Không chỉ là câu chuyện đổi mới công nghệ hay mô hình tòa soạn hội tụ, đây còn là bài toán về tổ chức bộ máy, con người và năng lực quản trị trong một bối cảnh hoàn toàn mới.
Theo ông Vũ Ngọc Tú, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh – Truyền hình Lâm Đồng, báo chí địa phương hiện nay đang chịu tác động đồng thời của ba yếu tố mang tính nền tảng: sáp nhập địa phương và hợp nhất cơ quan báo chí; công nghệ và chuyển đổi số báo chí; cùng với yêu cầu tự chủ tài chính ngày càng cao. “Ba yếu tố này đan xen, tác động trực tiếp đến cách tổ chức, vận hành và phát triển của cơ quan báo chí địa phương”, ông Tú nhận định.
Khi không gian hoạt động mở rộng nhưng áp lực gia tăng
Việc sáp nhập địa phương và hợp nhất cơ quan báo chí đã tạo ra một không gian hoạt động rộng mở hơn cho báo chí địa phương. Từ chỗ chỉ đảm nhận một hoặc hai loại hình, nhiều cơ quan báo chí địa phương hiện nay phải thực hiện đồng thời cả bốn loại hình báo chí và sản xuất nhiều sản phẩm đa dạng hơn trước.
Song song với đó, công nghệ và chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất, truyền tải và tiếp nhận thông tin. “Không gian mạng giờ đây là trận địa chính của báo chí. Cơ quan báo chí địa phương không thể đứng ngoài xu hướng cơ quan báo chí – công nghệ”, ông Tú nhấn mạnh. Báo chí địa phương không chỉ cạnh tranh với nhau, mà còn chịu sức ép lớn từ các nền tảng truyền thông hiện đại, mạng xã hội và các loại hình nội dung số mới.
Chuyển đổi số vì thế không còn là lựa chọn, mà trở thành yêu cầu tự thân để báo chí tồn tại và phát triển. Theo ông Tú, có thể hiểu chuyển đổi số báo chí là quá trình thay đổi tổng thể, toàn diện về cách làm báo và phương thức sản xuất nội dung dựa trên công nghệ số. Các mục tiêu trong Chiến lược chuyển đổi số báo chí quốc gia đến năm 2025, tầm nhìn 2030 đặt ra yêu cầu rất cụ thể đối với báo chí địa phương, từ việc đưa 100% nội dung lên nền tảng số đến vận hành tòa soạn hội tụ, ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.
Trong khi đó, yêu cầu tự chủ tài chính ngày càng trở nên gay gắt. Nhiều nguồn thu truyền thống suy giảm mạnh, trong khi các cơ chế hỗ trợ như đặt hàng báo chí, định mức kinh tế – kỹ thuật, bản quyền báo chí vẫn còn không ít vướng mắc. “Việc xác định tỷ lệ tự chủ và cơ chế vận hành tài chính đối với mô hình cơ quan báo chí mới hiện nay còn nhiều lúng túng”, ông Tú thẳng thắn nhìn nhận.
Tổ chức tòa soạn: khoảng cách giữa quy định và thực tiễn
Trong bối cảnh mới, việc tổ chức bộ máy tòa soạn trở thành vấn đề mang tính quyết định đối với chất lượng nội dung báo chí.
Theo ông Vũ Ngọc Tú, tổ chức tòa soạn thực chất là việc sắp xếp, bố trí các nguồn lực – từ con người, tài chính đến hạ tầng và công nghệ – để sản xuất các sản phẩm báo chí. Trong đó, yếu tố con người giữ vai trò then chốt.
Việc sáp nhập các cơ quan báo chí địa phương đồng nghĩa với việc xác lập một mô hình tổ chức bộ máy mới. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy còn nhiều khác biệt giữa quy định và cách triển khai tại các địa phương. Quyết định số 373-QĐ/TW ban hành ngày 23/9/2025 đã xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy cơ quan báo và phát thanh – truyền hình của đảng bộ tỉnh, thành phố. Để thực hiện quy định này, nhiều cơ quan báo chí địa phương sẽ phải tiếp tục lập đề án, sắp xếp lại bộ máy chỉ sau một thời gian ngắn vừa hoàn tất hợp nhất.
Trước khi áp dụng Quyết định 373, các cơ quan báo chí địa phương đã vận hành theo nhiều mô hình tổ chức phòng nội dung khác nhau: theo loại hình báo chí; theo tính chất thông tin và quy trình sản xuất; hoặc mô hình “hòa trộn” giữa hai cách làm. “Mỗi mô hình đều có ưu điểm và hạn chế riêng, nhưng thực tế cho thấy phần lớn các cơ quan báo chí địa phương đang vận hành theo mô hình hòa trộn”, ông Tú cho biết.
Theo ông, mô hình tổ chức theo loại hình báo chí giúp duy trì chất lượng sản phẩm từng loại hình do nhân sự ít bị xáo trộn, nhưng lại hạn chế tính hội tụ. Ngược lại, mô hình tổ chức theo Quyết định 373 đề cao tính hội tụ và chuyên sâu, song đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực đa loại hình của đội ngũ phóng viên, biên tập viên và lãnh đạo phòng. “Không phải ai cũng có thể làm tốt ngay tất cả các loại hình báo chí. Việc chuyển đổi đột ngột dễ dẫn tới bỡ ngỡ, lúng túng và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, nhất là trong giai đoạn đầu”, ông Tú phân tích.
Nhân sự xáo trộn, quản lý quá tải trong giai đoạn chuyển tiếp
Một thực tế đáng chú ý là sau sáp nhập, nhiều phòng nội dung mới có quy mô nhân sự rất lớn, thậm chí tương đương cả một cơ quan báo chí trước đây. Điều này khiến việc quản lý, điều hành ở cấp phòng trở nên quá tải, đặc biệt trong giai đoạn đầu chuyển tiếp.
“Có những việc không thể bao quát kịp thời, sâu sát, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả công việc và chất lượng nội dung báo chí”, ông Tú chia sẻ.
Bên cạnh đó là những xáo trộn về nhân sự và tâm lý người lao động: lãnh đạo cấp phòng dôi dư, một bộ phận giảm việc hoặc mất việc; địa bàn hoạt động mở rộng kéo theo chi phí, thời gian di chuyển tăng; cơ chế tài chính chưa ổn định khiến chế độ, chi phí chi trả chậm trễ. Những yếu tố này, theo ông Tú, tác động trực tiếp đến tâm tư và sự tập trung cho công việc của đội ngũ làm báo.
Trong quá trình chuyển tiếp sang mô hình tổ chức bộ máy mới, không chỉ tổ chức và chuyên môn mà cả cơ chế tài chính, hạ tầng kỹ thuật và công nghệ đều cần được sắp xếp, đồng bộ lại. Khối lượng công việc lớn, vừa cấp bách trước mắt, vừa mang tính nền tảng lâu dài cho quản trị tòa soạn, đòi hỏi sự đầu tư nhiều hơn về tâm sức và tầm nhìn.
Từ thực tiễn đó, ông Vũ Ngọc Tú cho rằng giải pháp căn cơ, cốt lõi để nâng cao chất lượng nội dung báo chí địa phương trong bối cảnh mới vẫn là con người. “Nhân sự, từ phóng viên đến lãnh đạo cao nhất, đều phải liên tục học hỏi, bồi đắp kiến thức, kỹ năng chuyên môn và quản lý báo chí đa loại hình trong môi trường công nghệ và chuyển đổi số”, ông nhấn mạnh. Trong đó, vai trò của người đứng đầu cơ quan báo chí và lãnh đạo các phòng chuyên môn mang tính quyết định.
Giữa những thay đổi lớn của bối cảnh mới, báo chí địa phương đang đứng trước yêu cầu tự làm mới mình một cách toàn diện. Tổ chức bộ máy chỉ là khung xương, công nghệ là công cụ, còn con người – với năng lực, tâm thế và sự thích ứng – mới là yếu tố quyết định để báo chí địa phương giữ vững vai trò, chất lượng và uy tín trong hệ sinh thái truyền thông đang biến đổi nhanh chóng.
