Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết: “Chi cho con người mặc dù rất quan trọng nhưng tiêu tiền không dễ”, phản ánh thực tế nan giải giữa nguồn lực lớn và nhu cầu ưu tiên, đặt ra thách thức cho toàn ngành trong việc cân đối chi đầu tư cho hạ tầng, chương trình và con người.
Trong những ngày qua, Quốc hội đã dành nhiều phiên thảo luận về các dự án luật và nghị quyết quan trọng liên quan đến giáo dục và đào tạo.
Trong đó, các dự thảo như Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 – 2035; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; hay Dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của đại biểu Quốc hội và công luận.
Một trong những vấn đề nổi bật, được nhiều đại biểu nhấn mạnh, là chế độ đãi ngộ và ưu đãi đối với đội ngũ nhà giáo. Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu) cho rằng: “Mọi đổi mới chỉ bền vững khi giáo viên được bảo đảm đời sống, yên tâm cống hiến”.
Đại biểu Khánh cơ bản đồng tình với quy định về phụ cấp ưu đãi nghề được thực hiện theo lộ trình với mức tối thiểu 70% đối với giáo viên, 30% đối với nhân viên và 100% đối với giáo viên công tác tại vùng khó khăn, biên giới, hải đảo, đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và trường chuyên biệt.
Tuy nhiên, đại biểu lưu ý việc không xác định mốc thời gian cụ thể có thể dẫn đến kỳ vọng chưa được đáp ứng trong đội ngũ nhà giáo, ảnh hưởng đến tâm lý, niềm tin và hiệu quả thực thi chính sách.
“Việc triển khai chậm so với kỳ vọng sẽ tác động trực tiếp đến tâm lý và sự yên tâm công tác của giáo viên”, đại biểu Khánh nhấn mạnh.
Trên góc độ điều hành của tư lệnh ngành, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn nhìn nhận rõ tầm quan trọng của đầu tư cho con người trong giáo dục, đặc biệt là nhà giáo.
Theo ông, để thực hiện Nghị quyết 71, cần rất nhiều việc, trong đó Chương trình mục tiêu quốc gia là công cụ quan trọng hàng đầu.
Bộ trưởng nhấn mạnh, ba nhóm nhiệm vụ chính trong chương trình gồm: phát triển và hiện đại hóa hạ tầng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cải thiện chương trình dạy – học. Trong đó, con người, nhà giáo là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục.
Song, ông thẳng thắn thừa nhận: “Chi cho con người mặc dù rất quan trọng nhưng tiêu tiền không dễ”. So với các khoản đầu tư vào cơ sở vật chất, ngân sách dành cho nhà giáo vẫn khiêm tốn, và cần có định mức, tính toán cụ thể.
Một trong những mục tiêu quan trọng của chương trình là kiên cố hóa toàn bộ trường học vào năm 2030. Hiện nay, vẫn còn khoảng 13% trường học tạm, tập trung chủ yếu ở một số tỉnh khó khăn, đặc biệt là cơ sở giáo dục mầm non và tiểu học. Trong nhiều địa phương, tỉ lệ này lên đến hơn 40%, gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục.
Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho biết, mục tiêu của chương trình là huy động nguồn lực Nhà nước, Trung ương, địa phương và xã hội để ưu tiên xóa trường tạm, đồng thời đảm bảo cơ sở vật chất đầy đủ để triển khai chương trình giáo dục phổ thông phát triển toàn diện học sinh. “Đã cơ bản kiên cố xóa nhà tạm cho dân, nhưng dứt khoát cũng phải xóa trường tạm cho học sinh”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Về kinh phí, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho hay đề xuất dành 580.133 tỉ đồng để hiện đại hóa và nâng cao chất lượng giáo dục đã được tính toán kỹ lưỡng. Theo ông, nếu đạt được các mục tiêu cơ bản mà Nghị quyết 71 nêu ra, đây vẫn chỉ là mức đầu tư tối thiểu.
Đặc biệt, kế hoạch xây dựng 248 trường nội trú ở biên giới cho thấy tính cấp bách và quy mô khổng lồ của chương trình. Bộ trưởng dẫn chứng: 100 trường đã được tính toán cần khoảng 20.000 tỉ đồng, khoản này đã có; 148 trường còn lại sắp tới cần gần 30.000 tỉ đồng. Như vậy, riêng việc xây các trường biên giới đã tiêu tốn gần 50.000 tỉ đồng.
Bộ trưởng khẳng định, dù số tiền lớn, nhưng đây là đầu tư cần thiết, mang tính chiến lược, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó khăn, đảm bảo quyền lợi cơ bản của học sinh và tạo động lực cho đội ngũ giáo viên yên tâm công tác.
Đại biểu Quốc hội và Bộ trưởng đều nhấn mạnh một thực tế: chất lượng giáo dục không thể nâng lên nếu đời sống và tâm lý của nhà giáo không được đảm bảo. Chế độ phụ cấp, ưu đãi nghề, bảo hiểm xã hội và các chính sách hỗ trợ khác là những yếu tố quyết định sự gắn bó, tâm huyết và hiệu quả công tác của giáo viên.
Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn lưu ý, cần triển khai các chính sách này theo lộ trình, đảm bảo công khai, minh bạch, tránh tình trạng kỳ vọng chưa được đáp ứng trong đội ngũ giáo viên. “Mọi đổi mới chỉ bền vững khi giáo viên yên tâm công tác, được bảo đảm đời sống và được công nhận đóng góp”, ông nhấn mạnh.
Chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án luật sửa đổi, bổ sung là bước đi quan trọng để hiện đại hóa hạ tầng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và chương trình dạy – học. Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho rằng sự thành công của chương trình không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng, mà còn vào đầu tư cho con người, đặc biệt là nhà giáo, và việc đảm bảo chế độ đãi ngộ hợp lý, bền vững.
Cùng với nguồn vốn Nhà nước, việc huy động nguồn lực xã hội, tăng cường cơ chế khuyến khích và ưu đãi đặc thù sẽ giúp giáo viên yên tâm cống hiến, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục, giảm thiểu tình trạng bỏ lớp, bỏ trường và nâng cao khả năng hội nhập quốc tế của học sinh Việt Nam.
Chế độ đãi ngộ, phụ cấp ưu đãi và đầu tư cho đội ngũ giáo viên là yếu tố sống còn để nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, như Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn thừa nhận, “tiền tiêu không dễ”, đặc biệt khi nguồn lực còn phải chia cho nhiều mục tiêu khác nhau, từ cơ sở vật chất đến chương trình giảng dạy.
Bài toán đặt ra cho ngành giáo dục là cân đối nguồn lực, ưu tiên các mục tiêu cấp bách, đồng thời triển khai chế độ đãi ngộ theo lộ trình hợp lý để giáo viên yên tâm công tác và toàn hệ thống giáo dục phát triển bền vững.
Trong bối cảnh đó, chính sách đúng, chế độ đãi ngộ hợp lý và sự đồng thuận từ Trung ương, địa phương, nhà giáo và xã hội sẽ là chìa khóa để Việt Nam thực hiện thành công Nghị quyết 71-NQ/TW, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong giai đoạn 2026 – 2035.
