Nghịch lý "vùng trũng" số hóa và áp lực từ chính sách mới
Bắc Ninh hiện là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về kinh tế số, với tỷ trọng đóng góp vào GRDP lên tới 46,3%. Tuy nhiên, con số ấn tượng này chủ yếu đến từ khối doanh nghiệp FDI, công nghiệp điện tử và bán dẫn. Ở chiều ngược lại, khu vực kinh tế cơ sở lại đang bộc lộ một "khoảng trống" lớn về năng lực công nghệ.
Cụ thể, toàn tỉnh Bắc Ninh hiện có 106.537 hộ kinh doanh đang hoạt động, nhưng mới chỉ có hơn 2.000 hộ (chưa tới 2%) sử dụng phần mềm quản lý bán hàng. Dù thói quen quét mã QR hay chuyển khoản đã phổ biến, việc quản lý hàng hóa, kê khai doanh thu vẫn diễn ra thủ công, dựa vào sổ sách truyền thống.
Sự chậm trễ này sẽ trở thành rào cản lớn khi từ ngày 1/1/2026, hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh sẽ bị xóa bỏ, chuyển sang phương thức kê khai yêu cầu phải có sổ sách, hóa đơn và dữ liệu bán hàng minh bạch.
Chỉ ra thực tế này, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn đánh giá: "Nếu không có dữ liệu bán hàng, khi cơ quan chức năng kiểm tra rất dễ phát sinh sai sót. Nhiều trường hợp không phải cố tình trốn thuế, mà do quản lý thủ công nên sơ suất".
Do đó, việc trang bị công cụ số lúc này là "chiếc phao" thiết thực giúp hộ kinh doanh quản lý kho, theo dõi lỗ lãi và kê khai thuế dễ dàng, thay vì phải vất vả đối phó với sổ sách thủ công.
Giải pháp phải thực chất: Dễ dùng, an toàn và đồng bộ
Là một trong 5 địa phương đầu tiên trên cả nước được Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) lựa chọn triển khai thí điểm chương trình này, tỉnh Bắc Ninh nhận được sự kỳ vọng rất lớn.
Phát biểu tại Hội nghị Triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng hộ kinh doanh buôn bán chuyển đổi số tại Bắc Ninh, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh: "Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp đồng hành, người dân và hộ kinh doanh là trung tâm thụ hưởng".
Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho rằng, nếu hộ kinh doanh không chủ động thay đổi mô hình, đưa hoạt động lên các nền tảng mạng xã hội và sử dụng công cụ số, họ sẽ rất khó cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay.
Để quá trình chuyển đổi số đi vào thực chất, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đề nghị các giải pháp công nghệ đưa xuống cơ sở phải đáp ứng 3 tiêu chí cốt lõi: Giải pháp phải dễ hiểu, dễ sử dụng, phù hợp với năng lực của người dân; ưu tiên trước các nhu cầu thiết yếu như quản lý bán hàng, kho hàng và thanh toán không tiền mặt. Quá trình triển khai phải "rõ người, rõ việc, rõ tiến độ", không đặt những mục tiêu quá an toàn mà phải phấn đấu đạt các chỉ tiêu bứt phá. Khi đưa hoạt động lên môi trường số, vấn đề an ninh mạng và an toàn dữ liệu phải được đặt lên hàng đầu trong suốt quá trình triển khai.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Bộ KH&CN cũng kêu gọi các doanh nghiệp công nghệ xem xét kéo dài thời gian hỗ trợ miễn phí phần mềm để người dân có đủ thời gian làm quen, từ đó hình thành thói quen sử dụng lâu dài.
"Cầm tay chỉ việc", quyết liệt từ cấp cơ sở
Chia sẻ về kế hoạch hành động, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn khẳng định chương trình sẽ không đánh giá thành công qua số lượng hội nghị hay lớp tập huấn, mà đo lường bằng chính số hộ thực tế sử dụng và duy trì nền tảng số.
Mục tiêu trước mắt của tỉnh Bắc Ninh là tiếp cận, hướng dẫn cho tối thiểu 10.000 cửa hàng, hộ kinh doanh (chiếm khoảng 10% tổng số hộ). Trong đó, phấn đấu có 5.000 hộ được cài đặt phần mềm và hỗ trợ xây dựng thương hiệu trên tên miền quốc gia trước ngày 31/12/2026.
Đặc biệt, để dẹp bỏ tâm lý e ngại của người dân trước các rủi ro lừa đảo trên không gian mạng, lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh đưa ra một quy tắc bắt buộc trong quá trình triển khai, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo: "Tội phạm mạng hiện rất phức tạp. Khi doanh nghiệp công nghệ xuống địa bàn hướng dẫn cài đặt ứng dụng, bắt buộc phải có cán bộ chính quyền cơ sở, công an, cơ quan thuế hoặc tổ công nghệ số cộng đồng đi cùng để người dân tin tưởng, nhận biết đây là chương trình chính thức của Nhà nước".
Đồng thời, các phần mềm được lựa chọn phải đảm bảo tính liên thông, hạn chế tối đa việc bắt người dân phải nhập dữ liệu nhiều lần.
Với quy mô kinh tế lớn, định hướng phát triển hạ tầng logistics quy mô và lộ trình chuẩn bị trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, tỉnh Bắc Ninh đang nắm trong tay cơ hội vàng để bứt phá.
Thành công từ chương trình thí điểm "số hóa" cho hơn 100.000 hộ kinh doanh tại đây sẽ không chỉ thay đổi diện mạo thương mại của tỉnh, mà còn hứa hẹn trở thành mô hình kiểu mẫu để Bộ KH&CN và Bộ Công Thương nhân rộng ra toàn quốc trong thời gian tới.
