Iran đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất trong lịch sử. Đồng nội tệ rial mất giá mạnh, rơi xuống mức gần như vô giá so với đồng euro. Cùng lúc đó, lạm phát tăng vọt và các cuộc biểu tình lan rộng khi người dân chật vật đáp ứng nhu cầu thiết yếu.
Đồng rial đã sụt giảm nghiêm trọng. Theo báo cáo, tỷ giá hiện ở mức 1,47 triệu rial đổi một USD. So với đồng rupee Ấn Độ, rial chỉ còn 0,000091 paise, trong khi quy đổi sang USD chỉ đạt 0,0000010 cent. Đáng chú ý, đồng rial gần như không thể đổi tại các quốc gia châu Âu, khiến giá trị thực tế gần bằng 0 so với euro.
Điều này không có nghĩa đồng rial biến mất hoàn toàn, nhưng sức mua quốc tế của nó gần như không còn. Người dân trong nước phải đối mặt với giá cả leo thang, trong khi hoạt động thương mại với nước ngoài gần như tê liệt.
Để xử lý tình hình, Quốc hội Iran đã thông qua kế hoạch bỏ bốn số 0 trên đồng rial vào tháng 10/2025. Kế hoạch này cần hai năm chuẩn bị và ba năm chuyển đổi, trong thời gian đó tiền cũ và tiền mới sẽ được lưu hành song song.
Các chuyên gia nhận định đây chỉ là giải pháp tạm thời nhằm đơn giản hóa việc giao dịch, chứ không thể giải quyết tận gốc những vấn đề kinh tế nghiêm trọng.
Nguyên nhân khiến đồng rial lao dốc
Có nhiều yếu tố dẫn đến sự sụp đổ của đồng rial. Các lệnh trừng phạt từ Mỹ và các tổ chức quốc tế, đặc biệt là hạn chế tiếp cận nguồn ngoại tệ từ xuất khẩu dầu, đã làm suy yếu nghiêm trọng đồng tiền này.
Lạm phát phi mã cũng gây áp lực lớn, với chỉ số giá tiêu dùng tăng 42,5% trong tháng 12/2025. Điều này khiến người dân gần như không thể tiết kiệm, buộc họ chuyển sang tích trữ ngoại tệ, vàng hoặc hàng hóa thiết yếu.
Tăng trưởng kinh tế cũng là vấn đề đáng lo ngại. GDP của Iran giảm 1,7% trong năm 2025, khiến nguồn thu ngân sách hạn chế. Chính phủ gặp khó khăn trong việc bình ổn giá cả và duy trì dịch vụ công.
Một số chính sách gần đây càng làm tình hình thêm căng thẳng. Quy định yêu cầu doanh nghiệp nhập khẩu mua ngoại tệ theo tỷ giá thị trường đã khiến nhu cầu USD tăng đột biến.
Bất ổn chính trị và các cuộc biểu tình phản đối cách điều hành kinh tế cũng làm gia tăng rủi ro cho doanh nghiệp và nhà đầu tư, đẩy nhanh đà mất giá của đồng rial.
Giới chức Mỹ đang theo dõi sát diễn biến này. Trước đó, cựu Tổng thống Donald Trump từng cảnh báo sẽ áp dụng thêm biện pháp trừng phạt nếu Iran tiếp tục sử dụng vũ lực với người biểu tình, làm gia tăng áp lực kinh tế quốc tế.
Biểu tình lan rộng khi người dân khốn khó
Khủng hoảng kinh tế đã châm ngòi cho làn sóng biểu tình trên khắp Iran. Theo thống kê, hơn 600 cuộc biểu tình diễn ra tại cả 31 tỉnh thành. Ít nhất 646 người thiệt mạng và hơn 10.700 người bị bắt giữ.
Các cuộc biểu tình bắt đầu từ ngày 28/12/2025, do giới tiểu thương và doanh nghiệp dẫn đầu, yêu cầu chính quyền hành động trước tình trạng lạm phát, đồng rial mất giá và khó khăn trong kinh doanh. Sau đó, phong trào lan rộng khi người dân xuống đường phản đối giá thực phẩm tăng cao, thu nhập giảm sút và đồng nội tệ sụp đổ.
Niềm tin vào rial suy giảm khiến nhiều người tìm đến các lựa chọn khác như Bitcoin và tiền điện tử. Đây được xem là cách bảo vệ tài sản trước lạm phát vì không chịu sự kiểm soát của ngân hàng trong nước. Tuy nhiên, biến động giá, rào cản pháp lý và hạn chế công nghệ khiến việc sử dụng rộng rãi còn nhiều khó khăn.
Tình hình hiện nay cho thấy quy mô khủng hoảng mà Iran đang đối mặt. Người dân chật vật lo nhu yếu phẩm, đồng rial gần như mất giá trên thị trường quốc tế, trong khi biểu tình tiếp tục lan rộng. Áp lực kinh tế kết hợp bất ổn chính trị đang tạo ra thách thức lớn cho hàng triệu người dân Iran.
