Ung thư tiếp tục là gánh nặng lớn của hệ thống y tế
Tại hội thảo "Phòng chống ung thư: Cần bước đột phá toàn diện" do Báo Tiền Phong phối hợp Bộ Y tế và Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng tổ chức, các chuyên gia nhận định ung thư đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với hệ thống y tế Việt Nam.
Phát biểu khai mạc, nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, cho biết theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư quốc tế (IARC), mỗi năm Việt Nam có khoảng 180.480 ca mắc mới, hơn 120.000 ca tử vong và trên 409.000 người đang sống chung với ung thư trong vòng 5 năm sau chẩn đoán.
Đáng chú ý, một số loại ung thư như ung thư vú và ung thư đại trực tràng đang có xu hướng trẻ hóa, đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác phòng bệnh.
Theo ông Phùng Công Sưởng, bên cạnh quá trình già hóa dân số, sự gia tăng ung thư còn đến từ nhiều yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ô nhiễm môi trường, chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, ít vận động, béo phì, nhiễm virus viêm gan B, C, HPV và đặc biệt là tâm lý chủ quan, chưa coi trọng việc tầm soát định kỳ.
Trong khi đó, không ít bệnh nhân chỉ đến bệnh viện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khiến cơ hội điều trị thành công giảm đáng kể và chi phí điều trị tăng cao.
Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, PGS.TS.BS Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh Việt Nam đang từng bước chuyển mạnh từ tư duy "điều trị bệnh" sang "phòng bệnh" thông qua Luật Phòng bệnh và Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị.
Theo Thứ trưởng, trình độ điều trị ung thư của Việt Nam hiện đã tiệm cận nhiều kỹ thuật tiên tiến trên thế giới, nhiều bác sĩ đã làm chủ các công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận dịch vụ điều trị chuyên sâu giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các ngành để nâng cao hiệu quả phòng, chống ung thư.
Số ca mắc có thể tăng thêm 80% vào năm 2050 nếu không hành động sớm
Chia sẻ tại hội thảo, PGS.TS Đỗ Anh Tú, Phó Giám đốc Bệnh viện K, Chánh Văn phòng Hội Ung thư Việt Nam, cho biết số liệu Globocan 2024 ghi nhận Việt Nam có gần 180.000 ca ung thư mới.
So với năm 2008, số ca mắc ung thư đã tăng khoảng 60%, trong khi số ca tử vong tăng 35%. Nếu không có các giải pháp mạnh mẽ, đến năm 2050 số ca mắc mới có thể tăng tới 80%.
Theo chuyên gia, tỷ lệ tử vong tại Việt Nam vẫn cao hơn nhiều nước phát triển do phần lớn bệnh nhân được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Ở nam giới, ung thư phổi vẫn đứng đầu, tiếp theo là ung thư đại trực tràng, gan, dạ dày và thực quản. Ở nữ giới, ung thư vú là loại phổ biến nhất nhưng đã có nhiều tiến bộ trong điều trị, kể cả ở giai đoạn di căn.
PGS.TS Đỗ Anh Tú cho biết khoảng 40% ca ung thư trên thế giới có thể phòng ngừa thông qua thay đổi lối sống. Riêng tại Việt Nam, gần 50% ca ung thư liên quan đến các bệnh nhiễm trùng, vì vậy việc tiêm phòng HPV, viêm gan B, viêm gan C cùng lối sống lành mạnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Tuy nhiên, hệ thống phòng chống ung thư hiện vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu nhân lực chuyên ngành, đặc biệt là bác sĩ giải phẫu bệnh, trong khi chi phí điều trị rất lớn. Một bệnh nhân ung thư phổi có thể phải chi khoảng 170 triệu đồng cho quá trình điều trị, nhiều thuốc thế hệ mới vẫn chưa được bảo hiểm y tế chi trả.
Để nâng cao hiệu quả phòng, chống ung thư, các chuyên gia đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm gồm: xây dựng hệ thống giám sát ung thư quốc gia; tăng cường dự phòng theo nhóm nguy cơ; tổ chức sàng lọc có hệ thống; chuẩn hóa mô hình chăm sóc liên tục và xây dựng hệ sinh thái dữ liệu ung thư quốc gia ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Khoảng 20% bệnh nhân ung thư tử vong vì suy dinh dưỡng
Một nội dung được nhiều đại biểu đặc biệt quan tâm là vai trò của dinh dưỡng trong điều trị ung thư.
Theo TS.BS Lưu Ngân Tâm, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Chợ Rẫy, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư tại Việt Nam dao động từ 45-85%, tùy từng loại bệnh và khu vực.
Người bệnh thường bị sụt cân, mất khối cơ, thiếu máu và suy kiệt ngay từ giai đoạn đầu hoặc trong quá trình hóa trị, xạ trị. Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, kéo dài thời gian nằm viện, giảm khả năng đáp ứng điều trị và buộc bác sĩ phải giảm liều hoặc gián đoạn phác đồ.
Đáng chú ý, khoảng 20% bệnh nhân ung thư tử vong do suy dinh dưỡng trước khi tử vong vì sự tiến triển của khối u.
Theo TS.BS Lưu Ngân Tâm, hiện vẫn tồn tại nhiều quan niệm sai lầm như nhịn ăn, ăn kiêng hoặc áp dụng chế độ Keto để "bỏ đói" khối u. Tuy nhiên, đến nay chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh các phương pháp này có thể điều trị ung thư.
Chuyên gia khuyến cáo người bệnh cần duy trì chế độ ăn đa dạng, đầy đủ dinh dưỡng, không tự ý kiêng bất kỳ nhóm thực phẩm nào, đồng thời bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm trong suốt quá trình điều trị.
"Không có thực phẩm nào có thể chữa khỏi ung thư. Điều trị đặc hiệu bằng phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hay liệu pháp nhắm trúng đích phải luôn song hành với dinh dưỡng hợp lý để người bệnh đủ sức theo hết liệu trình", TS.BS Lưu Ngân Tâm nhấn mạnh.
Theo Bộ Y tế, từ tháng 6/2026, hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư đã được ban hành, yêu cầu tất cả người bệnh được sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng ngay từ đầu để có biện pháp can thiệp kịp thời, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và cải thiện chất lượng sống.
