Đưa pháp luật về thôn bản qua những “sân khấu” đời thường
Nhiều năm trước, tại một số bản làng vùng cao, chuyện những cô bé, cậu bé chưa đủ tuổi trưởng thành đã phải rời ghế nhà trường để làm vợ, làm chồng từng là nỗi trăn trở lớn của chính quyền địa phương.
Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống không chỉ tước đi tương lai của người trẻ mà còn để lại gánh nặng đói nghèo, suy giảm chất lượng giống nòi. Để giải quyết tận gốc vấn đề này, trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã bắt tay xây dựng, triển khai và nhân rộng các mô hình điểm, mô hình chuyên đề “Can thiệp làm giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”.
Thay vì những buổi đọc văn bản pháp luật khô khan, khó nhớ, công tác phổ biến Luật Hôn nhân và Gia đình giờ đây đã được thổi một luồng gió mới. Tiêu biểu tại một số xã miền núi như Thanh Sơn, Tân Sơn, Thu Cúc, Xuân Đài, Yên Lập... các cơ quan chuyên môn, tổ chức hội, đoàn thể đã tăng cường giao lưu và sử dụng hình thức sân khấu hóa nhằm chuyển tải thông điệp truyền thông một cách hiệu quả, dễ tiếp cận nhất đối với bà con.
Chia sẻ về sự thay đổi tích cực này từ thực tiễn cơ sở, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Lập Hà Tuấn Hải cho biết, các chương trình tọa đàm, giao lưu văn nghệ tuyên truyền về Luật Hôn nhân và Gia đình, phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã giúp đồng bào DTTS địa phương tiếp cận, nắm bắt chính sách của Đảng, Nhà nước dễ dàng hơn rất nhiều.
Thông qua những thước phim tài liệu trực quan cùng những câu chuyện sinh động về hậu quả của tảo hôn và hệ lụy đau lòng của hôn nhân cận huyết thống, người dân đã tự nhìn nhận lại và dần từ bỏ những tập tục lạc hậu.
“Lá chắn” từ học đường và những tuyên truyền viên tuổi học trò
Không chỉ dừng lại ở các nhà văn hóa thôn bản, mặt trận phòng, chống tảo hôn còn lan tỏa mạnh mẽ vào từng lớp học. Nội dung phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được các nhà trường khéo léo lồng ghép trong các hoạt động ngoại khóa, những tiết học giáo dục giới tính và rèn luyện kỹ năng sống.
Một trong những hình thức tạo hiệu ứng truyền thông rõ nét nhất chính là các tiểu phẩm kịch ngắn, chương trình văn nghệ truyền thông do chính các em học sinh dàn dựng và thể hiện.
Là một học sinh trực tiếp tham gia và theo dõi các buổi sinh hoạt này, em Trần Thị Nh. (học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS & THPT Yên Lập) bộc bạch rằng, qua các tiểu phẩm, kịch ngắn và bài tuyên truyền, em đã nhận thức rất rõ tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Hiểu rằng hủ tục này không chỉ làm mất cơ hội học tập mà còn kéo theo nhiều hệ lụy về sức khỏe và nguy cơ đói nghèo đeo bám, Nh. tự hứa sẽ tập trung học tập để có thể tự chủ, xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.
Hơn thế nữa, cô học trò vùng cao còn mong muốn trở thành một tuyên truyền viên tích cực trong các hoạt động ngoại khóa, đem những kiến thức pháp luật về hôn nhân đã học được về chia sẻ lại với người thân và bạn bè nơi bản làng.
Lan tỏa mạng lưới can thiệp, nâng cao chất lượng dân số
Từ những chuyển biến trong suy nghĩ của từng người dân, từng em học sinh như thế, bức tranh toàn cảnh về công tác dân số vùng cao đã có nhiều khởi sắc. Theo đánh giá của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Phú Thọ, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng DTTS&MN của tỉnh đến nay đã cơ bản được ngăn chặn và đẩy lùi, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực vùng DTTS.
Từ chỗ chỉ triển khai thí điểm tại một vài xã và trường, đến nay, toàn tỉnh Phú Thọ đã phát triển được 12 mô hình tuyên truyền cơ sở tại 10 xã, 2 trường học, cùng với 12 mô hình tư vấn, truyền thông phủ khắp tại 12 trường Phổ thông DTNT.
Bên cạnh các mô hình chuyên đề, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ còn duy trì hiệu quả nhiều mô hình truyền thông lồng ghép nội dung can thiệp giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Sự đa dạng này được thể hiện qua các hoạt động truyền thông giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, chương trình tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân, hay các buổi truyền thông chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên.
Tại các vùng có mức sinh cao và vùng khó khăn, những chiến dịch truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình cũng được triển khai sâu rộng. Đặc biệt, sự ra đời và hoạt động sôi nổi của các câu lạc bộ bạn gái tiêu biểu cùng hoạt động truyền thông ngoại khóa về sức khỏe sinh sản trong các trường THCS, THPT đã trở thành điểm tựa vững chắc giúp các em học sinh biết cách tự bảo vệ mình.
Siết chặt kỷ cương, gắn trách nhiệm nêu gương của cán bộ
Tuy nhiên, cuộc chiến xóa bỏ những hủ tục đã ăn sâu bén rễ nhiều đời không thể chủ quan hay dừng lại ở những kết quả bước đầu. Để công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tiếp tục phát huy hiệu quả, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững, trong thời gian tới, tỉnh Phú Thọ xác định sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về hôn nhân và gia đình, gắn liền với công tác phòng, chống bạo lực gia đình, bình đẳng giới và các nội dung liên quan.
Cùng với đó, các cấp, các ngành sẽ liên tục đổi mới hình thức, nội dung truyền thông sao cho phù hợp nhất với đặc thù của từng địa bàn, từng nhóm đối tượng, trong đó tập trung mũi nhọn vào các bậc làm cha mẹ, lứa tuổi vị thành niên, thanh niên và học sinh các trường học.
Sự phối hợp liên ngành sẽ được tăng cường chặt chẽ hơn nữa, gắn liền với trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong việc phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống cũng như công tác giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên ngay từ trong nhà trường.
Đồng thời, địa phương cũng kiên quyết áp dụng các chế tài xử lý nghiêm minh đối với những trường hợp cố tình vi phạm, nhất là việc quy trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ khi để con, em hoặc người thân trong dòng họ vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình.
Sự kết hợp hài hòa giữa "mưa dầm thấm lâu" trong tuyên truyền và tính nghiêm minh của pháp luật chính là chìa khóa để những thôn bản miền núi Phú Thọ khép lại quá khứ của hủ tục, mở ra một chặng đường phát triển ấm no, văn minh và tiến bộ.
