Ngày 29/4, tại nhà rường 328 Phan Bội Châu (phường Thuận Hóa, TP Huế) chính thức diễn ra lễ khai mạc triển lãm “Thành tâm, toàn ý”. Sự kiện kéo dài đến ngày 3/5, được thực hiện bởi nhóm triển khai dự án Vietnam Heritage Education (Giáo dục di sản Việt Nam).
“Thành tâm, toàn ý” kể câu chuyện về cố nghệ nhân Công Tôn Nữ Trí Huệ - người đã dành trọn cuộc đời 101 năm để gìn giữ và trao lại tinh hoa của nghề gối tựa cung đình Huế.
Tên triển lãm “Thành tâm, toàn ý” được lấy cảm hứng từ câu nói tâm đắc của nghệ nhân Trí Huệ: “Hãy làm chu đáo việc bạn đang làm”. Câu nói này dù giản dị nhưng sâu sắc được bà dán lên cánh cửa tủ nhà mình trong suốt hơn 20 năm, thể hiện tinh thần làm việc chỉn chu, cẩn trọng và luôn chu toàn trong từng việc, dù lớn hay nhỏ.
Tại triển lãm này, lần đầu tiên, những tác phẩm nguyên bản cuối cùng của cố nghệ nhân Trí Huệ được mở ra trước công chúng. Nhưng hơn cả việc “được thấy”, những người tổ chức triển lãm mong mọi người có thể “cảm” được tinh thần mà bà đã sống và giữ gìn suốt cuộc đời mình.
Nghệ nhân dân gian Công Tôn Nữ Trí Huệ được coi là người cuối cùng giữ “bí kíp” may gối tựa (còn gọi “trái dựa”) của hoàng cung triều Nguyễn.
Bà là chắt nội của vua Minh Mạng, sống ở phường Kim Trà. Sinh thời bà từng vào phủ Kiên Thái Vương để phục vụ may vá áo quần cho hoàng thái hậu Từ Cung (mẹ Vua Bảo Đại). Ấn tượng với tài năng may vá, bà được đức Từ Cung nhờ may lại các “trái dựa” dùng để thờ phụng trong các lăng vua trải qua thời gian bị hư hỏng.
Các công đoạn để may vá lại những “trái dựa” này vô cùng phức tạp. Khó nhất là công đoạn nhồi bông, tiếp đó phải khâu sao cho đường chỉ đều đặn. Bằng tài năng, sự cần mẫn và tỉ mỉ, bà Trí Huệ đã làm hồi sinh những chiếc gối.
Vì nhiều lý do, việc giữ nghề bị đứt đoạn. Phải đến những năm đầu thế kỷ XXI, bà Trí Huệ mới quay trở lại với hành trình hồi sinh và đưa những “trái dựa” này xuất hiện rộng rãi. Cuối đời, dù ngấp nghé tuổi 100, bà vẫn miệt mài theo từng đường kim, mũi chỉ.
Sau khi bà qua đời, một số con cháu trong gia đình bà đã được truyền nghề. Ngày nay, gối tựa đã trở thành một sản phẩm không chỉ mang giá trị truyền thống mà được thị trường, những người yêu thích di sản văn hóa đón nhận.
