| Viết báo Tết - Trăm nẻo thi vị Báo Tết đã trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu khi Tết đến Xuân về. Báo Tết cũng giống như cỗ Tết, chỉ khác là cỗ tinh thần. Là “cỗ” có nghĩa phải đặc biệt, hơn hẳn ngày thường, chất liệu phải hảo hạng, món ăn phải sung túc, bày biện phải đẹp mắt, hấp dẫn và kỳ công. Cũng bởi cái sự kỳ công ấy mà chuyện làm báo Tết cũng trăm nẻo thi vị. Những câu chuyện hậu trường viết báo Tết được hé lộ phần nào trong chùm bài viết dưới đây. |
Báo xong mới thở phào
Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến - cây bút nổi tiếng thời kỳ ấy, đã có 30 năm làm việc ở Báo Hà Nội mới và trong thời gian đó có 6 năm tham gia nhóm làm báo Tết ấn phẩm Hà Nội mới Cuối tuần và Hà Nội mới Chủ nhật.
Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến kể: Thường thì trước Tết khoảng hơn 2 tháng các báo rục rịch chuẩn bị bài vở cho số Tết. Sẽ có 2 cách làm, hoặc thành lập một nhóm chuyên trách, hoặc giao cho bộ phận Thư ký tòa soạn. Sau khi lựa chọn chủ đề và lập đề cương, bộ phận được giao làm báo tết sẽ tổ chức bài vở. Vì nhuận bút báo tết cao hơn số thường nên các báo ưu tiên cho phóng viên nhà có thêm thu nhập để cái tết rôm rả. Vì số trang có hạn trong khi các báo đòi hỏi bài chất lượng nên có phóng viên không có bài số tết. Tuy nhiên chơi làm sang mời những người nổi tiếng viết bài.
Trang bìa luôn đóng vai trò quan trọng của số báo Tết, để lại ấn tượng sâu đậm trong tâm trí bạn đọc. Đứng giữa rừng báo xuân muôn sắc màu, độc giả loay hoay chọn lựa, và không ít trường hợp, họ bị thôi thúc bởi tờ báo có tấm bìa hấp dẫn, bắt mắt. Ngày trước, bìa báo Tết thường in ảnh các hoa hậu, thiếu nữ, người đẹp, nay chủ đề mở rộng nhiều hình thức, đề tài phong phú, ghi dấu những cảnh đẹp mọi miền cùng sự đổi thay diệu kỳ của đất nước. Bìa báo có thể in tấm ảnh sắc nét được các tay máy chụp đúng khoảnh khắc đẹp nhất hoặc là bức tranh rực rỡ của họa sĩ vẽ phong cảnh non nước hữu tình, lễ hội sinh động.
Ngày đó, hầu hết các báo theo một công thức, trang đầu có thư chúc Tết của Chủ tịch nước, có bài về Đảng về Bác Hồ, trang tiếp theo có bài viết hay trả lời phỏng vấn của người đứng đầu cơ quan chủ quản. Tiếp đó là các bài về kinh tế, xã hội, văn nghệ, thể thao, quốc tế…
Ngoài bài thì ảnh cũng quan trọng, ảnh phải đẹp. Tùy theo tôn chỉ, mục đích của từng báo, nhưng nói chung nội dung báo tết của các báo luôn nhẹ nhàng, vui vẻ, kiêng kỵ “đánh đấm” vì đầu năm mà có đơn từ kiện cáo thì xui xẻo cả năm. Sau khi bài vở hòm hòm thì nhóm bắt tay vào biên tập, dù tiêu chí là chọn bài chất lượng nhưng đôi khi cũng phải đau đầu, nâng lên đặt xuống cân nhắc. Khi nội dung được duyệt và đã sắp trang thì đến nhiệm vụ của họa sĩ. Và biên tập vẫn phải chăm chút từ cái tít, vị trí ảnh. Đưa đi nhà in vẫn phải có người theo dõi, đọc lại có gì sai sót nhanh chóng sửa lại.
“Nói chung làm báo tết chẳng có gì thú vị mà không khí lo lắng bao trùm, liệu có bán được không? Liệu có sai sót không? Thực tế báo Tết phải qua nhiều khâu, bao nhiêu con mắt kiểm tra song tai nạn nghề nghiệp vẫn xảy ra. Chỉ khi tờ báo hoàn thành và không có lỗi mới thở phào nhẹ nhõm. Có chăng cảm giác lâng lâng, khó tả nếu báo mình trình bày bắt mắt, nội dung có bài nổi trội hơn so với các báo bạn”, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến dí dỏm nói.
Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến.
Viết báo Tết phải có phông văn hoá
Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến tự nhận mình không có trí nhớ siêu phàm hay nhanh nhạy trong phát hiện vấn đề nên ông hay làm theo cách cổ điển đó là ghi chép lại những vấn đề trong quá trình tác nghiệp, họp báo hay trong cuộc sống. Lại có khi ông đọc báo bạn, từ bài này sang bài kia rồi tìm tòi những vấn đề nhỏ để viết. Nếu là vấn đề nóng sẽ triển khai thành bài ngay, còn nếu chưa dùng, coi như của để dành, chờ thời điểm phù hợp.
“Bởi vậy khi viết báo tết nếu không tìm được đề tài mới, tôi vào kho thế nào cũng tìm được cái để làm. Tìm được đề tài có thể viết được bài nhưng muốn bài viết chất lượng thì phải hiểu biết lĩnh vực mình theo dõi và đặc biệt phải có phông văn hóa. Điều đó chỉ có được khi thường xuyên đọc sách. Với tôi khi đã tìm được đề tài và đặt được tít coi như đã xong bài báo vì triển khai thực hiện ý tưởng bài tết cũng không khác gì bài viết đăng hằng ngày”, Nguyễn Ngọc Tiến chia sẻ.
Kể từ khi vào nghề cho đến khi về hưu, tết nào nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến cũng có ít nhất một bài. Trong số đó, bài mà ông tâm đắc nhất là “Tết ở biển phía Nam Tổ quốc” năm 2007. Đây là một chuyến công tác do Bộ Quốc phòng tổ chức cho báo chí, các cơ quan thăm bộ đội và người dân trên các đảo ở vùng biển phía Nam Tổ quốc.
Chuyến đi đó đã đưa Nguyễn Ngọc Tiến từ bất ngờ này đến những bất ngờ khác, ông vô cùng ngạc nhiên vì giữa biển khơi lại có quán cà phê giống như trong đất liền và khách chính là ngư dân, họ buông lưới xong lên nhâm nhi ly cà phê rồi lên thuyền thúng ra kéo lưới. Ở đảo Hòn Chuối các anh bộ đội biên phòng dạy chữ cho con trẻ và anh trưởng đồn thông báo rằng gần tết sẽ mổ heo chia cho bà con cùng ăn tết.
Những chuyện rất lạ, cuộc sống của người dân, tình quân dân thắm thiết khiến cảm xúc trong nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến dâng trào và bài báo hoàn thành ngay trên tàu của bộ đội hải quân đang lênh đênh trên biển.
Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến dưới nét ký hoạ của Kim Duẩn.
Sau khi nghỉ hưu, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến làm hợp đồng cho một tờ báo có số lượng phát hành rất lớn. Ông có 3 năm được giao làm báo tết. Ông Tiến cho biết, quy trình thì vẫn vậy và phóng viên dù rất cố gắng nhưng cũng không có đề tài độc lạ vì trong năm họ đã khai thác đăng báo điện tử hết rồi. Làm báo tết ngày nay khó hơn trước vì báo điện tử như con cá mập, liên tục cho mồi vào mồm mà vẫn đói.
Giờ đây, nếu có dịp ghé qua các toà soạn báo vào những ngày cuối năm sẽ không khó để bắt gặp không khí làm việc rộn ràng, khẩn trương của những người làm báo để cho “ra lò” được số báo Tết với nội dung phong phú, hấp dẫn và hình thức đẹp mắt, lôi cuốn bạn đọc. Bởi vậy, trong những ngày này, cường độ công việc ở các toà soạn luôn “căng” lên vì cần huy động cao độ tư duy sáng tạo từ người viết báo cho đến những người thiết kế nội dung, trình bày trang báo.
Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến không tiếc nuối thời hoàng kim vì ông đã dốc lòng dốc sức cho những tờ báo Tết giai đoạn đó, và vì mỗi giai đoạn lại có những cách làm khác nhau. Thế nên ông vẫn luôn mong càng về sau báo Tết càng xuân, càng sáng, càng đẹp!
Hòa Giang
