Cần thiết thành lập Hội đồng kỹ năng nghề
Theo Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, hiện nay thị trường lao động ngày càng yêu cầu cao về lao động có kỹ năng nghề, song lực lượng lao động Việt Nam còn nhiều hạn chế khi tỷ lệ qua đào tạo chưa có văn bằng, chứng chỉ vẫn chiếm đa số, với gần 74% trong lực lượng lao động.
Lao động thiếu hụt các kỹ năng cơ bản, kỹ năng cốt lõi và kỹ năng chuyên môn, nhất là ở các lĩnh vực, ngành, nghề có sự thâm dụng về lao động. Vì vậy, gắn kết hiệu quả giữa giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp là một trong những giải pháp được đẩy mạnh để cải thiện kỹ năng của người lao động, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Sẽ thí điểm thành lập Hội đồng kỹ năng nghề thuộc nhóm ngành trọng điểm. Ảnh - ND.
Xung quanh mô hình Hội đồng kỹ năng, bà Afsana Rezaie, Phó Giám đốc Chương trình đổi mới giáo dục nghề nghiệp Việt Nam chia sẻ: “Sự tham gia của các đối tác xã hội trong việc tư vấn và triển khai các chính sách về giáo dục nghề nghiệp còn thấp. Sinh viên tốt nghiệp giáo dục nghề nghiệp hiện chưa có đầy đủ kỹ năng nghề và kỹ năng mềm phù hợp với ngành. Sự phát triển, chuyển đổi số và chuyển đổi kinh tế bền vững đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao. Do đó, cần thiết phải thành lập Hội đồng kỹ năng”.
Để khẳng định về tính hiệu quả của mô hình này, bà phân tích: Hiện nay ở Việt Nam, chúng tôi thấy, lực lượng lao động thiếu kỹ năng và chưa qua đào tạo chiếm tỷ lệ khá lớn. 78,3% lực lượng lao động không qua các chương trình đào tạo nghề ngay cả ở trình độ sơ cấp từ 3 đến 12 tháng. Chúng tôi nhận thấy cơ bản đội ngũ lao động mới khi tham gia thị trường lao động còn thiếu rất nhiều kỹ năng mềm như kỹ năng về ngôn ngữ, truyền thông, đạo đức nghề nghiệp và nhiều kỹ năng khác.
Trong khi đó, nhu cầu của nền kinh tế cho lực lượng có tay nghề và kỹ năng là cao, đặc biệt với các ngành công nghiệp, những doanh nghiệp tham gia nhiều vào quá trình sản xuất, cho tới những doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài. Họ rất cần những lực lượng lao động có kỹ năng.
“Chúng tôi nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy nhiều hơn nữa sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo. Doanh nghiệp nên đóng vai trò tích cực và dẫn dắt trong việc điều chỉnh các chương trình đào tạo, đánh giá trình độ sinh viên, trong việc hướng dẫn sinh viên thông qua cung cấp các chương trình đào tạo tại doanh nghiệp” - Afsana Rezaie - Phó Giám đốc Chương trình Hợp tác Việt – Đức, Đổi mới đào tạo nghề Việt Nam nói.
Việt Nam cần có nhiều hơn nữa những đối thoại xã hội với sự tham gia của đại diện rất nhiều đơn vị liên quan. Làm sao để những doanh nghiệp địa phương có thể tiếp cận dễ dàng với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần “mở lòng” hơn nữa để tiếp nhận các khuyến nghị từ doanh nghiệp.
Theo đó, họ cần thiết lập cơ chế nền tảng ví dụ như cơ chế mà chúng tôi đang hỗ trợ với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Cơ chế đó được gọi là Ban cố vấn ngành với sự tham gia của doanh nghiệp, ban lãnh đạo các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, thậm chí là sự tham gia của đại diện Sở LĐ-TB&XH, đại diện sinh viên. Họ sẽ cùng trao đổi và hợp tác về tất cả các vấn đề liên quan tới phát triển kỹ năng tại cấp địa phương.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần có những đào tạo viên trong doanh nghiệp. Qua đó những kỹ thuật viên này của doanh nghiệp có thể nhận được các chương trình đào tạo về kỹ năng sư phạm để hướng dẫn sinh viên. Qua đó, doanh nghiệp có thể giúp sinh viên thực tập hoặc tham gia học một phần trong chương trình đào tạo tại doanh nghiệp. Quá trình học tập này sẽ cùng được xây dựng và thiết kế giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Cụ thể hơn, bà Afsana Rezaie chia sẻ kinh nghiệm tại Đức, họ xây dựng “hệ thống giáo dục nghề nghiệp kép” có sự tham gia của các bên là Chính phủ, Liên đoàn Lao động, Hiệp hội doanh nghiệp, phòng Thương mại và đối tác xã hội. Sự tham gia của doanh nghiệp trong Giáo dục nghề nghiệp (GDNN) là yếu tố thành công và then chốt cho một hệ thống GDNN định hướng theo nhu cầu thị trường.
“Từ kinh nghiệm này, chúng tôi khuyến nghị Việt Nam thành lập Hội đồng kỹ năng ở nhiều cấp độ khác nhau gồm sự tham gia của các cơ quan quốc gia, địa phương, VCCI, Hiệp hội doanh nghiệp, công đoàn, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp với vai trò là cơ quan tư vấn. Hệ thống mô hình Hội đồng kỹ năng các cấp cùng phối hợp tại cấp vi mô, trung mô và vĩ mô.” – bà Afsana Rezaie nói.
Doanh nghiệp tham gia vào đánh giá kĩ năng nghề như thế nào?
Sinh viên thực hành kỹ năng nghề. Ảnh: Nhật Dương
Ông Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội) cho biết, dù đã triển khai việc thúc đẩy hoạt động gắn kết giữa giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp, song sự tham gia của các bên liên quan trong giáo dục nghề nghiệp còn chưa thật sự hiệu quả. Chính vì vậy, một trong những hoạt động quan trọng trong giải pháp gắn kết chặt chẽ giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp và thị trường lao động là thí điểm thành lập một số Hội đồng kỹ năng nghề/nhóm nghề trọng điểm trong giai đoạn 2021 – 2025. Trên cơ sở đánh giá, tổng kết sẽ mở rộng cho các nghề/nhóm nghề khác trong giai đoạn 2026 – 2030.
Trên thực tế, để thúc đẩy hơn nữa sự hợp tác giữa doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp thông qua Hội đồng kỹ năng nghề cũng từng được Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Phạm Tấn Công đề cập tại Hội nghị phát triển thị trường lao động diễn ra hồi tháng 8. Theo ông Công, cần đẩy mạnh tăng cường hiệu quả hợp tác doanh nghiệp, nhà trường, VCCI đề xuất áp dụng đánh giá ở Việt Nam mô hình giáo dục nghề nghiệp do ngành dẫn dắt. Trong đó, việc xác định các kỹ năng, cập nhật các kỹ năng mới, thiết kế chương trình cho học viên của một ngành nhất định được thực hiện với sự tham gia của chính các doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp trong ngành đó, thông qua Hội đồng tư vấn kỹ năng nghề.
“Đây là cơ chế phối hợp đa ngành nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Hội đồng tư vấn kỹ năng nghề được lập theo từng ngành, cung cấp thông tin thị trường lao động của ngành, tư vấn thiết kế việc thực hiện đánh giá chương trình hoạt động nghề nghiệp sát với từng ngành”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.
An Bảo
