Sự kiện diễn ra để chào mừng Đại hội Đảng các cấp, tiến tới Đại hội lần thứ XIV của Đảng, và kỷ niệm 71 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2025). Đồng thời tôn vinh, khen thưởng các tác giả và tác phẩm xuất sắc, đồng thời khơi dậy tình yêu văn học nghệ thuật, khuyến khích sáng tạo và góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền văn học Việt Nam hiện đại.
Phát biểu tại lễ trao giải, nhà văn – nhà báo Hoàng Dự, Tổng Biên tập Thời báo Văn học Nghệ thuật, Trưởng Ban Tổ chức cuộc thi cho biết, cuộc thi được phát động nhân dịp nhiều sự kiện trọng đại của đất nước, nhằm huy động sự tham gia của các nhà văn chuyên nghiệp, không chuyên và người Việt Nam ở nước ngoài trong việc sáng tác các tiểu thuyết phản ánh sinh động công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, khắc họa hình tượng con người Việt Nam thời kỳ mới.
“Với gần 150 tác phẩm của hơn 130 tác giả trên khắp mọi miền Tổ quốc gửi về, cuộc thi là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của thể loại tiểu thuyết – thể loại ‘xương sống’ của nền văn học nước nhà”, nhà báo Hoàng Dự nhấn mạnh.
Cuộc thi được phát động từ ngày 28/4/2023 và kết thúc nhận bài vào 29/2/2025, thu hút 146 tác phẩm dự thi của 133 tác giả (trong đó có người sinh năm 1937 và hai tác giả trẻ đang là học sinh THPT). Đây là con số ấn tượng, phản ánh sức lan tỏa mạnh mẽ và sự quan tâm đặc biệt của giới cầm bút đối với thể loại tiểu thuyết trong đời sống văn học đương đại.
Nhà văn, nhà lý luận phê bình Bùi Việt Thắng, Trưởng Ban Giám khảo cuộc thi nhận định: Các tác phẩm dự thi cho thấy sự đa dạng trong tư duy và bút pháp tiểu thuyết hiện nay.
Nhiều tác phẩm mang hơi hướng đại tự sự – sử thi hoành tráng, thể hiện tinh thần tiếp nối truyền thống văn học 1945 – 1975; song song là những thử nghiệm “tiểu tự sự”, tiểu thuyết siêu ngắn mang tính triết luận sâu sắc. Ngoài ra, một số tác phẩm thể hiện tư duy giả tưởng, kỳ ảo, hoặc kết hợp tư liệu – lịch sử với hư cấu sáng tạo để khắc họa đời sống hiện đại.
Cơ cấu đề tài cũng thể hiện rõ sự phong phú của đời sống văn học: Đề tài truyền thống (lịch sử, cách mạng, chiến tranh) chiếm khoảng 40%; Đề tài đương đại (thế sự, đời tư) chiếm khoảng 55%, 5% còn lại dành cho các chủ đề mới như sinh thái, phái tính, AI, hay không gian mạng.
“Những con số này cho thấy tiểu thuyết Việt Nam đang dần áp sát đời sống, bắt nhịp với hơi thở của thời đại”, nhà phê bình Bùi Việt Thắng khẳng định.
Sau quá trình chấm giải nghiêm túc, công tâm và khách quan, Ban Giám khảo thống nhất chưa trao giải Nhất, do chưa có tác phẩm thật sự nổi trội. Tuy nhiên, điều đó không làm giảm giá trị và ý nghĩa của cuộc thi, mà thể hiện tinh thần làm việc minh bạch, chuẩn mực của Ban Tổ chức.
Ban Tổ chức đã quyết định trao 12 giải chính thức, gồm: 3 giải Nhì, 4 giải Ba, 5 giải Khuyến khích, cùng với 1 giải Đặc biệt của Ban Giám khảo và 11 Tặng thưởng Đồng hành nhằm ghi nhận tinh thần sáng tạo và gắn bó của các tác giả.
Cuộc thi Sáng tác Tiểu thuyết Thời báo Văn học Nghệ thuật lần thứ I được đánh giá là nguồn động lực mới cho sự phát triển của tiểu thuyết Việt Nam, trong bối cảnh văn học nước nhà đang chuyển mình mạnh mẽ theo xu hướng hội nhập.
Không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm các tác phẩm hay, cuộc thi còn mở ra không gian trao đổi, sáng tạo cởi mở, khuyến khích những tiếng nói nghệ thuật nhân văn, đa dạng và mang bản sắc Việt Nam.
