Mục tiêu của sàn là phát triển thị trường vàng minh bạch, bền vững, vừa tạo cơ chế định giá chuẩn, vừa giúp nhà đầu tư và doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro giá, đồng thời kiểm soát hoạt động đầu cơ và dòng vốn trên thị trường.
Liên quan đến vấn đề này, ông Trần Trọng Đức - CEO Vinrtus Prosperity cho rằng: Việt Nam có thể tham khảo mô hình 2 sàn giao dịch vàng lớn nhất thế giới, đó là COMEX và SGE.
+ Trên thế giới, các nước đang áp dụng cơ chế quản lý thị trường vàng ra sao. Đâu là các mô hình thành công đáng chú ý?
- Hiện nay có 2 sàn giao dịch vàng lớn nhất thế giới đó là COMEX và SGE (Shanghai Gold Exchange). Trong đó, COMEX là một trong 4 sàn thuộc CME Group (một doanh nghiệp có trụ sở tại Chicago, Mỹ), đây là trung tâm phái sinh kim loại lớn nhất thế giới, chuyên giao dịch hợp đồng tương lai và quyền chọn cho vàng, bạc, đồng, platinum, palladium.
Sàn này cung cấp chuẩn giá toàn cầu, là công cụ phòng ngừa rủi ro giá cho doanh nghiệp và nền tảng đầu tư ngắn hạn cho nhà đầu tư tổ chức, với hệ thống thanh toán bù trừ tập trung và khả năng ký quỹ bằng nhiều loại tài sản.
Trong khi đó, SGE được Ngân hàng Trung ương Trung Quốc thành lập năm 2002, là sàn vàng vật chất lớn nhất thế giới, đóng vai trò trung tâm giao dịch, giao nhận, lưu kho và thanh toán vàng cho Trung Quốc và châu Á. Sàn này định giá vàng bằng Nhân dân tệ (RMB), tạo chuẩn giá vàng mới cạnh tranh với USD.
Cả hai sàn đều vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế, có hệ thống khớp lệnh điện tử, quản lý giao dịch rõ ràng, yêu cầu vàng đạt chuẩn kỹ thuật rất cao, đồng thời cả hai sàn đều đóng vai trò thẩm định giá.
Điểm khác biệt nổi bật là COMEX chấp nhận thanh toán bằng nhiều đồng tiền và ký quỹ bằng nhiều loại tài sản, trong khi SGE chủ yếu dùng RMB và tiền mặt để giao dịch.
Nhìn chung, COMEX và SGE đều là trụ cột của thị trường vàng toàn cầu nhưng phục vụ những nhu cầu khác nhau: COMEX thiên về phái sinh và chuẩn giá toàn cầu, còn SGE tập trung vào vàng vật chất và ảnh hưởng khu vực châu Á.
+ Theo ông, Việt Nam có thể rút ra những bài học kinh nghiệm nào từ mô hình vận hành của COMEX và SGE khi xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia?
- Hiện nay, nếu Việt Nam tiến tới thành lập một sàn giao dịch vàng quốc gia, theo tôi, có thể rút ra ba kinh nghiệm quan trọng từ mô hình của COMEX và SGE.
Thứ nhất, cả COMEX và SGE đều vận hành dựa trên một trung tâm thanh toán bù trừ đóng vai trò cốt lõi trong toàn bộ quy trình giao dịch. Bài học cho Việt Nam là cần xây dựng một trung tâm thanh toán bù trừ vàng duy nhất, đặt dưới sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước, nhằm tránh mô hình “tự khớp lệnh - tự giao dịch - tự thanh toán” vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro hệ thống.
Thứ hai, cả hai sàn đều yêu cầu vàng giao nhận phải tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, gắn với chuẩn LBMA Good Delivery (bộ tiêu chuẩn vàng quốc tế, đây là chuẩn cao nhất cho vàng miếng khi giao dịch trên thị trường toàn cầu).
Vì vậy, Việt Nam cần xây dựng một tiêu chuẩn vàng giao dịch quốc gia, minh bạch, phân biệt rõ vàng dùng cho giao dịch và vàng dùng cho lưu ký, bảo đảm tính đồng nhất và chất lượng của vàng được đưa vào hệ thống.
Thứ ba, COMEX và SGE chỉ cho phép các thành viên được cấp phép như: ngân hàng, nhà môi giới hoặc tổ chức tài chính tham gia giao dịch trực tiếp. Bài học đúc kết cho Việt Nam là sàn vàng quốc gia nên hoạt động thông qua các tổ chức tài chính được cấp phép, còn nhà đầu tư cá nhân sẽ mở tài khoản và giao dịch thông qua các đơn vị trung gian này để đảm bảo minh bạch và kiểm soát rủi ro.
+ Ông đánh giá như thế nào về các rủi ro mà Việt Nam có thể gặp phải khi triển khai sàn giao dịch vàng?
- Việc thành lập sàn vàng tại Việt Nam hiện nay, theo tôi, mang lại cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được quản lý chặt chẽ.
Thứ nhất, thị trường còn non trẻ và hành vi đầu cơ mạnh có thể gây biến động giá lớn. Do đó, giải pháp ở đây đó là việc chúng ta phải thiết kế lộ trình rõ ràng, bắt đầu với các hợp đồng vàng tương lai đơn giản, đòn bẩy thấp, chỉ dành cho các tổ chức được cấp phép, và chỉ triển khai khi thị trường vàng vật chất đã ổn định.
Thứ hai, rủi ro về quản lý và thanh toán cần được kiểm soát bằng các công cụ hiện đại như định giá theo thị trường mỗi ngày, ký quỹ thông minh, cơ chế xử lý vỡ nợ và chấp nhận nhiều loại tài sản đảm bảo khác nhau. Hệ thống thanh toán bù trừ phải áp dụng cơ chế ký quỹ dựa trên rủi ro và có quỹ bảo vệ để xử lý khi thành viên phá sản.
Thứ ba, dòng vốn dịch chuyển quá mạnh vào kênh vàng có thể hút vốn khỏi hoạt động sản xuất kinh doanh. Tôi cho rằng, Việt Nam cần nghiên cứu quy định hạn mức giao dịch cho từng thành viên và người tham gia thị trường, tương tự như mô hình của SGE, để hạn chế rủi ro đầu cơ.
Thứ tư, rủi ro về hiệu quả điều tiết giá xuất phát từ chênh lệch cung cầu vàng, dẫn đến thị trường vận hành không hiệu quả và khó quản lý hoạt động đầu cơ. Trong trường hợp, Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý chặt chẽ, với các chế tài xử phạt minh bạch.
Cuối cùng, sự tham gia của nhà đầu tư quốc tế cần được giới hạn và theo lộ trình, vì nếu dòng vốn quốc tế biến động mạnh có thể tác động đến cung cầu vàng vật chất và tỷ giá.
+ Xin cảm ơn ông!
