Vị tướng nặng lòng tri ân!

“Cuốn lịch sử sống”

Nhớ lại ngày đón nhận danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (năm 1973 – khi mới vừa tròn 26 tuổi), Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu nghẹn ngào: “Hôm đó, tôi đã khóc, khóc rất nhiều. Tôi nhớ đến hình ảnh Đại đội trưởng Mai Xuân Tình, Chính trị viên Đặng Quang Hồng, Trung đội trưởng Phan Hữu Mỹ, Nguyễn Đình Cư… chiến sĩ Cao Như Thiêm, chiến sĩ B41 Phùng Văn Khoét, Trung đoàn trưởng Cao Uy và biết bao nhiêu cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 27 – Mặt trận B5 thân yêu của tôi đã anh dũng ngã xuống… Nhờ họ mà tôi mới có được vinh quang này!”.

Trong cuốn sổ ghi chép các trận đánh mà Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu cất giữ cẩn thận mấy chục năm qua, bên cạnh những ký hiệu của các nhà quân sự, ông không chỉ kể tên từng người hy sinh mà còn viết rõ quê liệt sĩ ấy ở làng nào, thuộc địa phương nào, hy sinh vào thời khắc nào, thi hài mai táng ở đâu... Người ta ví ông như một “cuốn lịch sử sống” về các trận đánh oanh liệt của quân giải phóng. Nhờ những ghi chép và trí nhớ đặc biệt của ông mà sau này rất nhiều gia đình đã tìm được hài cốt của người thân đưa về an táng tại quê nhà...

Bà Tô Kim Khuy ở xóm 12, xã Giao Hà, huyện Giao Thuỷ, Nam Định thông qua hồi ức và những ghi chép của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, bà biết được chồng mình là Đại đội trưởng xe tăng, anh hùng liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc đã chiến đấu anh dũng và hy sinh vào giờ phút chót của cuộc chiến tranh giải phóng đất nước, đó là trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, tại cửa ngõ phía Bắc của Sài Gòn.

Chính Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu (khi ấy là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 27) đã ra lệnh cho chiến sĩ bế thi thể Đại đội trưởng Hoàng Thọ Mạc lên một chiếc xe tăng, tiếp tục tiến vào Sài Gòn… Những giờ phút đầu tiên của ngày toàn thắng lại là cái khoảnh khắc Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu và đồng đội cúi đầu mặc niệm người liệt sĩ anh hùng Hoàng Thọ Mạc.

Không thể lãng quên quá khứ hào hùng của dân tộc

Sau ngày hòa bình, mùa Xuân năm 1998, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu trở lại làng Gia Bình, xã Gio An, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Gò đất phía Bắc của làng xưa kia có một cây đa cổ thụ cao hàng chục mét, tán xòe rợp một vùng rộng lớn, vậy mà nay chỉ còn lại lơ thơ những chồi cây dại... Tướng Hiệu nhớ rất rõ, trận đánh lịch sử của đơn vị ông đã diễn ra ở đây vào mùa xuân 1968.

Ông kể rằng, trong thời chiến, làng Gia Bình đã chứng kiến bộ mặt ghê gớm nhất của cuộc chiến tranh. Khi đánh trận Gio Cam (Gio Linh và Cam Lộ), quân giải phóng đóng quân ngay làng Gia Bình. Hồi đó, ở gò đất phía Bắc làng có một cây đa lớn và một cái giếng cổ xếp bằng đá ở cạnh nhau. Thôn Gia Bình là nơi giáp ranh giữa một vùng đồi núi với vùng đồng bằng nên vào mùa khô, chỉ cái giếng cổ này mới có nước.

Có trận, hàng chục thi hài liệt sĩ đã được chuyển về đây, quân giải phóng dùng mũ sắt múc nước dưới giếng đưa lên rửa mặt cho đồng đội rồi mới quàn vào bao nhựa mang đi mai táng. Còn cây đa trở thành đài quan sát, từ đây người lính trinh sát có thể quét ống kính về phía Dốc Miếu, Cồn Tiên, Quán Ngang, Bãi Chùa, Bãi Dâu, các đồi 544, 425... là các cứ điểm quân sự quan trọng nằm dọc quốc lộ 1 từ cầu Hiền Lương trở vào, dày đặc tuyến phòng thủ của địch ở mảnh đất địa đầu “vùng 1 chiến thuật”.

Từ “đài quan sát cây đa” này, các chiến sĩ điều chỉnh tầm hướng cho pháo binh rót đạn vào mục tiêu, các lực lượng trinh sát bộ binh, đặc công... đều lợi dụng cái “đài quan sát” tự nhiên mà theo dõi nhất cử nhất động của địch.

Địch phát hiện ra công dụng của cây đa và cái giếng, không ngày nào chúng không nã pháo vài ba đợt nhằm hạ gục cây đa. Lạ thay, bom đạn đến thế, lần lượt từng cành lớn, cành nhỏ của cây đa bị mảnh bom phạt ngang như dao chém, chồi không kịp nảy sinh, thân chi chít mảnh đạn pháo, nhưng thân cây đa vẫn trơ ra thách thức. Hàng trăm chiếc rễ buông chùm cắm vào lòng đất bazan thi gan với bom đạn.

Nhiều hôm, quân địch còn đưa lính về càn quét. Tổ ba người đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Địch bắt được chiến sĩ Cao Như Thiêm, tra khảo dụ dỗ anh không được, giặc đã cột anh vào gốc đa Gia Bình và xả đạn vào anh. Trước lúc ngã xuống, chiến sĩ Cao Như Thiêm còn hô vang: “Đảng Lao động muôn năm! Bác Hồ muôn năm!”...

Cũng ngay tại gốc đa Gia Bình này, cả một ban chỉ huy của Trung đoàn Sông Dinh bị lãnh nguyên một quả đạn pháo, ban chỉ huy Trung đoàn gồm 7 người không còn ai vẹn nguyên thi thể...

Sau này, qua lời kể của dân làng Gia Bình, mọi người mới biết, dẫu đạn bom chà đi xát lại, cây đa vẫn bám trụ, cho đến ngày giải phóng Quảng Trị 1972, khi ấy cây đa mới ngã xuống. Còn giếng nước thì bị một quả bom đánh lấp, mấy chục năm qua đất đai đã phủ lên chiếc giếng cổ kia.

Trong chuyến thăm lại Gio Linh năm 1998, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu đã cùng đồng đội vạch lau lách tìm ra cội đa cổ thụ để trồng vào đấy một cây đa búp đỏ với tâm nguyện, linh hồn của những người lính đã ngã xuống trên mảnh đất Gia Bình sẽ lại quây quần về trên tán lá xanh. Cái giếng cổ cũng được tôn tạo, xếp đá như xưa. Người dân đã quyết định dời đình làng Gia Bình về cạnh cây đa, trông ra bàu nước khoáng đạt phía trước.

Những thân xác đồng đội hòa vào đất mẹ Quảng Trị anh hùng, sau ngày hòa bình, cứ vào dịp 30/4 hoặc 27/7 là Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu lại về chiến trường xưa để thả những cành hoa tưởng niệm đồng đội trên những khe suối, nguồn sông... 

Ông chia sẻ: “Năm nào tôi cũng trở vào Quảng Trị, dành thời gian đến các nghĩa trang Đường 9, Hải Lăng, Thành Cổ… để thắp hương cho đồng đội của tôi. Tôi đã đóng góp ý kiến xây dựng khu di tích Thành Cổ, kêu gọi các nhà đầu tư, những người có tấm lòng hảo tâm xây dựng những khu di tích lịch sử cách mạng để tri ân đồng chí, đồng bào.

Tôi nghĩ, phải bằng mọi cách để có thể nói lại với thế hệ mai sau về những sự tích anh hùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại, để các thế hệ mai sau không lãng quên quá khứ hào hùng của dân tộc, không lãng quên một thời Quảng Trị - mảnh đất thiêng liêng và huyền thoại, mảnh đất đau đáu trong tôi suốt cả cuộc đời”.