Chế định luật sư công đang được Bộ Tư pháp chú trọng triển khai nhằm sớm hình thành đội ngũ luật sư công. Xung quanh vấn đề này, Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam.
Hoàn thiện phôi thẻ luật sư công
+ Thưa ông, chế định luật sư công được triển khai từ ngày 1/10/2026. Liên đoàn Luật sư Việt Nam sẽ tham gia thế nào trong quá trình triển khai?
- Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 24/2026/QH16 và Chính phủ ban hành Nghị định số 364/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 là bước đột phá nhằm bảo vệ tối ưu quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước. Luật sư công mang tính chất công vụ nhưng vẫn là thành viên của Đoàn Luật sư, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, chịu sự điều chỉnh của Điều lệ Liên đoàn và Bộ Quy tắc Đạo đức, ứng xử nghề nghiệp.
Liên đoàn Luật sư Việt Nam tham gia triển khai chế định luật sư công ở nhiều khâu, gồm hướng dẫn tập sự, phối hợp kiểm tra kết quả tập sự, thẩm định và cấp Thẻ luật sư công, tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp. Liên đoàn cũng phối hợp với cơ quan quản lý công chức, viên chức và Bộ Tư pháp trong việc xem xét các vấn đề liên quan đến đạo đức nghề nghiệp.
Ngay sau khi chế định có hiệu lực, Thường trực và Ban Thường vụ Liên đoàn đã ban hành kế hoạch triển khai. Trọng tâm là hoàn thiện phôi Thẻ luật sư công; chỉ đạo 34 Đoàn Luật sư xây dựng quy trình tiếp nhận người tập sự, gia nhập Đoàn; đồng thời phối hợp với Cục Bổ trợ tư pháp hoàn thiện chương trình bồi dưỡng và nhân sự tham gia Hội đồng kiểm tra.
Theo quy trình được nêu, quyết định tiếp nhận tập sự được thực hiện trong 5 ngày, quyết định gia nhập Đoàn trong 7 ngày và việc cấp Thẻ không quá 7 ngày làm việc.
Không tổ chức kỳ thi tuyển dụng công chức riêng mang tên “kỳ thi luật sư công”. Việc tuyển dụng hoặc bố trí nhân sự vẫn thực hiện theo quy định chung đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, người được lựa chọn vẫn phải đáp ứng điều kiện chuyên môn, kinh nghiệm và quy trình công nhận nghề nghiệp.
Người thuộc diện phải tập sự cần hoàn thành thời gian tập sự từ 4 đến 12 tháng, được Đoàn Luật sư đánh giá đạt yêu cầu và vượt qua kỳ kiểm tra kết quả tập sự do Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Liên đoàn tổ chức. Người thuộc diện miễn tập sự được xem xét theo quy định tương ứng.
Sau khi gia nhập Đoàn và được cấp Thẻ, luật sư công phải hoàn thành chương trình bồi dưỡng chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp tối thiểu 10 ngày trước khi được giao xử lý vụ việc.
+ Theo ông, luật sư công cần đáp ứng những tiêu chuẩn gì về trình độ, kinh nghiệm, đạo đức và năng lực xử lý công việc khu vực công?
- Việc xác định tiêu chuẩn và cơ chế đánh giá đối với luật sư công là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm đội ngũ này vừa có đủ bản lĩnh chính trị, chuyên môn vững vàng, vừa giữ vững tính độc lập và đạo đức nghề nghiệp khi đại diện bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước.
Về trình độ, ứng viên cần có bằng cử nhân luật trở lên, hoàn thành chương trình đào tạo nghề luật sư 12 tháng hoặc thuộc diện được miễn, đáp ứng yêu cầu kiểm tra kết quả tập sự khi phải thực hiện thủ tục này và hoàn thành chương trình bồi dưỡng bắt buộc.
Về kinh nghiệm, yêu cầu được nêu là có tối thiểu 5 năm làm việc thường xuyên, trực tiếp trong lĩnh vực pháp luật hoặc có kinh nghiệm giải quyết vụ án, tranh chấp phức tạp.
Luật sư công cần có năng lực thẩm định chính sách, soạn thảo văn bản, phòng ngừa rủi ro tranh chấp, đại diện theo ủy quyền và tham gia giải quyết tranh chấp tại cơ quan tài phán hoặc trọng tài quốc tế khi được giao nhiệm vụ. Năng lực thực tiễn thể hiện ở khả năng phân tích hồ sơ, xây dựng phương án xử lý và đưa ra kiến nghị có căn cứ.
Vì vậy, việc đánh giá nên dựa trên hồ sơ năng lực thực tế, gồm các vụ việc phức tạp từng xử lý, bản kiến nghị hoặc sản phẩm pháp lý do ứng viên trực tiếp thực hiện. Kiểm tra thực hành cũng cần gắn với tình huống cụ thể như khiếu kiện hành chính, bồi thường nhà nước, tranh chấp hợp đồng đầu tư và tranh chấp thương mại quốc tế, thay vì chỉ kiểm tra kiến thức lý thuyết.
Về đạo đức, luật sư công phải tuân thủ Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam, đồng thời thực hiện nghĩa vụ công vụ. Họ cần chủ động phòng ngừa xung đột lợi ích, bảo mật thông tin và nêu rõ quan điểm chuyên môn khi nhận thấy rủi ro pháp lý.
Phân định rõ vai trò luật sư công và bộ phận pháp chế
+ Cơ chế quản lý đối với luật sư công cần được thiết kế ra sao để vừa bảo đảm trách nhiệm công vụ, vừa giữ được tính độc lập nghề nghiệp và phát huy hiệu quả bảo vệ lợi ích Nhà nước?
- Cơ chế quản lý nghề nghiệp đối với luật sư công được thiết kế theo mô hình kết hợp đa tầng giữa quản lý hành chính của Nhà nước và tự quản nghề nghiệp của tổ chức luật sư.
Cơ quan, đơn vị sử dụng chịu trách nhiệm về biên chế, tiền lương, phân công công việc, khen thưởng và kỷ luật hành chính. Tổ chức luật sư chịu trách nhiệm về tư cách luật sư và việc tuân thủ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các Đoàn luật sư địa phương tiếp tục trực tiếp tham gia quản lý, giám sát đạo đức nghề nghiệp. Luật sư công bắt buộc phải gia nhập Đoàn luật sư địa phương và được Liên đoàn cấp Thẻ luật sư để đủ điều kiện hoạt động.
Luật sư công có nghĩa vụ tuân thủ Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam. Liên đoàn tham gia xây dựng chương trình và trực tiếp bồi dưỡng nội dung này.
Việc xử lý kỷ luật theo Điều lệ Liên đoàn được thực hiện độc lập với kỷ luật công chức, viên chức. Khi xem xét kỷ luật đạo đức đối với luật sư công, tổ chức luật sư phải trao đổi, thống nhất với cơ quan quản lý; nếu không thống nhất thì Liên đoàn xem xét trên cơ sở thống nhất ý kiến với Bộ Tư pháp.
Đoàn luật sư và Liên đoàn thụ lý, giải quyết các tố cáo liên quan đến đạo đức và tư cách nghề nghiệp của luật sư công theo Điều lệ.
Cơ chế này bảo đảm luật sư công không bị hành chính hóa, giữ vững tính độc lập và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp khi bảo vệ lợi ích của Nhà nước.
+ Theo ông, cần phân định công việc giữa luật sư công và bộ phận pháp chế như thế nào để phát huy thế mạnh của từng bên?
- Để vận hành hiệu quả chế định luật sư công, cần thiết lập đồng bộ các cơ chế cốt lõi và định hình rõ ranh giới hoạt động nhằm tránh xung đột, chồng chéo.
Về cơ chế phân định trách nhiệm, bảo đảm tính độc lập, phòng ngừa xung đột lợi ích và xử lý vi phạm, cần thể chế hóa và thực thi nghiêm quyền bảo lưu ý kiến chuyên môn bằng văn bản của luật sư công khi quan điểm pháp lý khác biệt với thủ trưởng cơ quan. Văn bản bảo lưu phải được lưu trữ bắt buộc trong hồ sơ vụ việc.
Điều này ngăn ngừa tình trạng hành chính hóa hoặc ép buộc luật sư công hợp thức hóa các quyết định trái luật.
Quy định rõ nghĩa vụ của luật sư công phải chủ động từ chối tham gia vụ việc nếu có quan hệ gia đình, lợi ích tài chính, hoặc đã từng đại diện cho bên đối lập. Đồng thời, nghiêm cấm luật sư công cung cấp dịch vụ pháp lý riêng bên ngoài cho cá nhân, doanh nghiệp.
Thực hiện nghiêm nguyên tắc xử lý kỷ luật công chức độc lập với kỷ luật nghề nghiệp luật sư theo Điều lệ Liên đoàn Luật sư Việt Nam.
Để tránh chồng chéo với đội ngũ pháp chế và luật sư hành nghề, Liên đoàn Luật sư Việt Nam kiến nghị bộ phận pháp chế nên tập trung vào thẩm định văn bản nội bộ, theo dõi thi hành pháp luật thường xuyên và hỗ trợ quản trị hành chính.
Luật sư công nên đảm nhiệm các công việc đòi hỏi chuyên môn sâu như đại diện theo ủy quyền, tham gia tố tụng bảo vệ cơ quan nhà nước tại tòa án hoặc trọng tài, xử lý tranh chấp hợp đồng đầu tư công và các vụ việc phức tạp.
Luật sư công không làm triệt tiêu hay thay thế thị trường dịch vụ pháp lý. Cơ quan nhà nước vẫn chủ động ký hợp đồng dịch vụ pháp lý đặc biệt với các tổ chức hành nghề luật sư để giải quyết các đại án, tranh chấp quốc tế hoặc dự án quy mô lớn vượt quá năng lực nội bộ theo Điều 21 Nghị định 364.
Trong mô hình cộng hưởng đó, luật sư công giữ vai trò chủ trì, am hiểu thủ tục công, phối hợp cùng kinh nghiệm tranh tụng chuyên sâu của luật sư độc lập để tạo sức mạnh tổng hợp bảo vệ tối đa lợi ích của Nhà nước.
