Là sinh viên một trường đại học tại Hà Nội, Nguyễn Minh Anh (20 tuổi) duy trì thói quen gần như ngày nào cũng sử dụng thực phẩm chế biến sẵn. Từ xúc xích, đồ hộp, mì ăn liền đến gà rán, khoai tây chiên hay các món ăn nhanh đặt qua ứng dụng, tất cả đều trở thành lựa chọn quen thuộc trong những bữa ăn bởi sự tiện lợi, tiết kiệm thời gian và chi phí.
Thế nhưng, sau hơn một năm duy trì chế độ ăn này, Minh Anh tăng gần 15kg, chỉ số khối cơ thể (BMI) rơi vào ngưỡng béo phì. Không chỉ ngoại hình thay đổi, nữ sinh còn thường xuyên mệt mỏi, leo vài tầng cầu thang đã thở dốc, việc học tập và sinh hoạt hằng ngày cũng bị ảnh hưởng đáng kể.
Đồ ăn chế biến sẵn: Tiện lợi nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe
Trao đổi với phóng viên báo Nhà báo và Công luận, PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết trong nhịp sống hiện đại, thực phẩm đóng hộp, đồ ăn chế biến sẵn và thức ăn nhanh ngày càng xuất hiện phổ biến trong bữa ăn của nhiều người, đặc biệt là học sinh, sinh viên và người trẻ
Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi ấy là những nguy cơ sức khỏe nếu các loại thực phẩm này trở thành lựa chọn thường xuyên. Phần lớn thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, đồ hộp, mì ăn liền hay gà rán đều chứa nhiều muối, đường, chất béo bão hòa và các chất phụ gia nhằm kéo dài thời gian bảo quản cũng như tăng hương vị. Nếu tiêu thụ quá mức trong thời gian dài, đây sẽ là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì.
Lý giải nguyên nhân, PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên cho biết, việc tăng cân ở những người thường xuyên sử dụng nhóm thực phẩm này chủ yếu xuất phát từ tình trạng năng lượng nạp vào vượt quá nhu cầu tiêu hao của cơ thể.
"Đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn thường có mật độ năng lượng rất cao nhưng lại nghèo chất xơ và vi chất dinh dưỡng. Khi ăn, người dùng có cảm giác ngon miệng nên dễ tiêu thụ nhiều hơn mức cần thiết. Trong khi đó, lượng chất xơ thấp khiến cảm giác no không kéo dài, dẫn đến việc ăn thêm các bữa phụ hoặc sử dụng nước ngọt có đường, làm tổng năng lượng nạp vào ngày càng lớn", bác sĩ phân tích.
Không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì, nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn còn chứa hàm lượng natri cao, có thể làm tăng huyết áp; chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Bên cạnh đó, việc sử dụng thường xuyên các loại thịt chế biến sẵn cũng được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến nguy cơ mắc một số bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư đại trực tràng. Ngoài ra, việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm chế biến sẵn còn có thể gây ảnh hưởng đến chức năng gan, thận, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và các rối loạn chuyển hóa.
Thay đổi thói quen ăn uống để kiểm soát cân nặng
Theo PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên, béo phì không xuất hiện chỉ sau vài bữa ăn nhanh mà là hệ quả của quá trình tích lũy kéo dài. Vì vậy, thay vì kiêng hoàn toàn thực phẩm chế biến sẵn, mỗi người cần điều chỉnh chế độ ăn theo hướng khoa học, cân đối và phù hợp với nhu cầu của cơ thể.
Bác sĩ khuyến cáo người dân nên ưu tiên lựa chọn thực phẩm tươi sống, tự chế biến tại nhà; tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn đạm lành mạnh như cá, thịt nạc, trứng, sữa ít béo. Đối với thực phẩm đóng hộp hay đồ ăn nhanh, chỉ nên sử dụng với tần suất hợp lý, đồng thời đọc kỹ bảng thành phần dinh dưỡng để lựa chọn những sản phẩm có hàm lượng muối, đường và chất béo thấp.
Cùng với việc xây dựng chế độ ăn hợp lý, duy trì vận động thể lực ít nhất 30 phút mỗi ngày, ngủ đủ giấc và theo dõi cân nặng định kỳ cũng là những yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa béo phì. Khi xuất hiện tình trạng tăng cân nhanh, vòng eo tăng bất thường hoặc có các dấu hiệu rối loạn chuyển hóa, người dân nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng thăm khám, tư vấn và xây dựng chế độ ăn phù hợp.
Trong bối cảnh thực phẩm chế biến sẵn ngày càng đa dạng và dễ tiếp cận, điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn nhóm thực phẩm này khỏi thực đơn, mà là sử dụng một cách hợp lý và xây dựng thói quen ăn uống khoa học. Lựa chọn thực phẩm lành mạnh ngay từ hôm nay không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống trong tương lai.
