Làm báo với tinh thần dầu khí
+Thưa Tổng biên tập, 15 năm không phải là một chặng đường quá dài trong lịch sử báo chí. Nhưng đủ để một tờ báo tìm thấy bản sắc. Nhìn lại chặng đường này, theo ông đâu là những dấu ấn quan trọng nhất giúp PetroTimes xây dựng được bản sắc riêng trong hệ thống báo chí Việt Nam, đặc biệt trong việc phản ánh các vấn đề của ngành dầu khí và năng lượng?
-Tổng biên tập Thuận Thiên: 15 năm, nếu đặt trong lịch sử báo chí nước ta, chỉ là một quãng ngắn. Nhưng với một tờ báo, đó cũng là quãng thời gian đủ để định hình cách làm, giọng điệu và bản sắc.
Với Năng lượng Mới/PetroTimes, tôi nghĩ một dấu ấn khá rõ là ngay từ đầu, tờ báo đã chọn đi theo một con đường không dễ: làm báo chuyên sâu về năng lượng - dầu khí, nhưng không tự giới hạn mình trong việc đưa tin nội bộ hay phản ánh hoạt động đơn thuần. Chúng tôi muốn đi xa hơn một chút, tức là từ câu chuyện của ngành để nói được chuyện phát triển, chuyện chính sách, chuyện đời sống, dân sinh.
PetroTimes luôn cố gắng bám sát thực tiễn. Từ những công trình, dự án lớn, những giai đoạn tăng trưởng, cho tới lúc thị trường biến động, sản xuất kinh doanh gặp áp lực, PetroTimes đều cố gắng có mặt, phản ánh khách quan và có trách nhiệm.
Nhưng nếu chỉ có số liệu, dự án và chính sách thì chưa đủ để thành bản sắc. Điều làm nên nét riêng của PetroTimes, theo tôi, còn nằm ở việc chúng tôi luôn làm báo với tâm thế là người của “dầu khí”. Cố gắng nói lên câu chuyện về các đồng nghiệp của mình, đó là những kỹ sư, chuyên gia “tìm dầu để làm giàu cho tổ quốc” từ sa mạc, rừng thẳm, đến vùng băng giá, từ ngoài biển, những người vận hành nhà máy xuyên đêm, những tập thể làm việc âm thầm để dòng năng lượng không bị gián đoạn.
Song song với đó, PetroTimes cũng kiên trì đi vào những vấn đề lớn của ngành, từ thị trường năng lượng, biến động giá dầu, cơ chế chính sách, an ninh năng lượng quốc gia. Đây là những đề tài không dễ viết và cũng không dễ đọc nếu làm không khéo. Nhưng báo chí chuyên ngành, theo tôi, không thể né phần khó. Nếu mình không đi đến cùng những vấn đề ấy, rất khó góp thêm một góc nhìn có ích cho xã hội.
Những cố gắng ấy được ghi nhận qua nhiều giải thưởng báo chí mà Tạp chí đạt được trong những năm qua. Nhưng quý hơn vẫn là khi bạn đọc tin mình, người trong ngành đọc và yêu quý mình, và họ thấy tờ báo này nói đúng chuyện của họ, nói trúng điều họ đang nghĩ, đang lo.
Nếu phải nói ngắn gọn về bản sắc của PetroTimes 15 năm vừa qua, có thể gói gọn trong cụm từ “làm báo với tinh thần dầu khí”.
+PetroTimes là tờ báo chuyên ngành về năng lượng – dầu khí, một lĩnh vực vừa mang tính kỹ thuật cao vừa gắn với nhiều vấn đề chiến lược của đất nước. Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất đối với những người làm báo khi phản ánh và phân tích các vấn đề của ngành?
-Tổng biên tập Thuận Thiên: Theo tôi, cái khó nhất khi viết về năng lượng - dầu khí là đây không phải lĩnh vực có thể hiểu qua loa rồi viết cho xong. Nó vừa sâu về chuyên môn, vừa rộng về tác động.
Nhiều người nhìn vào một thông tin của ngành sẽ nghĩ đó chỉ là câu chuyện của một dự án, một doanh nghiệp, hay cùng lắm là giá dầu tăng giảm. Nhưng thực ra phía sau thường là rất nhiều lớp vấn đề: công nghệ, tài chính, thị trường, quản trị, chính sách, thậm chí cả yếu tố địa chính trị. Nếu người viết chỉ nắm phần nổi, bài báo rất dễ đúng ở bề mặt mà chưa chạm được vào cái lõi của vấn đề.
Khó nữa là viết về ngành này không cho phép mình dễ dãi. Năng lượng liên quan trực tiếp đến sản xuất, tăng trưởng, đời sống dân sinh, an ninh năng lượng, an ninh kinh tế. Có những thông tin nhìn qua tưởng rất kỹ thuật, nhưng ảnh hưởng của nó lại không hề nhỏ. Bởi vậy, người viết phải rất tỉnh táo. Không hiểu đủ mà viết thì dễ hời hợt. Còn thiếu thận trọng thì có thể làm người đọc hiểu sai bản chất câu chuyện.
Vì thế, ở Năng lượng Mới/PetroTimes, chúng tôi vẫn nói với nhau rằng làm báo về năng lượng - dầu khí không thể chỉ ngồi ở phòng lạnh, đọc tài liệu rồi dựng bài. Muốn viết có sức nặng, phải đi. Phải xuống công trình, vào nhà máy, ra giàn khoan, tới dự án. Phải nhìn tận mắt, nghe tận tai, nói chuyện với kỹ sư, công nhân, cán bộ quản lý, chuyên gia. Có những chi tiết nếu chỉ đọc báo cáo thì không bao giờ thấy được, nhưng ra hiện trường lại hiểu ra ngay.
Tôi nghĩ, với báo chí ngành, trải nghiệm thực tế không phải chuyện phụ. Nhiều khi nó quyết định luôn chất lượng của bài viết. Bởi chỉ khi đi vào đời sống thật của ngành, người viết mới có thể chuyển những vấn đề rất khô, rất khó thành một bài báo người đọc hiểu được, tin được và thấy đáng đọc.
Khi ngành thay đổi, báo chí của ngành cũng phải thay đổi theo
+ Nhiều người cho rằng báo chí chuyên ngành thường “an toàn” hơn báo chí thời sự. Nhưng thực tế, những vấn đề của ngành năng lượng lại liên quan trực tiếp đến kinh tế vĩ mô và an ninh quốc gia. Theo ông, ranh giới giữa trách nhiệm phản biện của báo chí và sự thận trọng cần thiết của báo chí ngành nên được nhìn nhận như thế nào?
-Tổng biên tập Thuận Thiên: Tôi nghĩ nói báo chí chuyên ngành “an toàn” hơn thì nghe cũng có phần đúng, nhưng chưa đầy đủ. Nhìn bề ngoài, có thể người ta thấy báo chí ngành ít ồn ào hơn, ít va đập trực diện hơn báo chí thời sự. Nhưng thực tế, viết về năng lượng không phải một vùng an toàn theo nghĩa dễ làm.
Phía sau mỗi câu chuyện của ngành này thường là những vấn đề rất lớn: an ninh năng lượng, an ninh chủ quyền biển đảo, ổn định kinh tế vĩ mô, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đời sống dân sinh, thậm chí cả lợi ích chiến lược của đất nước trong dài hạn.
Theo tôi, nếu chỉ viết những điều thuận lợi, chỉ nói phần sáng mà né phần tối, thì báo chí sẽ mất vai trò của mình. Nhưng ngược lại, nếu phản biện theo kiểu cảm tính, thiếu dữ liệu, thiếu nền tảng chuyên môn, thì cũng rất dễ đẩy người đọc đến một cách hiểu sai. Có những vấn đề trong ngành năng lượng, nhìn bề ngoài tưởng vô lý, nhưng nếu đi sâu vào mới thấy nó có logic riêng của công nghệ, thị trường và cấu trúc hệ thống. Cho nên, phản biện của báo chí ngành, theo tôi, trước hết phải dựa trên tri thức. Đưa thông tin gì cũng phải có dữ liệu, có căn cứ, có hiểu biết về kỹ thuật, thị trường, chính sách. Không cố tạo tranh luận. Nhưng phải làm sáng vấn đề, giúp người đọc hiểu chuyện gì đang diễn ra, vì sao lại như vậy và nên nhìn nó trong bối cảnh nào.
Tôi lấy một ví dụ rất cụ thể. Thời gian qua, có nhiều câu hỏi trong dư luận về việc vì sao Việt Nam vừa xuất khẩu dầu thô, vừa nhập khẩu dầu thô và xăng dầu. Nếu chỉ nhìn bề mặt, người ta rất dễ đặt câu hỏi ngược lại rằng như thế có mâu thuẫn không, có bất hợp lý không. Nhưng khi PetroTimes phỏng vấn chuyên gia và giải thích kỹ hơn, người đọc hiểu ra đây là câu chuyện của cấu trúc ngành lọc - hóa dầu, của đặc tính từng loại dầu thô và của nhu cầu thị trường trong nước. Sau khi bài đăng, phản hồi và lan toả rất tốt. Điều đó cho thấy người đọc không quay lưng với những vấn đề khó, với báo ngành. Họ cần báo chí ngành thực hiện đúng vai trò của mình.
+Trong bối cảnh Petrovietnam đang được định vị lại với vai trò Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia, mở rộng sang các lĩnh vực như LNG, điện khí, năng lượng tái tạo hay hydrogen, PetroTimes sẽ thay đổi cách tiếp cận nội dung như thế nào để phản ánh đầy đủ những chuyển động mới của ngành?
-Tổng biên tập Thuận Thiên: Khi ngành thay đổi, báo chí của ngành cũng phải thay đổi theo. Tôi nghĩ đó là điều tự nhiên.
Hiện nay, Petrovietnam có một tầm vóc mới, bước sang một không gian phát triển rộng lớn hơn. Nếu trước đây, khi nhắc đến dầu khí, người ta thường nghĩ nhiều đến thăm dò, khai thác, chế biến, thì bây giờ câu chuyện đã khác. LNG, điện khí, năng lượng tái tạo, hydrogen và nhiều hướng đi mới khác đang dần trở thành một phần trong bức tranh phát triển của Tập đoàn. Điều đó buộc PetroTimes phải mở rộng cách nhìn và cách tiếp cận nội dung.
Nhưng mở rộng không có nghĩa là chạy theo đủ mọi thứ. Theo tôi, cái quan trọng là phải nhìn ra được những vấn đề cốt lõi phía sau các chuyển động mới ấy. Ví dụ, một dự án LNG nếu chỉ viết như một tin đầu tư thì cũng mới dừng ở bề mặt. Điều đáng quan tâm hơn là nó liên quan thế nào đến nguồn cung năng lượng của đất nước, đến cấu trúc thị trường điện, đến tính chủ động trong dài hạn, đến chiến lược chuyển dịch năng lượng. Báo chí chuyên ngành phải giúp người đọc nối các mảnh ghép ấy lại với nhau.
Tôi cho rằng, trong giai đoạn này, PetroTimes phải đi theo hai hướng song song. Một là cập nhật nhanh hơn, rộng hơn, theo sát các lĩnh vực mới mà ngành đang tham gia. Hai là vẫn phải giữ chiều sâu phân tích, để không biến mình thành nơi chỉ lặp lại thông tin bề nổi.
Thực ra, với người đọc phổ thông, các khái niệm như LNG, hydrogen hay chuyển dịch năng lượng không phải lúc nào cũng dễ tiếp cận. Nếu báo chí chỉ dùng toàn thuật ngữ chuyên môn, bài viết sẽ khó đi xa. Nên nhiệm vụ của PetroTimes là vừa giữ độ chắc về chuyên môn, vừa tìm cách nói sao cho dễ hiểu hơn, gần với đời sống hơn. Nói cách khác, phải làm cho câu chuyện năng lượng bớt xa lạ. Tôi nghĩ đây cũng là lúc một tờ báo ngành như chúng tôi, phải quyết tâm tự làm mới mình, không chỉ về đề tài mà cả cách tổ chức nội dung, cách kể chuyện và cách tiếp cận bạn đọc.
PetroTimes phải tìm cách đưa những vấn đề của năng lượng đến gần công chúng hơn
+Trong kỷ nguyên truyền thông số, khi tin tức được cập nhật gần như theo từng phút, áp lực về tốc độ ngày càng lớn. Theo ông, làm thế nào để PetroTimes vừa “nhanh nhạy” trong thông tin nhưng vẫn giữ được chiều sâu phân tích – điều vốn là thế mạnh của một tờ báo ngành?
- Tổng biên tập Thuận Thiên: Áp lực về tốc độ bây giờ là chuyện ai làm báo cũng cảm nhận rất rõ. Một sự kiện vừa xảy ra, thậm chí đang diễn ra, trên mạng xã hội đã có đủ loại thông tin, bình luận, suy đoán. Nếu mình chậm nhịp, rất dễ bị bỏ lại phía sau.
Nhưng với một tờ báo chuyên ngành như PetroTimes, theo tôi, câu hỏi không phải là có nên chạy đua bằng mọi giá về tốc độ hay không. Vấn đề là mình phải nhanh theo cách của báo chí chuyên ngành. Nghĩa là nhanh trong nhận diện vấn đề, nhanh trong tiếp cận thông tin, nhanh trong phản ứng nghề nghiệp, nhưng không đánh đổi phần giải thích và phân tích vốn là giá trị riêng của mình.
Trong lĩnh vực năng lượng - dầu khí, chỉ riêng một biến động giá dầu, một thông tin về nguồn cung, một quyết định điều hành thị trường hay một dự án LNG cũng đã kéo theo rất nhiều lớp ý nghĩa. Nếu chỉ đưa tin ngắn, người đọc biết chuyện gì xảy ra, nhưng chưa chắc hiểu vì sao nó xảy ra, nó ảnh hưởng ra sao và nên nhìn nó trong bối cảnh nào. Đây mới là không gian của báo chí ngành.
Vì vậy, PetroTimes xác định khá rõ rằng muốn nhanh thì phải bám ngành “từ sớm, từ xa”. Phóng viên không thể chờ đến lúc dư luận đã ồn lên mới đi tìm thông tin. Phải theo sát doanh nghiệp, công trình, dự án, thị trường, chính sách; phải có mạng lưới nguồn tin đủ tốt; phải hiểu lĩnh vực mình theo đuổi. Khi có nền như vậy, lúc sự việc xảy ra, phản ứng của tờ báo sẽ chủ động hơn, chắc hơn, và không bị cuốn theo những gì chỉ là bề nổi.
Tất nhiên, đưa tin kịp thời vẫn rất quan trọng. Nhưng với PetroTimes, đó mới là lớp đầu tiên. Lớp sau, cũng là lớp quyết định giá trị của một tờ báo ngành, là khả năng giải thích, phân tích và phản biện. Một tin có thể ngắn, nhưng phía sau nó phải là sự chuẩn bị khá kỹ về dữ liệu, nguồn tin và hiểu biết.
Thực tế cho thấy công chúng không hề quay lưng với những vấn đề năng lượng. Điều họ cần là một cách nói dễ tiếp cận hơn. Theo tôi, nhanh nhạy với báo chí ngành không phải chỉ là đăng trước người khác một thời gian. Cái khó hơn là nhận ra vấn đề sớm và nói được điều người đọc cần hiểu, đúng lúc họ đang cần.
+Lãnh đạo Petrovietnam đã đặt ra yêu cầu đối với Tạp chí là “Nhanh nhạy – Sắc bén – Lan tỏa”. Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về cách PetroTimes sẽ hiện thực hóa ba định hướng này trong hoạt động báo chí thời gian tới?
- Tổng biên tập Thuận Thiên: Trong một dịp đến thăm và động viên cán bộ, phóng viên, biên tập viên của Tạp chí, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn đã nhấn mạnh ba yêu cầu: Nhanh nhạy - Sắc bén - Lan tỏa. Theo tôi, không chỉ với PetroTimes, đó là ba đòi hỏi rất sát với thực tế làm báo ngành hiện nay.
Trước hết là nhanh nhạy. Với một tờ báo chuyên ngành, nhanh nhạy không chỉ là đưa tin nhanh. Quan trọng hơn là nhận ra vấn đề sớm. PetroTimes phải bám sát hơn nhịp vận động của ngành, từ hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị, các dự án năng lượng lớn, đến biến động của thị trường trong nước và quốc tế. Khi nắm được thông tin từ sớm và từ thực tế, tờ báo mới có thể phản ánh kịp thời, đúng và trúng.
Thứ hai là sắc bén. Bây giờ thông tin có ở khắp nơi. Mạng xã hội nhanh, nền tảng số nhanh. Báo chí không còn lợi thế tuyệt đối ở việc đưa tin trước. Cái giữ chân bạn đọc lại nằm ở chỗ mình phân tích thế nào, lý giải ra sao, có chỉ ra được bản chất vấn đề hay không. Với PetroTimes, mỗi bài viết không nên chỉ dừng ở việc kể lại sự kiện, phải đặt nó vào bối cảnh của thị trường năng lượng, cơ chế chính sách và yêu cầu phát triển dài hạn. Muốn làm được vậy, phóng viên phải đi và đọc nhiều hơn, tích lũy tri thức ngành và trao đổi với chuyên gia nhiều hơn.
Lan tỏa là một yêu cầu rất thực tế. Năng lượng là lĩnh vực chuyên môn sâu, nhưng tác động của nó lại rất gần với đời sống. Nếu báo chí ngành chỉ viết cho người trong ngành đọc với nhau thì phạm vi ảnh hưởng sẽ rất hẹp. PetroTimes phải tìm cách đưa những vấn đề của năng lượng đến gần công chúng hơn, bằng cách viết rõ hơn, dễ hiểu hơn, kể chuyện tốt hơn và chọn hình thức thể hiện phù hợp hơn với từng nền tảng.
Tôi nghĩ, ba yêu cầu ấy thực ra có liên quan chặt với nhau. Nhanh mà không sắc thì thông tin dễ trôi. Sắc mà không lan tỏa thì bài viết khó đi xa. Còn muốn lan tỏa mà nội dung không chắc thì cũng không bền. Cho nên, với PetroTimes, đây không phải ba yêu cầu tách rời, mà là ba định hướng phải đi cùng nhau trong cách chúng tôi làm báo thời gian tới. Nói cho cùng, mục tiêu của chúng tôi vẫn là làm sao để những câu chuyện của ngành năng lượng không chỉ được phản ánh nhanh, đầy đủ hơn, còn được xã hội hiểu đúng hơn.
+ Trân trọng cảm ơn ông!
