Vào tháng 6, khi Mahendra Pratap bắt đầu trồng những cánh đồng lúa của mình ở Kannauj, một huyện thuộc bang Uttar Pradesh của Ấn Độ, anh đã hy vọng một vụ mùa bội thu.
Chi phí phân bón cao, nắng nóng kỷ lục, hạn hán ở Trung Quốc, lượng mưa thấp ở Ấn Độ và lũ lụt gió mùa lớn ở Pakistan đang đe dọa sản lượng và đẩy giá gạo lên. Ảnh: Reuters.
Năm trước trận mưa xối xả đã phá hủy mùa màng của anh và anh đã không nhận được bất kỳ sự giúp đỡ nào từ Chính phủ.
Nhưng trong đợt gió mùa gần đây, anh lại gặp phải một vấn đề ngược lại: quá ít mưa. Đến tháng 8, khoảng 90% cây trồng của anh ấy đã bị héo.
Pratap cho biết trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại rằng: “Năm nay đất đai cằn cỗi và một lần nữa chúng tôi không nhận được sự giúp đỡ từ Chính phủ”, anh đồng thời cho biết thêm những nông dân khác cũng gặp phải vấn đề tương tự.
Các chuyên gia cho biết thời tiết khắc nghiệt ở các quốc gia sản xuất gạo lớn trên thế giới bao gồm Ấn Độ, Trung Quốc và Pakistan đang đe dọa sản lượng ngũ cốc toàn cầu trong năm nay và có thể ảnh hưởng đến hơn 2 tỷ người ở châu Á – những người coi gạo như một loại lương thực chính.
Ngay cả trong bối cảnh giá lương thực tăng vọt trong năm nay, gạo phần lớn vẫn có giá cả phải chăng do bốn năm thu hoạch dồi dào trước đó.
Nhưng sự kết hợp của các yếu tố, bao gồm chi phí phân bón cao do cuộc xung đột Nga - Ukraine, đợt nắng nóng kỷ lục và hạn hán ở Trung Quốc, lượng mưa thấp ở Ấn Độ và lũ lụt gió mùa lớn ở Pakistan đang đe dọa sản lượng và đẩy giá lên.
Theo Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), hơn 90% lượng gạo trên thế giới được sản xuất và tiêu thụ ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.
Theo Guillherme Campos, giám đốc cố vấn kinh doanh quốc tế của Dezan Shira & Associates tại Hồng Kông: “Trung Quốc là nhà sản xuất và nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, nó chủ yếu là tự cung tự cấp và duy trì lượng gạo tồn kho hơn 100 triệu tấn.”
Campos cho biết: “Do hạn hán, sản lượng gạo của Trung Quốc sẽ bị ảnh hưởng và do đó có thể ảnh hưởng đến khả năng xuất khẩu. Tuy nhiên, nhập khẩu mặc dù có khả năng tăng, nhưng không có khả năng tăng cao một cách bất hợp lý”.
Trung Quốc chủ yếu xuất khẩu gạo sang Philippines, Hàn Quốc và Nhật Bản, nhưng nước này không phải là nước xuất khẩu lớn trên toàn cầu.
Tuy nhiên, Ấn Độ là nước xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất thế giới, giúp cung cấp thức ăn cho người dân của ít nhất 150 quốc gia. Các mối đe dọa đối với sản xuất nông sản tại Ấn Độ đã làm dấy lên lo ngại rằng Ấn Độ sẽ chặn xuất khẩu. Tuy nhiên, chính phủ nước này đã đưa ra lời đảm bảo rằng rất khó xảy ra lệnh cấm xuất khẩu lương thực hoàn toàn. Vào tháng 5, Ấn Độ đã cấm xuất khẩu lúa mì sau khi đợt nắng nóng kỷ lục bót nghẹt sản lượng của địa phương.
Một tuần trước, phương tiện truyền thông Ấn Độ đưa tin Chính phủ đang xem xét hạn chế xuất khẩu gạo 100% tấm, chiếm phần lớn lượng gạo nhập khẩu của Trung Quốc từ Ấn Độ và được sử dụng để làm thức ăn cho gia súc.
Theo ông Campos, hạn hán của Trung Quốc đã ảnh hưởng đến 17,6 triệu mu (1,2 triệu ha) đất ở nhiều tỉnh dọc theo lưu vực sông Dương Tử, một khu vực sản xuất gạo “quan trọng”.
Ông nói thêm, những cánh đồng không có nước tưới sẽ phải chịu tác động của nhiệt độ cao kỷ lục.
Ngay cả trước khi hạn hán, xuất khẩu gạo của Trung Quốc đã giảm trong bảy tháng đầu năm 2022, giảm 18,42% so với cùng kỳ năm ngoái, theo hải quan Trung Quốc.
Các nhà phân tích cho biết xuất khẩu của Trung Quốc sang Hàn Quốc và Philippines sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi hạn hán, nhưng sẽ có tác động hạn chế đối với Nhật Bản.
Shirley Mustafa, nhà phân tích thị trường gạo của FAO, cho biết người Nhật ưa chuộng loại gạo Japonica được trồng ở Đông bắc Trung Quốc, nơi đã thoát khỏi hạn hán trong năm nay. Nhưng bà nói thêm rằng còn quá sớm để nói về tác động của hạn hán đối với vụ thu hoạch “lúa giữa vụ”.
Theo các nhà phân tích, do Trung Quốc không phải là nước xuất khẩu gạo lớn, các nhà nhập khẩu có thể chuyển sang các nước sản xuất gạo khác. Nhưng các mối đe dọa đối với vụ thu hoạch của Trung Quốc đang được các nước láng giềng coi trọng.
Tại Philippines, một nhà lập pháp đã lên tiếng cảnh báo rằng nguồn cung cấp gạo có thể bị ảnh hưởng bởi hạn hán ở lưu vực sông Dương Tử và đã thúc giục Chính phủ đảm bảo các hợp đồng mua gạo với Việt Nam và Thái Lan, các nhà xuất khẩu gạo lớn thứ hai và thứ ba trên thế giới.
Tuy nhiên, Thái Lan và Việt Nam đã đồng ý hợp tác tăng giá gạo trên thị trường toàn cầu để tăng đòn bẩy và thúc đẩy thu nhập của nông dân địa phương.
Philippines nhập khẩu một lượng lớn gạo từ các nước và đang phải vật lộn với giá lương thực liên tục tăng và đồng peso mất giá.
Trong khi đó, Ấn Độ, chiếm 40% thương mại gạo toàn cầu, ghi nhận lượng mưa giảm đáng kể ở các bang sản xuất gạo quan trọng như Uttar Pradesh, Bihar, Jharkhand và Tây Bengal trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 8.
Vinod Kaul, giám đốc điều hành của Hiệp hội các nhà xuất khẩu gạo toàn Ấn Độ (AIREA), cho biết: “Chính phủ sẽ sớm có một cuộc họp với các bang để xem xét tình hình ngũ cốc lương thực.
Rahul Chauhan, giám đốc IGrain India, cho biết: “Ở một số bang như Uttar Pradesh, Bihar và Tây Bengal, diện tích gieo trồng lúa đã giảm và với lượng mưa ít hơn, năng suất tổng thể sẽ thấp hơn ở Ấn Độ”.
Tổng diện tích trồng lúa ở Ấn Độ đã giảm từ gần 39,1 triệu ha xuống 36,7 triệu ha trong năm tính đến tháng 8.
Raghunandan Singh, người sở hữu 2,5 ha đất ở Uttar Pradesh, là một trong những nông dân Ấn Độ hiện đang phải trải qua một vụ mùa gần như trắng tay. Người đàn ông 50 tuổi này cho biết: “Chúng tôi có hai loại cây trồng chính là lúa và ngô. Lần này lượng mưa đã giảm rất nhiều nên chúng tôi đã bị mất mùa hoàn toàn.”
Huy Hoàng (Theo SCMP)
