Ghi nhận, biểu dương những nỗ lực, cố gắng của toàn thể Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thời gian qua, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ: Nhiệm vụ năm 2026 và cả nhiệm kỳ khóa XVI sẽ nặng hơn, phức tạp hơn, yêu cầu cao hơn. Khối lượng văn bản rất lớn; yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, nâng cao chất lượng thẩm tra, phản biện chính sách, giám sát thi hành pháp luật, rà soát kỹ thuật văn bản, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật ngày càng cấp bách.
Trong bối cảnh đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải là cơ quan đi đầu trong tư duy pháp quyền, chuẩn mực về kỹ thuật lập pháp, sắc bén trong thẩm tra chính sách, quyết liệt trong giám sát thực thi, chủ động trong kiến tạo thể chế phát triển.
Về nhiệm vụ thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban triển khai, thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, từ “làm luật để dễ quản” sang "làm luật để đất nước phát triển, người dân, doanh nghiệp yên tâm, bộ máy vận hành hiệu quả".
Nhấn mạnh trong lập pháp phải đặt chất lượng chính sách lên hàng đầu, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ làm luật phải từ sớm, từ xa, kiểm soát chặt hồ sơ, đánh giá tác động, tính khả thi, tính thống nhất. Cùng với đó, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động lập pháp; với những hồ sơ dự án luật, nghị quyết chưa bảo đảm chất lượng phải hoàn trả cho cơ quan soạn thảo, báo cáo Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ; không để chính sách "chưa chín", hồ sơ chưa kỹ, đánh giá tác động chưa đầy đủ mà vẫn trình.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý rà soát kỹ thuật văn bản sau khi Quốc hội thông qua phải chặt chẽ, chuyên nghiệp, nhưng không làm thay trách nhiệm của cơ quan chủ trì thẩm tra. Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật phải thực chất, có địa chỉ, danh mục, phương án xử lý; tìm ra điểm nghẽn, chồng chéo, trùng lắp, từ đó đề xuất hướng xử lý. Đặc biệt, cần đẩy mạnh cảnh báo sớm, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập.
Cho biết Quốc hội được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao trong công tác chuyển đổi số, số hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bình dân học vụ số, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Ủy ban tiếp tục phát huy trên tinh thần “đã làm tốt rồi thì phải làm tốt hơn nữa”, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong công tác lập pháp, giám sát tối cao, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.
Về công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đổi mới giám sát theo hướng tạo chuyển biến thực chất. Giám sát văn bản quy phạm pháp luật không chỉ hỏi văn bản đã ban hành chưa, mà phải hỏi có đúng tinh thần luật không, có tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp không, có phát sinh thủ tục, điều kiện, chi phí tuân thủ không. Giám sát để chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu, từ đó đưa ra đề xuất, kiến nghị cụ thể, sát thực tế.
Trong lĩnh vực tư pháp, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, không chỉ nghe báo cáo và tiếp cận những con số các ngành gửi, mà phải chọn đúng, chọn trúng vấn đề tồn tại, kéo dài nhiều năm, người dân bức xúc, Quốc hội có ý kiến nhiều lần để tổ chức giám sát, khảo sát đến nơi, đến chốn. Việc thẩm tra công tác tư pháp và công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (hàng năm) phải thẩm tra sâu hơn, kiến nghị trúng hơn, theo dõi đến cùng hơn. Không chỉ nêu số liệu tăng giảm, mà phải chỉ ra xu hướng tội phạm và vi phạm pháp luật, nguyên nhân, trách nhiệm, điểm nghẽn và giải pháp có địa chỉ, có thời hạn.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải đi đầu trong chuyển đổi số phục vụ lập pháp, giám sát và xử lý công việc; tháo gỡ kịp thời khó khăn về tổ chức, nhân lực, điều kiện bảo đảm; tập trung cho nhiệm vụ cốt lõi là nghiên cứu, thẩm tra, giám sát, tham mưu chính sách pháp luật.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban khẩn trương rà soát, hoàn thiện quy chế, quy định, phân định rõ nhiệm vụ giữa các cơ quan của Quốc hội. Nguyên tắc là phân công rõ, phối hợp chặt, trách nhiệm cụ thể, thẩm quyền đi đôi với nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, đổi mới phương thức làm việc theo tinh thần chuyên nghiệp, kỷ luật, hiệu quả. Tất cả nhiệm vụ phải quản trị theo “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp là cơ quan có vị trí, vai trò đặc biệt trong hoạt động của Quốc hội, nhất là trong bối cảnh Đảng ta xác định hoàn thiện thể chế, pháp luật là một trong những đột phá chiến lược, là “đột phá của đột phá”.
Trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và 5 tháng đầu năm 2026, Ủy ban luôn duy trì xử lý khối lượng nhiệm vụ rất lớn, nhiều việc mới, việc khó, việc gấp, đòi hỏi trách nhiệm chính trị và chất lượng chuyên môn cao. Năm 2025, Ủy ban đã chủ trì thẩm tra 29/89 luật được Quốc hội thông qua, chiếm hơn 30% khối lượng lập pháp của Quốc hội. Tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Ủy ban tiếp tục chủ trì thẩm tra 5/9 dự án luật và 1/5 nghị quyết quy phạm pháp luật, đồng thời bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật đối với các luật, pháp lệnh, nghị quyết trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Ủy ban đã tham mưu nhiều nhiệm vụ có tầm chiến lược: Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; triển khai Kết luận số 17-KL/TW của Bộ Chính trị về định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; tham mưu các nhiệm vụ về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, cải cách tư pháp, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
