Nguồn cung nhiên liệu thành phẩm bị siết chặt
Trong báo cáo mới nhất, IEA cảnh báo nguồn cung xăng và dầu diesel toàn cầu đang chịu áp lực từ nhiều yếu tố cùng lúc.
Tại Trung Đông, việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz bị hạn chế sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang đã khiến nhiều nhà máy lọc dầu ở khu vực Vịnh Ba Tư không thể xuất khẩu thành phẩm như bình thường. Điều này buộc các nhà máy phải cắt giảm công suất, làm giảm lượng xăng và dầu diesel đưa ra thị trường.
Ở Nga, các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào hệ thống nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động chế biến nhiên liệu. Theo IEA, các nhà máy lọc dầu của quốc gia này hiện chỉ xử lý khoảng 3,8 triệu thùng dầu/ngày, thấp hơn khoảng 1,6 triệu thùng so với cùng kỳ năm trước.
Xuất khẩu dầu diesel của Nga đã giảm khoảng một nửa trong những tuần gần đây. Để đảm bảo nguồn cung trong nước, Moscow còn áp đặt lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel và cho biết sẽ phải tính tới phương án nhập khẩu các sản phẩm dầu tinh chế từ nước ngoài.
Trong khi đó, Trung Quốc vẫn duy trì các biện pháp hạn chế xuất khẩu sản phẩm dầu tinh chế. Theo đánh giá của IEA, nếu căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang cùng với việc Nga siết nguồn cung, Bắc Kinh khó có khả năng nới lỏng các hạn chế này trong ngắn hạn.
Dầu thô dồi dào nhưng nhiên liệu vẫn thiếu
Điểm đáng chú ý là triển vọng của thị trường dầu thô và thị trường nhiên liệu thành phẩm đang diễn biến theo hai chiều hướng khác nhau.
Sau khi Washington và Tehran ký bản ghi nhớ gia hạn lệnh ngừng bắn hồi tháng 6, nguồn cung dầu thô toàn cầu đã tăng hơn 4%, kéo giá dầu hạ nhiệt trong một thời gian. Tuy nhiên, giá xăng và dầu diesel không giảm tương ứng do công suất lọc dầu vẫn bị hạn chế.
Khoảng chênh lệch giữa giá dầu thô đầu vào và giá các sản phẩm lọc dầu đã tăng lên mức cao nhất trong bốn năm, phản ánh tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu thành phẩm trên thị trường.
Theo IEA, các nhà máy lọc dầu trên thế giới trong tháng 6 đã chế biến ít hơn khoảng 6 triệu thùng dầu mỗi ngày so với cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân đến từ việc nhiều cơ sở ở Trung Đông chưa thể hoạt động bình thường, công suất của Nga suy giảm và một số nhà máy tại châu Á vẫn vận hành dưới công suất.
Trong khi nguồn cung bị thu hẹp, nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu vẫn chưa có dấu hiệu giảm.
Nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp hỗ trợ nhằm giảm tác động của giá nhiên liệu đối với người dân, giúp nhu cầu xăng dầu tiếp tục duy trì ở mức cao. Theo IEA, lượng dự trữ thương mại đang giảm nhanh hơn bình thường do mức tiêu thụ lớn.
Đặc biệt tại Mỹ – quốc gia tiêu thụ gần một phần ba lượng xăng dầu toàn cầu – nhu cầu vẫn rất mạnh dù giá nhiên liệu cao hơn gần 50% so với trước khi xung đột bùng phát. Mùa du lịch hè được dự báo sẽ ghi nhận số người di chuyển bằng ô tô cao kỷ lục khi nhiều người chuyển sang du lịch nội địa do giá vé máy bay tăng mạnh.
Trong giai đoạn đầu của xung đột Trung Đông, nhiều nhà máy lọc dầu cũng ưu tiên sản xuất nhiên liệu máy bay thay vì xăng và dầu diesel để đáp ứng nhu cầu hàng không, khiến nguồn cung nhiên liệu cho vận tải đường bộ càng thêm căng thẳng.
Châu Âu vẫn chưa hết lo
Theo Tổng giám đốc IEA Fatih Birol, châu Âu đã tránh được tình trạng thiếu hụt nhiên liệu máy bay nhờ gia tăng sản lượng tại các nhà máy lọc dầu trong khu vực, đồng thời nhận thêm nguồn cung từ Mỹ và nhà máy lọc dầu Dangote (Nigeria).
Tuy nhiên, ông cảnh báo thị trường nhiên liệu của châu Âu vẫn rất mong manh và có thể đối mặt với nhiều rủi ro trong những tháng tới nếu nguồn cung từ Trung Đông hoặc Nga tiếp tục bị gián đoạn.
Ủy viên Năng lượng châu Âu Dan Jørgensen cũng cho rằng nhiên liệu máy bay có thể là mặt hàng chịu áp lực đầu tiên, nhưng nếu tình hình hiện nay kéo dài, dầu diesel cũng sẽ trở thành một điểm nóng của thị trường.
IEA nhận định triển vọng nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ xấu đi đáng kể nếu hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn. Theo ông Fatih Birol, lượng dầu vận chuyển từ vùng Vịnh hiện chỉ còn khoảng 16 triệu thùng/ngày, thấp hơn đáng kể so với mức 24 triệu thùng/ngày trước khi xung đột bùng phát.
Điều này cho thấy dù nguồn cung dầu thô chưa rơi vào khủng hoảng, thị trường xăng và dầu diesel toàn cầu vẫn đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt kéo dài nếu các điểm nghẽn về lọc dầu, vận tải và địa chính trị chưa được tháo gỡ.
