Một hiện trường không kém Làng Nủ
Trưa 17/7, khi những thông tin đầu tiên về tình hình mưa lũ nghiêm trọng tại Lai Châu liên tục được chuyển về, lãnh đạo Văn phòng Hà Nội của Báo điện tử Tuổi Trẻ nhanh chóng trao đổi với các phóng viên từng có kinh nghiệm tác nghiệp tại những khu vực xảy ra thiên tai.
Phương án ban đầu là một nhóm phóng viên, trong đó có phóng viên ảnh, đi xe đêm từ Hà Nội lên Lai Châu. Thế nhưng, nước lũ và sạt lở đã khiến nhiều tuyến giao thông bị chia cắt. Những chuyến xe đã đặt cũng lần lượt bị hủy.
Thời điểm ấy, phóng viên Vũ Tuấn đang ở Hà Giang. Không chờ phương án di chuyển từ Hà Nội, anh quyết định đi xe máy sang Lào Cai, sau đó anh tiếp tục thuê một chiếc xe phù hợp hơn để tiến vào Lai Châu. Sáng 18/7, anh có mặt tại khu vực tâm lũ - Đội 11, bắt đầu cập nhật những thông tin, hình ảnh đầu tiên từ hiện trường.
Đối với một phóng viên nhiều năm phụ trách địa bàn Tây Bắc, những cung đường dài, địa hình hiểm trở hay việc phải di chuyển bằng xe máy vào khu vực thiên tai không còn xa lạ. Trước đó, Vũ Tuấn từng tác nghiệp tại nhiều hiện trường thiên tai nghiêm trọng, trong đó có Nậm Lúc và Làng Nủ. “Xét về khối lượng đất đá và mức độ tàn phá, đợt thiên tai lần này khốc liệt không kém thảm họa tại Làng Nủ năm 2024, dù thiệt hại về người thấp hơn”, anh nói.
Khắp các triền núi, những vạt đất lớn đổ sập xuống. Đường giao thông bị đất đá, cây cối và rác lũ vùi lấp; có đoạn gần như không còn nhận ra mặt đường. Dưới khu dân cư, bùn đất phủ kín nhà cửa, sân vườn và những vật dụng sinh hoạt còn sót lại. Khối lượng đất đá bị dòng nước kéo xuống quá lớn, cho thấy sức nước đã mạnh và dữ dội đến mức nào.
“Người dân địa phương nói rằng, từ thời ông bà về đây lập bản, nước suối chưa bao giờ dâng tới mặt đường. Không ngờ lần này dòng nước lại dâng cao, chảy xiết và cuốn theo khối lượng đất đá lớn, tàn phá bản làng khủng khiếp đến vậy”, Vũ Tuấn kể.
Thiệt hại về người may mắn được hạn chế bởi nhiều hộ dân có nhà xây kiên cố. Khi phát hiện nước dâng, họ kịp chạy lên tầng cao hoặc tìm cách trèo lên mái nhà. Tuy nhiên, bên dưới, nước lũ vẫn khoét sâu vào nền móng, cuốn trôi tài sản và để lại những căn nhà ngập trong bùn đất.
Có người kể với anh rằng, khi dòng nước dữ bủa vây, họ trèo lên vị trí cao nhất trong nhà nhưng không biết liệu mái nhà có thể trụ được bao lâu. Họ ngồi đó, chỉ biết khóc, nghĩ rằng mình đang chờ chết. Đến khi được cứu, nhiều người không còn gì ngoài bộ quần áo đang mặc. Những ngày tiếp theo, từng suất cơm cứu trợ trở thành nguồn tiếp sức để họ cầm cự và bắt đầu thu dọn những gì còn lại.
Từ hiện trường ấy, những bức ảnh và thông tin của phóng viên liên tục được chuyển về tòa soạn. Mỗi hình ảnh không chỉ cho thấy mức độ tàn phá của thiên tai mà còn mang theo câu chuyện về những con người vừa bước qua lằn ranh sinh tử.
“Tác nghiệp tại vùng lũ, khó khăn không dừng lại ở việc tìm đường vào hiện trường. Mưa lớn, nguy cơ sạt lở tiếp diễn, điện bị cắt, sóng điện thoại và kết nối internet gián đoạn khiến quá trình gửi tin, ảnh nhiều lần bị ngắt quãng”, anh cho biết.
Trong những ngày đầu, khu vực phóng viên Vũ Tuấn có mặt gần như mất sóng hoàn toàn. Lực lượng phòng, chống thiên tai phải sử dụng máy phát điện để duy trì một số thiết bị phục vụ công tác chỉ huy. Có thời điểm, sau khi ghi nhận được thông tin và hình ảnh, anh phải rời hiện trường, di chuyển khoảng 5km để tìm điểm có sóng điện thoại, gửi dữ liệu về tòa soạn rồi lại quay trở vào.
Tại vùng lũ khi ấy có hơn chục phóng viên thuộc nhiều cơ quan báo chí. Một số người đi theo đoàn công tác hoặc được cơ quan hỗ trợ phương tiện. “Tôi lựa chọn di chuyển độc lập bằng xe máy để có thể vào sâu hơn, chủ động dừng lại ở những nơi cần ghi nhận và tìm kiếm những câu chuyện riêng phía sau các con số thiệt hại”, Vũ Tuấn chia sẻ.
Thay vì kể về nỗi đau, họ cứu nhau
Qua những cuộc gặp gỡ tại Lai Châu, Vũ Tuấn nhận thấy ở bà con ở vùng lũ này một điểm chung: nghị lực tự cứu mình và cứu người. Sau khi giành lại sự sống cho bản thân và gia đình, nhiều người lập tức quay sang hỗ trợ hàng xóm, đưa người già và trẻ nhỏ đến nơi an toàn, san sẻ thức ăn hoặc cùng nhau thu dọn bùn đất.
“Đến lúc này, tôi chưa gặp người nào đó chỉ kể về mất mát để mong nhận được sự hỗ trợ. Họ rất nghị lực, luôn muốn hành động và tìm cách tự đứng dậy. Đó là điều khiến tôi xúc động nhất trong đợt tác nghiệp này”, anh chia sẻ.
Chính những con người ấy đã trở thành trung tâm trong các khuôn hình được phóng viên gửi về. Không chỉ có nhà cửa đổ nát, đường sá bị chia cắt hay bùn đất phủ kín bản làng, các bức ảnh còn ghi lại từng gương mặt thất thần sau một đêm mất tài sản, những bàn tay lấm bùn dọn lại mái nhà và sự đùm bọc giữa những người vừa cùng nhau đi qua hoạn nạn.
Trong thời đại mạng xã hội, hình ảnh về thiên tai có thể lan truyền với tốc độ rất nhanh. Những khuôn hình dữ dội dễ tác động mạnh đến cảm xúc và được thuật toán phân phối rộng rãi. Nhưng với phóng viên Vũ Tuấn, điều báo chí cần mang đến không chỉ là một hình ảnh gây xúc động tức thời.
Đằng sau mỗi bức ảnh phải là thông tin đã được kiểm chứng, hoàn cảnh cụ thể của nhân vật và một cách tiếp cận tôn trọng những người đang chịu mất mát. “Phóng viên không chỉ cho công chúng thấy thiên tai khốc liệt đến đâu, mà còn phải giúp họ hiểu người dân đã chống chọi, cứu nhau và bắt đầu lại như thế nào”, anh chia sẻ.
Giữa dòng thông tin dày đặc, vẫn có những câu chuyện mạng xã hội chưa thể chạm tới; những chi tiết dễ bị bỏ qua nếu người ghi nhận không đủ kiên nhẫn ở lại, quan sát và lắng nghe. Đó là lý do người phóng viên phải hiện diện tại nơi khó khăn, thậm chí nguy hiểm để tìm thấy những điều nằm phía sau bề mặt của sự kiện và chuyển tải chúng một cách chân thực, chính xác, nhân văn.
