Đó là điểm nhấn của Hội thảo khoa học với chủ đề “Xác lập mô hình tăng trưởng kinh tế gắn với tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026-2030” do Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính - NIEF) tổ chức ngày 10/12/2025.
Hội thảo là diễn đàn quan trọng để định hình cơ sở lý luận và thực tiễn cho các định hướng phát triển kinh tế của đất nước trong giai đoạn 2026-2030; tìm kiếm và đề xuất kiến nghị các giải pháp đột phá để góp phần đưa Việt Nam vào nhóm các nền kinh tế tăng trưởng cao thông qua đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại toàn diện nền kinh tế, theo ông Nguyễn Quốc Anh, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính.
5 năm vẫn dang dở
Hội thảo đã nhìn nhận và đánh giá tình hình cũng như kết quả 5 năm thực hiện Nghị quyết số 31/2021/QH15 ngày 12/11/2021 của Quốc hội về Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021-2025.
Báo cáo của NIEF cho biết Nghị quyết số 31/2021/QH15 đề ra 27 chỉ tiêu, đến nay có 23/27 chỉ tiêu có thông tin đánh giá. Trong đó, 10 chỉ tiêu có khả năng hoàn thành, 9 chỉ tiêu khó có khả năng hoàn thành và 4 chỉ tiêu dự kiến không hoàn thành.
Một số chỉ tiêu quan trọng như tăng năng suất lao động, số lượng các doanh nghiệp, số lượng hợp tác xã nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, tỷ lệ hợp tác xã nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị và tỷ trọng chi cho khoa học và công nghệ gặp nhiều khó khăn và thách thức, đòi hỏi nỗ lực rất lớn mới có thể đạt được.
Về 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 54/NQ-CP với 102 nhiệm vụ được triển khai, mang lại nhiều kết quả quan trọng. Đến nay, 86 nhiệm vụ đã hoàn thành, chiếm 84,3%, còn 16 nhiệm vụ đang trong dự thảo và tiếp tục triển khai.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng bộc lộ tồn tại và hạn chế được NIEF tổng hợp thành bảy điểm chính. Tiến độ xây dựng thể chế, chính sách thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển; Cơ cấu kinh tế và mô hình tăng trưởng có tiến bộ nhưng chưa tạo ra nhiều thay đổi đáng kể; Lực lượng doanh nghiệp phát triển còn hạn chế; Các ngành kinh tế chưa chuyển dịch mạnh mẽ về tăng năng suất; Tái cơ cấu DNNN và khu vực công lập chậm, không đáp ứng kỳ vọng; Cơ cấu lại một số lĩnh vực trọng tâm còn gặp nhiều khó khăn; Các loại thị trường hoạt động chưa thực sự hiệu quả và chưa đảm bảo điều kiện phát triển bền vững.
“Chương trình tái cơ cấu, hiện đại hóa công nghiệp chưa thành công, đến nay vẫn dang dở, trong khi tăng trưởng đang giảm dần”, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh nhấn mạnh tại Hội thảo.
Cũng nóng ruột khi thấy tái cơ cấu vẫn dở dang, tăng trưởng cứ giảm dần, TS. Lê Xuân Bá chỉ ra rằng tăng trưởng bình quân giai đoạn 1991-2000 đạt khoảng 7,58%, giai đoạn 2001-2010 đạt khoảng 6,61%, giai đoạn 2011-2021 đạt khoảng 5,64%.
“Tốc độ tăng trưởng trung bình của Việt Nam (6,51%/năm) là đáng khích lệ, tuy nhiên vẫn thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng của Hàn Quốc (9,58%), Trung Quốc (10,02%) và Nhật Bản (8,49%) trong giai đoạn phát triển nhanh của các quốc gia này. Đặc biệt, Việt Nam chưa có năm nào đạt mức tăng trưởng trên 10%, trong khi các nước trên đều có từ 11 đến 15 năm đạt mức tăng trưởng hai con số”, PGS. Lê Xuân Bá nhận định.
Nguyên nhân được xác định là bên cạnh bối cảnh kinh tế thế giới liên tục xuất hiện rủi ro và bất ổn, tác động tiêu cực đến tăng trưởng bền vững là những yếu kém nội tại. Hệ thống pháp luật còn tồn tại hạn chế, tiến độ sửa đổi và hoàn thiện chưa kịp thời; thủ tục hành chính rườm rà; phân cấp, phân quyền nhiều vướng mắc.
Khát vọng cao lên, tăng trưởng vẫn giảm dần
“Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030 là một khát vọng lớn”, ông Nguyễn Quốc Anh nhấn mạnh. Theo ông để đạt được tốc độ tăng trưởng này cần tập trung vào ba trụ cột chính:
Đầu tiên, đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, tập trung vào phương thức tác động đến tổng cầu, phương thức tác động đến tổng cung và nghiên cứu ổn định kinh tế vĩ mô. Trong đó, việc tận dụng tối đa tiềm năng của trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao sẽ nâng cao năng suất tổng hợp.
Thứ hai, tái cơ cấu để nâng cao chất lượng, với trọng tâm là khu vực kinh tế tư nhân được xem là động lực sáng tạo chính. Đồng thời cần thu hút vốn FDI chất lượng cao gắn với chuyển giao công nghệ và làm rõ vai trò kiến tạo, dẫn dắt của Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế và phát triển hạ tầng.
Thứ ba, tăng trưởng phải đi đôi với phát triển bền vững và bao trùm, không đánh đổi tiến bộ xã hội và môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Cơ cấu lại nền kinh tế cần gắn với mục tiêu phát triển xanh, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao đời sống nhân dân.
Tại hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh việc xác lập thành công mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm động lực cốt lõi, đồng thời tái cơ cấu nền kinh tế một cách hiệu quả để tạo ra những bứt phá và chuyển biến mang tính lịch sử.
Chờ đợi những bứt phá mang tính lịch sử
Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và quan trọng hơn cả, để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số (10% trở lên) trong giai đoạn 2026-2030, một mục tiêu đầy tham vọng nên một trong những giải pháp chúng ta cần phải thực hiện là phải xác lập một mô hình tăng trưởng mới, hiệu quả hơn và bền vững hơn.
Để làm được như thế, cần hoàn thiện thể chế nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, thúc đẩy mạnh mẽ các mô hình kinh tế mới, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân để phát huy tối đa vai trò là động lực tăng trưởng.
Đột phá về khoa học và công nghệ, tăng năng suất cần được thực hiện thông qua các chương trình đầu tư chiến lược vào nghiên cứu và phát triển, ứng dụng công nghệ cao, từ đó gia tăng đáng kể đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng kinh tế.
Và tái cơ cấu theo chiều sâu được tiến hành bằng cách tập trung nguồn lực vào các ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo có hàm lượng công nghệ cao, đồng thời đẩy mạnh phát triển kinh tế xanh và kinh tế số.
Quá trình này cũng nghiên cứu xây dựng mô hình phát triển kinh tế mới gắn với giai đoạn tăng trưởng cao, khai thác và phát huy các động lực tăng trưởng mới, tận dụng thành quả của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế dữ liệu.
Song song với đó, việc nghiên cứu xây dựng mục tiêu và các chỉ tiêu cụ thể, định lượng được sẽ giúp đánh giá hiệu quả quá trình tái cơ cấu gắn liền với mục tiêu tăng trưởng.
Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới không còn là lựa chọn mà là mệnh lệnh của thời đại. Việt Nam đang sẵn sàng cho một giai đoạn phát triển bứt phá, dựa trên chất lượng, hiệu quả và tính tự chủ cao hơn.
