Từ sự gần gũi về địa lý, sự sẻ chia về lịch sử đấu tranh chống kẻ thù chung
Theo các nhà nghiên cứu, mối quan hệ đặc biệt, có một không hai Việt Nam - Lào bắt nguồn từ sự gần gũi về địa lý, sự sẻ chia về lịch sử đấu tranh chống kẻ thù chung.
Về địa lý, Việt Nam và Lào có thể xem là núi sông liền một dải, cùng chung dòng nước Mê Công, cùng tựa dãy Trường Sơn hùng vĩ. Biên giới Việt Nam – Lào dài khoảng 2.067km trong đó có 1.763km đi trên đất liền và 304km đi trên sông suối đi qua địa bàn của 10 tỉnh biên giới của Việt Nam, tiếp giáp với 10 tỉnh biên giới của Lào. Sự gần gũi về địa lý đã khiến hai dân tộc Việt Nam - Lào có nhiều nét tương đồng về văn hóa, đặc biệt là truyền thống giàu lòng nhân ái, bao dung, tôn trọng các giá trị cộng đồng và phẩm chất hướng thiện. Nhân dân hai nước, nhất là ở vùng biên giới, đã thường xuyên nương tựa vào nhau, cưu mang đùm bọc lẫn nhau.
Cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do càng khiến hai đất nước xích lại gần nhau. Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, mở đầu những trang sử vẻ vang của quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào. Phong trào cách mạng Việt Nam và phong trào cách mạng Lào cùng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương. Cả hai dân tộc Việt Nam - Lào đã cùng chiến đấu, cùng giành thắng lợi trong cùng thời điểm của các chặng đường lịch sử cách mạng: Năm 1945, hai nước cùng giành được chính quyền, năm 1954 cùng đánh bại thực dân Pháp. Ðặc biệt, nhân dân Lào đã kề vai sát cánh với nhân dân Việt Nam trước kẻ thù, tạo điều kiện để bộ đội Việt Nam mở đường Trường Sơn và mở các chiến dịch lớn, góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước vào năm 1975.
Trong bài phát biểu chào mừng Đại hội lần thứ IV Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 12 - 1976), Chủ tịch Kaysone Phomvihane - Chủ tịch Kaysone Phomvihane - người đặt nền móng cho quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào đã khẳng định: “Trong lịch sử cách mạng thế giới, có nhiều tấm gương sáng về tình cảm quốc tế vô sản, nhưng chưa có khi nào và chưa có ở nơi đâu tồn tại mối quan hệ đoàn kết chiến đấu đặc biệt lâu dài và toàn diện như mối quan hệ Lào - Việt Nam”.
Sự vun đắp của các nhà lãnh đạo hai nước
Mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Kaysone Phomvihane, Chủ tịch Souphanouvong cùng các thế hệ lãnh đạo và Nhân dân hai nước dày công vun đắp.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã là “kiến trúc sư” vĩ đại của tình đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Lào. Trong những năm đầu thành lập Đảng và trong suốt cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của cách mạng hai nước Việt Nam - Lào, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi mối quan hệ đoàn kết Việt - Lào vừa là nghĩa vụ quốc tế, vừa là lợi ích sống còn của mỗi nước. Tại Hội nghị Trung ương tháng 10/1930, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Đông Dương đã xác định đường lối cách mạng của ba nước Đông Dương và khẳng định: Ba nước Đông Dương cần phải đoàn kết chống ách thống trị của bọn thực dân Pháp, giành độc lập dân tộc...
Sau Hội nghị, thực hiện tư tưởng chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một số đảng viên của Đảng từ Việt Nam và Thái Lan đã sang hoạt động xây dựng cơ sở cách mạng ở Lào, các Chi bộ cộng sản sau đó đã được thành lập ở Sa-va-na-khet, Tha-khek và Viêng Chăn. Tháng 9/1934, Đảng bộ Đảng Cộng sản Đông Dương đã được thành lập tại Lào, chịu trách nhiệm lãnh đạo phong trào cách mạng Lào. Kể từ đó, cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân hai nước ngày càng phát triển trong tình đoàn kết chiến đấu, tạo nên sức mạnh chung để cùng tiến hành thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám.
Năm 2027 là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quan hệ hữu nghị giữa hai nước Việt Nam và Lào, đánh dấu 65 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Lào (5/9/1962 - 5/9/2027) và 50 năm Ngày ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam - Lào (18/7/1977 - 18/7/2027). Năm 2027 vì thế được chọn là “Năm Đoàn kết Hữu nghị và Gắn kết Việt Nam – Lào” để Đảng, Nhà nước và Nhân dân hai nước cùng ôn lại truyền thống lịch sử vẻ vang, khẳng định tình đoàn kết thủy chung, son sắt, đồng thời tiếp tục vun đắp, phát triển mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào ngày càng bền chặt, đi vào chiều sâu, thiết thực và hiệu quả.
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm, giúp đỡ và hỗ trợ to lớn cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân Lào. Ngay trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương xây dựng các căn cứ kháng chiến liên kết giữa Việt Nam và Lào, đồng thời giúp đỡ đào tạo cán bộ, cung cấp vũ khí, hậu cần cho lực lượng cách mạng Lào. Chủ tịch Kaysone Phomvihane từng trân trọng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Tư tưởng và tình cảm của Bác Hồ là ngọn đuốc soi đường, là nguồn cổ vũ sức mạnh đoàn kết đấu tranh của nhân dân các bộ tộc Lào chúng tôi. Từ ngày cách mạng Lào còn trứng nước cho đến lúc đã trưởng thành, Bác Hồ luôn quan tâm dẫn đường chỉ lối”.
Hoàng thân Souphanouvong là biểu tượng cao đẹp của tình hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào. Sau khi Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập, ông đã có cuộc gặp gỡ lịch sử với Chủ tịch Hồ Chí Minh và gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương. Ngay từ khi đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Ngoại giao và Tổng chỉ huy quân đội trong Chính phủ Lào Issara (tháng 10/1945), Hoàng thân Souphanouvong đã khẳng định: “Lào và Việt Nam cùng chung một nguyện vọng duy nhất là có nền độc lập dân tộc và quyền dân chủ thực sự, cùng chung kẻ thù là thực dân Pháp muốn trở lại thống trị hai nước chúng ta. Do đó, nhân dân Lào và nhân dân Việt Nam anh em phải đoàn kết nhau lại tiếp tục chiến đấu”.
Trong chuyến thăm Việt Nam, phát biểu tại cuộc mít tinh trọng thể ở Hà Nội ngày 25/5/1971, Hoàng thân dành những lời chân thành, tha thiết ca ngợi tình đoàn kết mẫu mực của hai dân tộc: “Lào và Việt Nam là hai nước láng giềng anh em gần gũi như làng trên xóm dưới, cùng chung một dãy Trường Sơn hùng vĩ, cùng uống nước chung một dòng sông... Tình hữu nghị anh em giữa nhân dân Lào và nhân dân Việt Nam thật là vĩ đại mà bất cứ bài ca, bản nhạc nào, bất cứ bài thơ nào hay nhất cũng không sao diễn tả trọn vẹn được. Tình hữu nghị đó cao hơn núi, dài hơn sông, rộng hơn biển cả, đẹp hơn trăng rằm, ngát thơm hơn bất cứ đóa hoa nào thơm nhất”.
Chủ tịch Kaysone Phomvihane cũng là một trong những nhà lãnh đạo đã gieo mầm cho mối quan hệ hữu nghị Việt Nam - Lào. Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Kaysone Phomvihane luôn dành một tình cảm đặc biệt, sự trân trọng và niềm tin tuyệt đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và những người đồng chí Việt Nam. Đó chính là một trong những nền tảng vững chắc để hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam và Lào luôn sát cánh, hỗ trợ lẫn nhau trong lịch sử và mãi mãi về sau.
Trong dịp Kỷ niệm 105 năm Ngày sinh của Chủ tịch Kaysone Phomvihane (13/12/1920 -13/12/2025), Đại sứ Việt Nam tại Lào Nguyễn Minh Tâm đã nhấn mạnh cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Kaysone Phomvihane không chỉ gắn liền với lịch sử đấu tranh giải phóng của nhân dân các dân tộc Lào cũng như quá trình thành lập Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, mà còn gắn liền với đường lối đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng, Nhà nước Lào và đặc biệt gắn liền với sự hình thành và phát triển của mối quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Lào. Chủ tịch Kaysone Phomvihane từng nói: “Nhân dân Lào chúng tôi vô cùng hãnh diện có nhân dân Việt Nam anh hùng vừa là đồng chí, vừa là anh em thân thiết của mình”. Chủ tịch Kaysone Phomvihane cũng nhấn mạnh: “Núi có thể mòn, sông có thể cạn, song tình nghĩa Lào - Việt Nam sẽ mãi mãi vững bền hơn núi hơn sông”.
