và hiệu quả nhất trong dài hạn.”
Một vấn đề mang tầm khu vực
Ngày càng có thể thấy rõ hơn những thảm cảnh hiện tại của Sri Lanka và ở những nơi khác trong khu vực. Tại Ấn Độ, giá bán buôn đã tăng với tốc độ nhanh nhất trong ba thập kỷ, tăng 14,2% so với cùng kỳ năm ngoái vào tháng 11. Tình trạng thiếu hụt thu hoạch do thời tiết xấu, giá hàng hóa toàn cầu cao hơn, các nút thắt liên tục trong chuỗi cung ứng và đồng rupee trượt giá đều khiến hàng hóa nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn.
Arvind Thakur, một bảo vệ ở New Delhi, người mất vợ sau đợt sóng Covid-19 thứ hai của Ấn Độ hồi đầu năm nay, chỉ kiếm được 12.000 rupee (tương đương 159 USD) mỗi tháng. Anh ta đang phải vật lộn để trang trải cho cuộc sống của bản thân, đứa con gái bốn tuổi và người mẹ góa bụa.
Anh nói: “Chúng tôi không mua cà chua ngay bây giờ vì chúng quá đắt.
Giá hành tây và cà chua đã tăng vọt trong những tháng gần đây - và một khi những mặt hàng chủ lực này trở nên quá đắt đối với người nghèo ở Ấn Độ thì rất có thể sẽ có những rủi ro xảy ra đối với chính trị nước này khi người dân rơi vào cảnh phẫn nộ.
Trong khi lạm phát bán lẻ của Ấn Độ là 4,9%, vẫn thấp hơn mức trần 6% của ngân hàng trung ương, các nhà kinh tế dự báo giá cả sẽ tiếp tục tăng trong những tháng tới ở đất nước gần 1,4 tỷ dân.
Shilan Shah, một nhà kinh tế cấp cao khác về các thị trường mới nổi tại Capital Economics, cho biết: “Nền kinh tế vẫn phải đối mặt với những đợt bùng phát mới của biến thểOmicron”. Các nhà kinh tế cho biết những hạn chế mới để ngăn chặn virus cũng sẽ đẩy lạm phát lên cao.
Tại Pakistan, các đảng đối lập nói rằng mọi người đang phải vật lộn với “lạm phát quay trở lại” khi nền kinh tế bị đại dịch tấn công của đất nước đang đứng trước bờ vực khủng hoảng. Các đảng đối lập đã tổ chức các cuộc biểu tình trên toàn quốc chống lại giá sinh hoạt đang tăng mạnh - nguyên nhân là do đồng tiền lao dốc xuống mức thấp kỷ lục, tăng trưởng cung tiền nhanh chóng, giá hàng hóa tăng và tắc nghẽn nguồn cung.
Trong ba năm kể từ khi Thủ tướng Imran Khan nhậm chức, hứa hẹn về một “Pakistan mới”, đồng rupee đã tăng giá hơn 70%, trong đó có 15% kể từ tháng 5. Sự sụt giảm của đồng rupee đã là một thảm họa đối với quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu với 220 triệu USD, làm giảm mạnh sức mua nước ngoài trong khi đẩy thâm hụt thương mại của nước này lên mức cao nhất mọi thời đại.
Lạm phát giá tiêu dùng đã tăng 11,5% vào tháng 11 so với năm trước, cao hơn nhiều so với mục tiêu 6% của ngân hàng trung ương và các nhà kinh tế nhận thấy giá cả vẫn đi theo quỹ đạo tăng ngay cả khi chính phủ trợ cấp cho mặt hàng chủ lực. Kể từ năm 2018, theo cơ quan thống kê, giá đường đã tăng 83%, bột mì 50%, thịt gà 60%, thịt bò 50% và dầu ăn 133%.
Huy Hoàng (Theo SCMP)
