KTNN ngày càng đồng hành và đóng góp thiết thực cho hoạt động giám sát của Quốc hội
Những năm gần đây, hoạt động giám sát của Quốc hội tiếp tục được đổi mới cả về nội dung và phương thức, tập trung vào những vấn đề lớn của đất nước, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân. Tuy nhiên, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng hiệu lực thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát vẫn chưa đáp ứng yêu cầu; cơ chế theo dõi, đôn đốc, đánh giá kết quả thực hiện cũng như xác định trách nhiệm đối với các trường hợp chậm hoặc không thực hiện kiến nghị chưa thực sự hiệu quả, làm giảm tác động thực tiễn của hoạt động giám sát.
Bước vào nhiệm kỳ khóa XVI, hoạt động giám sát của Quốc hội, HĐND, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu dân cử đang đứng trước những yêu cầu mới ngày càng cao.
Thực tiễn đó cho thấy, việc tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; là giải pháp quan trọng để bảo đảm quyền lực nhà nước được kiểm soát bằng cơ chế, ràng buộc trách nhiệm, vận hành trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và phục vụ nhân dân.
Theo đó, cần tiếp tục được đổi mới về cơ chế, phương thức lãnh đạo và các điều kiện bảo đảm. Đồng thời cần có những giải pháp mới, mang tính đột phá nhằm nâng cao chất lượng lựa chọn nội dung giám sát, chất lượng kiến nghị và hiệu quả thực hiện các kết luận sau giám sát.
Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát, nhiều chuyên gia và đại biểu Quốc hội cho rằng hoạt động giám sát cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với các thiết chế kiểm soát quyền lực như kiểm tra của Đảng, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố và xét xử. Sự phối hợp này không nhằm thay thế chức năng của từng cơ quan mà để chia sẻ thông tin, tránh trùng lặp, phát hiện đúng vấn đề và xử lý kết quả giám sát đến cùng.
Thực tiễn cho thấy, KTNN ngày càng đồng hành và đóng góp thiết thực cho hoạt động giám sát của Quốc hội. Không chỉ cung cấp thông tin phục vụ hoạt động giám sát, KTNN còn góp phần đánh giá khách quan việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát. Thông qua hoạt động kiểm toán, KTNN đánh giá việc chấp hành chính sách, pháp luật; đánh giá hiệu quả quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; đồng thời xem xét mức độ khắc phục những tồn tại, hạn chế đã được Quốc hội chỉ ra qua giám sát. Những kết quả này trở thành nguồn thông tin khách quan giúp Quốc hội có thêm căn cứ để đánh giá việc thực hiện các nghị quyết, kết luận giám sát.
Việc cụ thể hóa các nghị quyết giám sát của Quốc hội vào kế hoạch kiểm toán hằng năm là minh chứng rõ nét cho sự phối hợp này. Đơn cử, thực hiện Nghị quyết số 82/2019/QH14 về tiếp tục hoàn thiện, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về quy hoạch, quản lý, sử dụng đất đai tại đô thị, KTNN đã tổ chức nhiều cuộc kiểm toán tập trung vào công tác quy hoạch, cấp phép xây dựng, quản lý và sử dụng nguồn thu từ đất, qua đó đánh giá việc thực hiện các yêu cầu mà Quốc hội đã đặt ra.
Tương tự, triển khai Nghị quyết số 74/2022/QH15 về đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Quốc hội giao KTNN tăng cường kiểm toán việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; thực hiện các cuộc kiểm toán chuyên đề đối với những nội dung Đoàn giám sát đã chỉ ra. Trên cơ sở đó, KTNN đã yêu cầu các đơn vị kiểm toán xác định rõ các biểu hiện gây lãng phí, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, đồng thời kiến nghị giải pháp khắc phục.
Điều này cho thấy hoạt động kiểm toán không chỉ phát hiện sai phạm về tài chính mà còn đánh giá mức độ thực hiện các yêu cầu mà Quốc hội đã đặt ra sau giám sát. PGS,TS. Nguyễn Minh Thông - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội - dẫn chứng: Đến cuối tháng 11/2025, KTNN đã kiến nghị xử lý 37.345 tỷ đồng và 125 triệu USD; chuyển 4 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra. Kết quả này thể hiện hiệu quả phối hợp giữa sự lãnh đạo của Đảng, giám sát của Quốc hội và hoạt động của cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, tư pháp; khẳng định nguyên tắc quyền lực phải được kiểm soát, sai phạm phải bị xử lý, tài sản thất thoát phải được thu hồi.
Tăng cường cơ chế phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội với công tác thanh tra, kiểm toán
Nhiều chuyên gia đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội với công tác kiểm tra, thanh tra và kiểm toán theo hướng chia sẻ thông tin ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, khai thác hiệu quả kết quả kiểm toán để phục vụ hoạt động giám sát, đồng thời tăng cường theo dõi việc thực hiện các kết luận sau giám sát.
Tại Hội thảo “Phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân” do Ban Chỉ đạo Đề án Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội, của Hội đồng nhân dân, tổ chức sáng 02/7, tại Nhà Quốc hội. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội Lâm Văn Đoan đề nghị, tăng cường cơ chế phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội với công tác kiểm tra, giám sát của Đảng, thanh tra, kiểm toán.
Theo đó, cần xây dựng cơ chế trao đổi, chia sẻ thông tin thường xuyên giữa các cơ quan thực hiện chức năng giám sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán; khai thác hiệu quả kết quả kiểm tra của Đảng, kết luận thanh tra, kết quả kiểm toán để lựa chọn phát hiện đúng, trúng “điểm nghẽn” về thể chế, về tổ chức thực hiện để lựa chọn nội dung giám sát và đánh giá việc thực hiện chính sách, pháp luật, từ đó tháo gỡ khó khăn, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước…
Theo PGS,TS. Nguyễn Minh Thông - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, trong bối cảnh mới, phạm vi và tính chất hoạt động giám sát của Quốc hội ngày càng rộng, phức tạp. Mỗi nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát có thể liên quan đến hàng chục cơ quan, nhiều cấp ngân sách và nhiều nhóm đối tượng. Do đó, yêu cầu nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng đối với việc tổ chức thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát của Quốc hội đặt ra ngày càng cấp thiết. Khi hoạt động giám sát được kết nối chặt chẽ với kiểm tra, thanh tra và kiểm toán, các nghị quyết, kết luận của Quốc hội sẽ không chỉ dừng ở yêu cầu chính sách mà trở thành động lực thúc đẩy chuyển biến trong thực tiễn quản lý nhà nước.
