Tổng thống Donald Trump cho biết, ông có ý định bổ nhiệm ông Kevin Warsh làm Chủ tịch tiếp theo của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Tuy nhiên, bất chấp sự kỳ vọng của một bộ phận ủng hộ, quyết định này khó có thể tự thân giải quyết những vấn đề sâu xa của nền kinh tế Mỹ.
Trong nhiều thập kỷ, mức độ thịnh vượng mà người dân Mỹ quen thuộc phần lớn được tạo nên từ vị thế đồng đô la với tư cách đồng tiền dự trữ chủ chốt của thế giới.
Giới hoạch định chính sách ở Washington thường mặc định rằng vị thế này là bất biến, nhưng điều đó không hoàn toàn đúng. Niềm tin vào đồng đô la được duy trì nhờ uy tín chính sách, chứ không chỉ dựa trên quán tính hay sức mạnh quân sự.
Cách thức hiệu quả nhất để củng cố uy tín, buộc Washington phải thực hành kỷ luật tài khóa và bảo vệ người dân khỏi sự mất giá âm thầm của đồng tiền chính là đưa đồng đô la quay trở lại với bản vị vàng.
Giá vàng thời gian qua đã tăng vọt lên mức kỷ lục 5.500 USD một ounce, sau đó giảm xuống dưới 5.000 USD và lại phục hồi vượt ngưỡng này.
Giá bạc cũng có diễn biến tương tự khi lập đỉnh hơn 121 USD một ounce trước khi giảm mạnh vào cuối tháng 1.
Những biến động dữ dội này được xem là tín hiệu cảnh báo về sự suy yếu của đồng đô la. Dù chưa phải dấu hiệu chắc chắn cho thấy đồng tiền Mỹ mất vị thế dự trữ, đây vẫn là diễn biến đáng lo ngại.
Vị thế dự trữ toàn cầu được duy trì trên cơ sở niềm tin rằng đồng đô la sẽ giữ vững giá trị, chính phủ Mỹ sẽ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và các nhà đầu tư không phải đối mặt với nguy cơ đồng tiền bị sử dụng cho mục tiêu chính trị ngắn hạn. Niềm tin ấy đang dần bị bào mòn.
Khi Quốc hội Mỹ tiếp tục tìm cách tránh nguy cơ đóng cửa chính phủ một phần, các chính sách chi tiêu thiếu kiểm soát nhiều khả năng sẽ xuất hiện với tần suất cao hơn, kéo theo mức nợ công tăng lên kỷ lục.
Nợ công Mỹ hiện tiến gần mốc 38,6 nghìn tỷ USD, trong khi hai chương trình an sinh lớn là An sinh xã hội và Medicare phải đối mặt với hàng chục nghìn tỷ USD nghĩa vụ chưa có nguồn bù đắp.
Tình trạng thâm hụt kéo dài khiến nhiều người lo ngại rằng nước Mỹ có thể lựa chọn cách làm suy yếu đồng tiền để giảm gánh nặng nợ nần thay vì giải quyết vấn đề một cách thẳng thắn, qua đó gây sức ép lên uy tín tiền tệ.
Duy trì uy tín tiền tệ vốn là trách nhiệm hàng đầu của Fed. Tuy nhiên, từ trước đến nay Fed chưa bao giờ hoàn toàn tránh được sức ép chính trị.
Các đời tổng thống và nghị sĩ thuộc cả hai đảng đều từng gây áp lực lên Fed để phục vụ mục tiêu tài khóa, đặc biệt sau khi “cánh cửa vàng” bị đóng lại vào năm 1971.
Bước sang năm 2026, những hệ quả của nhiều thập kỷ nới lỏng để phù hợp với chính sách tài khóa đã trở nên rõ ràng hơn. Khi thị trường nhận thấy chính sách tiền tệ bị xem như công cụ phục vụ lợi ích bầu cử hay các mục tiêu ngắn hạn, niềm tin vào đồng đô la và tài sản Mỹ khó tránh khỏi suy giảm.
Việc Quỹ hưu trí AkademikerPension bán ra lượng trái phiếu kho bạc Mỹ gần đây tuy không lớn nhưng mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng.
Động thái này phản ánh mối lo ngày càng tăng của cả các nước đồng minh lẫn đối thủ rằng hệ thống thanh toán bằng đồng đô la có thể trở thành công cụ gây sức ép về tài chính.
Khi các biện pháp trừng phạt và hạn chế tài chính được sử dụng thường xuyên hơn trong chính sách đối ngoại, nhiều quốc gia tự nhiên sẽ muốn giảm phụ thuộc vào đồng đô la để hạn chế rủi ro chính trị.
Đây chính là cách một đồng tiền mất dần vị thế dự trữ, bằng sự suy giảm niềm tin kéo dài qua thời gian.
Việc quay trở lại bản vị vàng, theo các chuyên gia, có thể góp phần đảo ngược xu hướng này nhờ áp đặt kỷ luật bên ngoài lên cả chính sách tài khóa lẫn tiền tệ. Khi đó, thâm hụt ngân sách không thể tiếp tục được tài trợ vô thời hạn bằng việc mở rộng cung tiền.
Theo các chuyên gia, việc quay lại bản vị vàng có thể giúp kiểm soát tốt hơn cách chính phủ chi tiêu và điều hành tiền tệ. Khi đồng tiền được gắn với vàng, nhà nước không thể cứ thiếu tiền là in thêm, vì làm vậy sẽ khiến đồng tiền mất giá.
Lúc này, giá trị của đồng đô la không còn phụ thuộc quá nhiều vào quyết định chính trị, mà dựa trên một chuẩn mực cụ thể là vàng.
Cách làm này không thể xóa bỏ hoàn toàn các chu kỳ suy thoái - tăng trưởng của nền kinh tế, nhưng nó giúp hạn chế việc chính sách sai lầm làm khủng hoảng trở nên nghiêm trọng hơn.
Một số người lo ngại rằng chính phủ sẽ không có đủ vàng nếu ai cũng mang tiền đi đổi. Tuy nhiên, trên thực tế, bản vị vàng không yêu cầu phải đổi cho tất cả mọi người cùng lúc. Điều quan trọng nhất là người dân và thị trường tin rằng tiền giấy thật sự có thể đổi ra vàng khi cần, chứ không phải chỉ là lời hứa suông.
Nhà kinh tế Judy Shelton đề xuất Mỹ phát hành một loại trái phiếu mới, khi đến hạn có thể đổi trực tiếp ra vàng.
Theo bà, loại trái phiếu này sẽ giúp người dân và nhà đầu tư dễ dàng đánh giá xem chính phủ có đang chi tiêu thận trọng hay không, đồng thời phản ánh mức độ ổn định của chính sách tiền tệ.
Quan trọng nhất, bản vị vàng được cho là có thể giúp ổn định giá cả sinh hoạt. Khi đồng tiền ít mất giá, thu nhập của người dân được bảo toàn tốt hơn và họ không phải tìm đến các kênh đầu tư rủi ro chỉ để giữ sức mua của mình.
Việc giá vàng và bạc tăng mạnh thời gian gần đây được xem là dấu hiệu cho thấy thị trường đang lo ngại về cách điều hành kinh tế hiện nay.
Trong bối cảnh đó, nếu Mỹ muốn duy trì niềm tin vào đồng đô la, thì một đồng tiền có thể đổi ra vàng sẽ thuyết phục hơn bất kỳ lời hứa chính sách nào.
