Hôm nay (ngày 26/10), Quốc hội sẽ nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định về xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản đối với các trường hợp được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ.
Rút ngắn quy trình xử phạt từ dữ liệu kỹ thuật
Thực tế, nhiều hành vi vi phạm hành chính được phát hiện thông qua các phương tiện, thiết bị kỹ thuật như cân kiểm tra tải trọng xe cơ giới, thiết bị đo nồng độ cồn trong hơi thở hay hệ thống camera giám sát an ninh, trật tự và điều hành giao thông.
Theo cơ quan soạn thảo, những trường hợp này đã có dữ liệu làm căn cứ xem xét xử phạt. Kết quả thu thập bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ phải được ghi nhận bằng văn bản, trong đó có các thông tin cơ bản như tên cơ quan, đơn vị và người sử dụng thiết bị; thông tin về cá nhân, tổ chức vi phạm nếu xác minh được; hình ảnh, âm thanh, chỉ số đo hoặc kết quả phân tích, kiểm định; thời gian, địa điểm và hành vi vi phạm.
Các thông tin này tương ứng với những nội dung quan trọng trong biên bản vi phạm hành chính. Vì vậy, việc không lập biên bản trong những trường hợp đủ căn cứ được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn quy trình, thời gian xử phạt, giảm thủ tục và chi phí phát sinh, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước.
Sau khi có kết quả thu thập từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật, người có thẩm quyền sẽ xác định thông tin về cá nhân, tổ chức vi phạm; gửi thông báo bằng văn bản yêu cầu người vi phạm đến cơ quan có thẩm quyền để giải quyết, trừ trường hợp đã xác định được người vi phạm và những người có liên quan tại địa điểm xảy ra vi phạm; sau đó ra quyết định xử phạt và tổ chức thi hành theo quy định.
Không lập biên bản vẫn phải bảo đảm quyền giải trình
Việc đơn giản hóa thủ tục cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người vi phạm. Có ý kiến cho rằng, biên bản vi phạm hành chính không chỉ ghi nhận hành vi vi phạm mà còn là căn cứ thể hiện ý kiến của người vi phạm, việc giải thích quyền, nghĩa vụ, đặc biệt là quyền giải trình, cùng những tình tiết khác của vụ việc. Nếu áp dụng thủ tục không lập biên bản một cách dàn trải, không phân biệt tính chất, mức độ phức tạp của vụ việc, có thể làm tăng nguy cơ tùy nghi trong quá trình thực thi pháp luật.
Để giải quyết vấn đề này, khoản 4 Điều 44 dự thảo Luật quy định, trường hợp chưa đủ căn cứ ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính hoặc thuộc trường hợp giải trình, người có thẩm quyền không phải lập biên bản vi phạm hành chính nhưng phải thực hiện các thủ tục theo quy định tại các điều 47, 48, 49 và 50 của dự thảo Luật.
Các thủ tục này liên quan đến xác minh tình tiết vụ việc vi phạm hành chính, thu thập phương tiện điện tử và dữ liệu điện tử, xác định giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính và giải trình. Người có thẩm quyền phải lập văn bản, tài liệu thể hiện quá trình và kết quả thực hiện, làm căn cứ ban hành quyết định xử phạt.
Theo cơ quan soạn thảo, cách tiếp cận này vừa hạn chế những thủ tục không cần thiết, vừa bảo đảm quá trình xác minh, thu thập thông tin và giải trình được ghi nhận khách quan, chính xác, đầy đủ. Việc xử phạt không lập biên bản vì vậy không đồng nghĩa với việc bỏ qua các yêu cầu về căn cứ, trình tự và thủ tục xử lý vi phạm hành chính.
