Bạn vừa nhìn thấy chiếc hộp màu vàng bên đường, liếc nhanh đồng hồ tốc độ, rồi nghĩ mọi chuyện đã ổn. Nhưng khoảng 2 tuần sau, giấy phạt lại xuất hiện trong hòm thư. Điều đó xảy ra như thế nào khi bạn gần như chưa kịp phản ứng?
Thực tế là camera tốc độ không cần nhiều thời gian. Các thiết bị này đo vận tốc xe với độ chính xác rất cao nhờ các nguyên lý vật lý, phổ biến nhất là hiệu ứng Doppler.
Đây cũng chính là hiện tượng khiến tiếng còi xe cứu thương nghe cao hơn khi đang tiến lại gần và trầm xuống khi rời xa. Camera tốc độ sử dụng radar phát ra sóng vi ba về phía phương tiện.
Khi sóng này phản xạ trở lại từ chiếc xe đang di chuyển, tần số của nó sẽ thay đổi tương ứng với tốc độ. Hệ thống xử lý dữ liệu sẽ tính toán vận tốc chỉ trong vài phần nghìn giây.
Radar chỉ là một phần trong hệ thống đo tốc độ hiện đại. Camera tốc độ đầu tiên ra đời từ năm 1964, do tay đua người Hà Lan Maurice Gatsonides, người từng vô địch Monte Carlo Rally năm 1953, phát triển.
Ban đầu, ông tạo ra thiết bị này để đo tốc độ xe khi vào cua trên đường đua, sau đó nhanh chóng nhận ra nó cũng có thể được dùng để phát hiện các trường hợp chạy quá tốc độ ngoài đường công cộng.
Ngày nay, công nghệ camera tốc độ đã tiến xa hơn rất nhiều so với phát minh ban đầu đó, dù không phải lúc nào cũng tuyệt đối chính xác.
Tại New York, hơn 40% vé phạt từ camera tốc độ từng bị hủy do các lỗi kỹ thuật hoặc thủ tục. Hiểu rõ cách thức hoạt động của hệ thống này giúp người lái xe nhìn nhận vấn đề một cách đầy đủ hơn.
Ba công nghệ chính được dùng để đo tốc độ
Theo Bộ Giao thông Mỹ, camera tốc độ hiện nay được chia thành 3 nhóm chính, gồm camera cố định, camera di động và camera đo tốc độ trung bình trên quãng đường.
Camera cố định thường sử dụng radar Doppler để ghi nhận tốc độ tại một điểm nhất định. Hệ thống chuyển đổi độ lệch tần số của sóng phản xạ thành giá trị vận tốc.
Một số camera cố định khác sử dụng cảm biến áp điện, với các dây cảm biến được đặt chìm dưới mặt đường để đo thời gian xe đi qua 2 điểm xác định. Tuy nhiên, tại Mỹ, hệ thống radar và lidar vẫn phổ biến hơn so với cảm biến áp điện.
Với các trường hợp đo tốc độ từng xe riêng lẻ, đặc biệt là camera di động, công nghệ laser lidar thường được sử dụng. Hệ thống này phát ra chùm tia hồng ngoại rất hẹp, phản xạ từ xe và quay trở lại cảm biến.
Camera đo thời gian di chuyển của nhiều xung laser liên tiếp để tính toán vận tốc. Lidar có độ chính xác cao, khó bị phát hiện và có thể khóa mục tiêu là một xe cụ thể trong dòng giao thông đông đúc, ở khoảng cách lên tới hơn 300 m.
Đây được xem là công nghệ đo tốc độ hiệu quả nhất hiện nay, khiến người lái xe gần như không có thời gian phản ứng trước khi vi phạm bị ghi nhận.
Camera đo tốc độ trung bình có cách tiếp cận đơn giản hơn nhưng lại rất hiệu quả. Một camera ghi lại biển số và thời điểm xe đi qua điểm A, camera khác thực hiện điều tương tự tại điểm B.
Khi biết khoảng cách giữa 2 điểm và thời gian di chuyển, hệ thống sẽ tính ra tốc độ trung bình của xe trên toàn bộ đoạn đường đó.
Camera tốc độ không phải lúc nào cũng tuyệt đối chính xác
Dù có độ tin cậy cao, camera tốc độ vẫn có thể xảy ra sai số trong một số điều kiện nhất định. Các hệ thống radar có thể bị ảnh hưởng bởi nhiễu tần số vô tuyến từ trạm phát sóng, đường dây điện cao thế, bề mặt phản xạ kim loại hoặc thậm chí từ chính các thiết bị điện trong xe tuần tra.
Trong một số trường hợp, camera cũng có thể ghi nhầm tốc độ của phương tiện khác hoặc bị tác động bởi điều kiện thời tiết xấu, kể cả với hệ thống lidar.
Tại Mỹ, tòa án có thể chấp nhận dữ liệu hiệu chuẩn của radar làm bằng chứng, nhưng yếu tố đào tạo và lời khai của người vận hành thiết bị vẫn rất quan trọng.
Phần lớn camera tốc độ được chứng nhận với sai số khoảng +1 mph và -2 mph, với điều kiện phải được hiệu chuẩn định kỳ. Năm 2024, một cuộc điều tra của ABC7 Chicago cho thấy một số camera tại thành phố này có sai số lên tới ±0,62 mph.
Điều đó đồng nghĩa với việc một tài xế bị phạt vì chạy 26 mph trong khu vực giới hạn 25 mph thực tế có thể chỉ đang chạy ở mức 25,38 mph.
Camera đo tốc độ trung bình cũng từng có những điểm yếu riêng. Trước đây, xe máy không có biển số phía trước có thể tránh được hệ thống này. Một số tài xế cũng từng đổi làn giữa các camera để gây nhầm lẫn.
Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ nhận dạng biển số tự động hiện nay, các hệ thống mới có thể theo dõi đồng thời tất cả các làn đường, khiến những mẹo này không còn hiệu quả.
Thực tế cho thấy hàng nghìn vé phạt có thể được phát hành giữa các đợt kiểm tra và hiệu chuẩn định kỳ. Dù vậy, trong phần lớn thời gian, camera tốc độ vẫn hoạt động chính xác và đáng tin cậy.
Tuy không hoàn hảo, việc hiểu rõ cách các thiết bị này đo vận tốc có thể giúp người lái xe có thêm cơ sở khi đối mặt với một vé phạt mà họ cho rằng chưa thực sự thỏa đáng.
