Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran không chỉ làm gia tăng bất ổn địa chính trị mà còn tạo ra những tác động kinh tế đáng kể trên thị trường năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh giá dầu và khí đốt tăng mạnh vì lo ngại gián đoạn nguồn cung, các tỷ phú ngành năng lượng tại các nước G7 đã ghi nhận mức tăng tài sản hàng chục tỷ USD chỉ trong vài tháng.
Theo báo cáo mới nhất của Oxfam International, tổng tài sản của 41 tỷ phú hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tại các quốc gia thuộc Nhóm G7 đã tăng thêm khoảng 23,5 tỷ USD kể từ khi xung đột Iran bùng phát vào cuối tháng 2.
Dữ liệu được tổng hợp từ danh sách tỷ phú thời gian thực của Forbes cho thấy trong giai đoạn từ đầu tháng 3 đến giữa tháng 5, khối tài sản của nhóm này tăng trung bình khoảng 300 triệu USD mỗi ngày. Mức tăng diễn ra trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu leo thang do những lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông, khu vực giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường dầu mỏ thế giới.
Giá năng lượng tăng tạo lợi thế cho các tập đoàn dầu khí
Các cuộc xung đột tại Trung Đông thường tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng do khu vực này sở hữu phần lớn trữ lượng dầu khí toàn cầu và kiểm soát nhiều tuyến vận tải chiến lược. Những rủi ro liên quan đến hoạt động xuất khẩu dầu của Iran và khả năng gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz đã khiến giá dầu tăng mạnh trong nhiều giai đoạn kể từ đầu năm.
Trong môi trường giá năng lượng cao, các tập đoàn dầu khí lớn thường được hưởng lợi nhờ doanh thu và biên lợi nhuận được cải thiện. Oxfam cho biết sáu doanh nghiệp năng lượng lớn gồm Chevron, Shell, BP, ConocoPhillips, ExxonMobil và TotalEnergies được dự báo sẽ ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận năm nay cao hơn đáng kể so với các dự báo trước khi chiến sự nổ ra.
Theo tổ chức này, lợi nhuận của nhóm doanh nghiệp trên có thể tăng khoảng 80% so với dự báo trước xung đột, trong khi mức tăng trưởng lợi nhuận trung bình của các doanh nghiệp lớn thuộc G7 chỉ ở mức khoảng 8%.
Diễn biến này phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa biến động địa chính trị và triển vọng kinh doanh của ngành năng lượng. Khi giá dầu tăng, giá trị cổ phiếu năng lượng thường được hỗ trợ, qua đó góp phần gia tăng tài sản của các cổ đông lớn và các tỷ phú sở hữu doanh nghiệp trong lĩnh vực này.
Tác động lan tỏa tới nền kinh tế toàn cầu
Trong khi các doanh nghiệp năng lượng được hưởng lợi từ giá hàng hóa tăng cao, nhiều nền kinh tế lại phải đối mặt với áp lực lạm phát lớn hơn.
Giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận tải, sản xuất và sinh hoạt leo thang, làm giảm sức mua của người tiêu dùng và gia tăng gánh nặng đối với các hộ gia đình có thu nhập thấp. Đây cũng là một trong những yếu tố khiến nhiều ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thận trọng trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn.
Theo dự báo trước đó của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), những cú sốc kinh tế liên quan đến xung đột có thể khiến hàng chục triệu người trên thế giới rơi vào tình trạng nghèo đói trong năm nay nếu giá năng lượng và lương thực tiếp tục duy trì ở mức cao.
Các chuyên gia cho rằng đây là đặc điểm thường thấy của những cuộc khủng hoảng năng lượng lớn trong lịch sử. Giá dầu tăng thường tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm hưởng lợi và nhóm chịu thiệt hại, trong đó các doanh nghiệp khai thác năng lượng có xu hướng thu được lợi nhuận lớn hơn, còn người tiêu dùng và các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng phải gánh chi phí cao hơn.
Những diễn biến gần đây một lần nữa cho thấy mức độ phụ thuộc của kinh tế toàn cầu vào các nguồn cung năng lượng từ Trung Đông. Chỉ cần nguy cơ gián đoạn xuất hiện tại các điểm nghẽn chiến lược như eo biển Hormuz, giá năng lượng có thể biến động mạnh và tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.
Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh các chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường dự trữ năng lượng và đầu tư vào các nguồn năng lượng thay thế nhằm giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc địa chính trị trong tương lai.
Dù triển vọng ngừng bắn giữa các bên liên quan đang mở ra hy vọng hạ nhiệt căng thẳng, thị trường vẫn theo dõi sát những diễn biến tiếp theo tại Trung Đông. Sự ổn định của khu vực này sẽ tiếp tục là yếu tố có ảnh hưởng lớn đến giá năng lượng, lạm phát và triển vọng tăng trưởng của kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.
