Chatbot trong thói quen tiếp nhận tin tức
Theo báo cáo công bố vào mùa hè năm ngoái của Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters (RISJ), khoảng 7% người được hỏi tại Mỹ cho biết họ sử dụng chatbot để cập nhật tin tức hằng tuần, trong khi tỷ lệ này tại Ấn Độ lên tới gần 20%.
Cùng với sự phát triển nhanh của các sản phẩm AI, chatbot được đánh giá có tiềm năng trở thành một phần quen thuộc trong cách nhiều người tìm kiếm và tiếp nhận tin tức, đồng thời làm thay đổi dòng chảy truy cập từ các công cụ tìm kiếm truyền thống.
Một báo cáo mới của Trung tâm Tin tức, Công nghệ và Đổi mới (CNTI) đã đi sâu phân tích thói quen tiêu thụ tin tức của nhóm người dùng này. Nghiên cứu được thực hiện thông qua phỏng vấn 53 người tại Mỹ và Ấn Độ, hai thị trường lớn nhất của ChatGPT, cũng là những nơi ghi nhận sự đón nhận sớm đối với các sản phẩm chatbot AI khác.
Những người tham gia nghiên cứu đều sử dụng chatbot ít nhất một lần mỗi tuần và tự đánh giá là có theo dõi các vấn đề, sự kiện thời sự. Các công cụ được nhắc đến nhiều nhất gồm ChatGPT, Copilot của Microsoft và các sản phẩm AI của Google như Gemini hay AI Mode trong tìm kiếm.
Theo CNTI, việc xác định ranh giới giữa “đọc tin tức” và “tìm kiếm thông tin” qua chatbot không hề đơn giản, khiến các khảo sát tự khai báo gặp nhiều khó khăn. Để khắc phục, các nhà nghiên cứu yêu cầu người tham gia mô tả chi tiết các tình huống sử dụng cụ thể và cung cấp lịch sử trò chuyện với chatbot.
Jay Barchas-Lichtenstein, quản lý nghiên cứu cấp cao tại CNTI và đồng tác giả báo cáo, cho biết nhiều người dùng không coi hoạt động của mình là “đọc tin tức”, dù kết quả chatbot trả về có trích dẫn hàng chục bài báo.
Người dùng thường tìm thông tin gì từ chatbot AI?
Nghiên cứu cho thấy ngay cả những người sử dụng chatbot thường xuyên cũng không hoàn toàn dựa vào chúng để cập nhật tin tức. Phần lớn vẫn duy trì thói quen theo dõi các nguồn tin truyền thống và xem chatbot như công cụ bổ trợ. Một người được phỏng vấn tại Mỹ cho biết họ vẫn dùng Google News làm nguồn tổng hợp chính, đồng thời trả phí đăng ký New York Times và hai tờ báo địa phương.
Cả ở Mỹ và Ấn Độ, chatbot hiếm khi được sử dụng để tóm tắt tin tức chung. Trong số những người được phỏng vấn, chỉ 6 người tại Ấn Độ từng yêu cầu chatbot cung cấp “tin nổi bật”, còn tại Mỹ chỉ có một người thường xuyên hỏi về “tin mới nhất tại khu vực sinh sống”. Thay vào đó, chatbot chủ yếu được dùng để tìm thông tin phục vụ quyết định cá nhân, từ đầu tư tài chính, mua sắm, du lịch cho tới xử lý các thủ tục hành chính.
Người tham gia khảo sát tại Mỹ cho biết họ từng hỏi chatbot cách ứng phó với việc Chính phủ liên bang đóng cửa, tác động của thay đổi thuế quan tới công việc, thậm chí xin gợi ý về lựa chọn bầu cử. Một số người kết hợp ChatGPT, Gemini và các trang web của hãng luật để hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình khi lực lượng thực thi di trú hoạt động tại khu vực họ sinh sống.
Ở Ấn Độ, người dùng có xu hướng yêu cầu chatbot đưa ra dự đoán trực tiếp, như giá Bitcoin, phân tích chiêm tinh hay dự báo lĩnh vực chứng khoán dựa trên báo cáo tài chính, ngay cả khi có người thừa nhận từng chịu thua lỗ vì làm theo lời khuyên từ chatbot.
Các nhà nghiên cứu nhận định cách sử dụng này gần với “báo chí dịch vụ”, tập trung cung cấp thông tin và lời khuyên thực tế để hỗ trợ hành động, hơn là giúp người dùng theo dõi tin nóng.
Vì sao người dùng tin tưởng chatbot AI?
Một phát hiện đáng chú ý khác là mức độ tin tưởng tương đối cao mà người dùng dành cho chatbot. Dù thường xuyên nhận ra sai sót hoặc việc thiếu cập nhật, họ vẫn dễ dàng bỏ qua và tiếp tục sử dụng.
Điều này trái ngược với thái độ khắt khe dành cho truyền thông tin tức truyền thống. Những người được phỏng vấn bày tỏ lo ngại về thiên lệch chính trị của báo chí tại Mỹ, cũng như xu hướng giật gân và sự gắn kết với lợi ích doanh nghiệp của truyền thông tại Ấn Độ. Báo cáo Tin tức Kỹ thuật số RISJ công bố năm ngoái cho thấy chỉ 43% người được hỏi tại Ấn Độ và 30% tại Mỹ cho biết họ tin tưởng báo chí nói chung.
Ngược lại, chatbot thường được xem là nguồn thông tin “trung lập” và cân bằng. Nhiều người coi việc chatbot trích dẫn nguồn là một bảo chứng cho độ chính xác, dù hiếm khi nhấp vào kiểm tra lại nội dung gốc. Một người tham gia tại Mỹ thừa nhận “luôn có thể kiểm tra lại nếu muốn”, song cho biết họ chưa từng cảm thấy cần thiết.
CNTI cũng chỉ ra yếu tố tương tác đóng vai trò quan trọng trong mức độ hài lòng của người dùng. Việc có thể liên tục điều chỉnh câu hỏi, yêu cầu làm rõ hoặc sửa lại câu trả lời giúp người dùng cảm thấy mình có quyền chủ động trong quá trình tiếp cận thông tin.
Trong bối cảnh môi trường thông tin ngày càng quá tải, cảm giác kiểm soát này đã giúp chatbot bù đắp cho những hạn chế về độ chính xác.
