Theo ông, báo chí cũng không thiếu đề tài để phản ánh, song thách thức lớn nhất là làm sao để thông tin chính thống tiếp cận được công chúng trong bối cảnh thói quen tiêu thụ tin tức đã thay đổi căn bản.
Khi mạng xã hội trở thành ‘bản tin chính’
Ông Trần Ngọc Long cho biết, sự dịch chuyển của công chúng đã được các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rất rõ. Tại Mỹ, chỉ trong vòng một thập kỷ, tỷ lệ người coi mạng xã hội là nguồn tin tức chính đã tăng từ khoảng 4% năm 2015 lên 34% vào năm 2025.
Đáng chú ý, lần đầu tiên lượng người tiếp cận tin tức qua mạng xã hội và nền tảng video vượt qua cả truyền hình và các website tin tức truyền thống. Xu hướng tương tự cũng đang diễn ra tại châu Âu, khi ở Anh và Pháp, khoảng 1/5 người dân hiện sử dụng mạng xã hội làm nguồn tin chính, trong khi mười năm trước con số này vẫn dưới 10%.
"Bối cảnh toàn cầu càng khiến nhu cầu thông tin tăng cao. Bất ổn chính trị, biến động kinh tế, khủng hoảng khí hậu, xung đột vũ trang diễn ra ở nhiều khu vực khiến thế giới không thiếu những câu chuyện để đưa tin. Thế nhưng, thay vì tìm đến các kênh báo chí truyền thống, công chúng lại ngày càng lựa chọn mạng xã hội, nền tảng video và các trang tổng hợp trực tuyến", ông Long nói.
Song song với đó, một hệ sinh thái truyền thông thay thế đang hình thành. Theo ông Long, Podcaster, nhà sáng tạo nội dung, những người có sức ảnh hưởng – đặc biệt là giới trẻ – ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn dắt dư luận, nhất là tại các quốc gia châu Á. YouTube, TikTok không còn đơn thuần là nền tảng giải trí mà đã trở thành “bản tin xã hội” mới, nơi tin tức, quan điểm và cảm xúc đan xen, lan truyền với tốc độ chóng mặt.
Trí tuệ nhân tạo tiếp tục gia nhập cuộc chơi, tham gia từ khâu sản xuất, biên tập đến phân phối nội dung, làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp cận thông tin.
Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng kéo theo mối lo lớn về tin tức sai lệch. Khi ai cũng có thể trở thành người sản xuất nội dung, ranh giới giữa thông tin và ý kiến cá nhân ngày càng mờ nhạt. Thuật toán ưu tiên nội dung gây chú ý, cảm xúc mạnh vô tình tiếp tay cho tin giả, tin chưa kiểm chứng lan rộng, làm xói mòn niềm tin xã hội.
"Báo chí không thể chạy đua với mạng xã hội về tốc độ, nhưng báo chí phải giữ vai trò kiểm chứng, phân tích và dẫn dắt", ông Trần Ngọc Long nhấn mạnh.
Tái sử dụng và điều chỉnh nội dung linh hoạt
Để giữ vững vai trò dẫn dắt và niềm tin công chúng trong môi trường truyền thông nhiều biến động, báo chí không thể tiếp tục vận hành theo lối cũ. Việc chỉ tập trung vào một nền tảng hay một loại hình đã không còn phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin ngày càng phân mảnh của công chúng hiện đại.
Theo ông Trần Ngọc Long, chiến dịch A80 do VietNamPlus triển khai là một ví dụ tiêu biểu cho cách báo chí chính thống chủ động thích ứng với môi trường đa nền tảng. Thay vì sản xuất nội dung rời rạc theo từng loại hình, VietNamPlus lựa chọn cách tiếp cận tích hợp, lấy câu chuyện làm trung tâm và triển khai đồng bộ trên nhiều nền tảng khác nhau, từ website, mạng xã hội đến các kênh video.
Trong khuôn khổ chiến dịch A80, hơn 1.300 sản phẩm báo chí đã được sản xuất và phân phối đa dạng, bao gồm 124 clip web, 81 clip YouTube, 37 bài Mega Story và 116 bộ slide ảnh chuyên đề. Mỗi câu chuyện được thiết kế theo dạng module, cho phép linh hoạt điều chỉnh hình thức thể hiện để phù hợp với đặc thù của từng nền tảng, đồng thời bảo đảm thông điệp cốt lõi được truyền tải nhất quán.
Hiệu quả của chiến dịch không chỉ thể hiện ở số lượng sản phẩm, mà quan trọng hơn là mức độ lan tỏa và tương tác với công chúng. A80 đã thu hút hơn 1,16 triệu lượt xem, gần 30.000 lượt tương tác và hàng nghìn bình luận trên các nền tảng số.
"Những con số này cho thấy khi nội dung được tổ chức bài bản, kể đúng câu chuyện và phân phối đúng nền tảng, báo chí chính thống vẫn có thể tạo ra sức hút rất lớn", ông Trần Ngọc Long nhận định.
Từ thực tiễn này, mô hình báo chí đa nền tảng với sản xuất tích hợp được xem là hướng đi tất yếu. Một câu chuyện thời sự giờ đây có thể phát triển thành bài phân tích chuyên sâu trên web, video ngắn trên mạng xã hội, podcast bàn luận, đồ họa dữ liệu hay phóng sự truyền hình – mỗi phiên bản phù hợp với từng nhóm khán giả và kênh tiếp cận. Chiến lược cốt lõi là tái sử dụng và điều chỉnh nội dung linh hoạt, giúp tối ưu hóa nguồn lực, phản ứng nhanh với tin nóng và mở rộng phạm vi tương tác.
"Đa nền tảng không có nghĩa là làm nhiều hơn một cách dàn trải, mà là làm thông minh hơn, hiệu quả hơn và thực sự lấy khán giả làm trung tâm", ông Long nhấn mạnh. Theo ông, công nghệ – từ hạ tầng đám mây đến trí tuệ nhân tạo – chỉ phát huy giá trị khi đi kèm thay đổi văn hóa làm báo, vượt qua tư duy “text-based”, đề cao làm việc nhóm và phát triển đội ngũ nhà báo đa kỹ năng.
Từ chiến dịch A80 có thể thấy, công chúng không quay lưng với báo chí, mà đang tìm kiếm những cách kể chuyện mới, sinh động và phù hợp hơn với nhịp sống số. Khi báo chí thay đổi đúng hướng, niềm tin của công chúng không chỉ được giữ vững mà còn có thể được củng cố mạnh mẽ, tạo nền tảng cho một truyền thông chính thống hiện đại, hiệu quả và gần gũi.
