Kho tàng hệ sinh thái đa dạng, quý hiếm
Theo đó, Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng (xã Sơn Lang) hiện có hơn 15.500 ha rừng đặc dụng thuộc 14 tiểu khu. Đây được ví như “lá phổi xanh” của tỉnh Gia Lai và là một phần của Khu dự trữ sinh quyển thế giới cao nguyên Kon Hà Nừng. Cảnh quan ở nơi đây vẫn còn rất hoang sơ và chưa chịu sự tác động nhiều của con người nên vẫn giữ được vẹn nguyên vẻ đẹp vốn có.
Nằm trong khu dự trự sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng, Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng có hệ sinh thái rừng nguyên sinh đặc trưng của dãy Trường Sơn, nơi cư trú của nhiều loài động vật quý hiếm như voọc chà vá chân xám, mang lớn, vượn má hung, các loài linh trưởng, thú móng guốc và nhiều loài chim đặc hữu.
Nơi đây đã được các nhà khoa học ghi nhận có hơn 1.600 loài động, thực vật và 66 loài vi nấm, trong đó có 5 loài nấm ghi nhận lần đầu tiên tại Việt Nam. Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng được đánh giá có diện tích rừng che phủ xấp xỉ 99%, có giá trị đặc biệt về khoa học với hệ sinh thái đa dạng, quý hiếm.
Hiện nay, Khu Bảo tồn có 35 cán bộ, nhân viên nhưng chỉ có 15 người thực hiện nhiệm vụ chuyên trách bảo vệ hơn 15.000 ha rừng tự nhiên. Như vậy, trung bình mỗi người phải quản lý hơn 1.000 ha rừng. Công việc thường xuyên phải tuần tra, xử lý nguy cơ xâm hại, đối mặt với nhiều loại rủi ro song nhiều năm qua họ vẫn kiên trì bám địa bàn, sâu sát cơ sở ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại, bảo vệ hiệu quả "lá phổi xanh" của tỉnh nhà.
Giữa đại ngàn Cao nguyên Kon Hà Nừng, những nhân viên của Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng vẫn ngày đêm bám chốt, bám rừng trong điều kiện thiếu thốn trăm bề. Họ giữ rừng không chỉ bằng trách nhiệm mà bằng cả tâm huyết.
Nhấp chén trà đặc pha vội ở trạm, anh Đinh Văn Nên (Trạm trưởng Trạm bảo vệ rừng Đắk H’La) trải lòng: “Là người con của buôn làng nên việc tuyên truyền các quy định lâm nghiệp luôn được bà con ủng hộ. Nhiều năm qua, trong xã đã không còn tình trạng khai thác gỗ, lấn chiếm rừng. Bà con cùng lực lượng Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng đang giữ rừng như giữ nhà của mình. Tuy nhiên, các đối tượng xâm hại rừng hoạt động ngày càng tinh vi, phức tạp và liều lĩnh.
Nương rẫy của người dân ngày càng áp sát ranh giới khu bảo tồn, đời sống người dân vùng đệm còn phụ thuộc nhiều vào rừng gây áp lực đến tài nguyên rừng khu bảo tồn càng lớn. Khi để xảy ra mất rừng, trách nhiệm của người quản lý và cán bộ tuần ra rất lớn. Cá nhân tôi thấy cần có những cơ chế, chính sách hỗ trợ đối với lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng, để họ yên tâm công tác”.
Ông Nguyễn Hồng Quân - Quyền Giám đốc phụ trách Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, cho biết: “Nghề bảo vệ rừng tưởng chừng lặng lẽ nhưng đầy áp lực khi các cán bộ, nhân viên phải ăn rừng, ngủ suối, bám chốt giữa núi sâu. Mỗi tháng, lực lượng bảo vệ rừng chỉ được về nhà 2 ngày. Tuy nhiên, thu nhập của mỗi người chỉ 3-6 triệu đồng/tháng, khiến không ít nhân viên chạnh lòng, có lúc muốn nghỉ việc.
Muốn giữ rừng trước hết phải giữ được người. Nhiều năm qua, đơn vị đã nỗ lực tạo điều kiện và chia sẻ những khó khăn để những người giữ rừng không nản lòng, rời bỏ công việc. Họ đang dấn thân và dành trọn tâm huyết vì màu xanh của Kon Hà Nừng”.
Giữ rừng từ việc phát triển sinh kế
Nhằm bảo vệ nguyên vẹn cánh rừng già giữa đại ngàn, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng xác định, bảo vệ rừng không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách, mà cần có sự đồng hành của cả cộng đồng. Chính vì vậy, hằng năm Khu Bảo tồn đều thực hiện khoán quản lý bảo vệ rừng cho người dân vùng đệm nhằm nâng cao sinh kế từ nguồn dịch vụ môi trường rừng.
Theo đó, hiện Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng có 17 nhóm hộ và 1 cộng đồng làng Kon Von II đã nhận khoán bảo vệ hơn 2.000 ha rừng với tổng kinh phí 1,4 tỷ đồng/năm. Nhờ sự đồng lòng của người dân, tình trạng xâm hại rừng giảm mạnh trong nhiều năm qua, không còn tình trạng phá rừng.
Ông Đinh Văn Khiết (Trưởng thôn Kon Lốc 2, xã Sơn Lang) chia sẻ: “Từ ngày có tiền nhận khoán bảo vệ rừng bà con phấn khởi lắm. Quỹ bảo vệ rừng mang lại lợi ích thiết thực cho dân làng khi mang lại thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi năm. Đời sống bà con cũng ổn định hơn khi có gạo để ăn, có tiền lo cho các con đi học đầy đủ.
Từ đó, bà con cũng yên tâm lao động, sản xuất và phối hợp tuần tra, bảo vệ rừng hăng hái hơn. Không chỉ mang lại thu nhập từ tiền khoán bảo vệ rừng, Kon Hà Nừng còn ban tặng nhiều lâm sản phụ như nấm linh chi, nấm cổ cò, sa nhân tím, mật ong rừng, đót, quả xoay… Những sản vật này trở thành nguồn sống ổn định cho hàng trăm hộ dân quanh vùng lõi”.
Bên cạnh thu nhập từ nhận khoán bảo vệ rừng, Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng còn hỗ trợ cho 5 làng vùng đệm để mua giống cây trồng, vật nuôi, máy móc sản xuất để phát triển sinh kế. Ngoài cung cấp các loại cây, con giống, Ban còn tổ chức tập huấn, hướng dẫn ứng dụng khoa học kỹ thuật, giúp người dân canh tác hiệu quả hơn, giảm phụ thuộc vào khai thác rừng.
Theo ông Quân, những hỗ trợ này giúp giảm đáng kể áp lực sinh kế lên rừng, đồng thời tạo điều kiện để người dân yên tâm phát triển kinh tế, gắn kết bảo tồn với phát triển bền vững. Hiện mỗi làng trong vùng đệm đều có ít nhất một người làm việc trực tiếp ở Kon Chư Răng. Điều này tạo cầu nối quan trọng giữa lực lượng chuyên trách và cộng đồng. Nhờ sự gắn kết này, hơn 15.500 ha rừng của khu bảo tồn được bảo vệ an toàn, diện tích và độ che phủ rừng liên tục tăng trong nhiều năm qua.
“Ngoài việc tiếp tục tăng cường công tác quản lý bảo vệ rừng, kịp thời ngăn chặn không để xảy ra tình trạng khai thác rừng, phá rừng làm nương rẫy, đơn vị cũng thường xuyên tuyên truyền người dân vùng đệm không xâm canh, xâm cư, cư trú trái phép.
Thời gian tới, Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng sẽ tiếp tục mở rộng diện tích giao khoán bảo vệ lên 4.000 ha rừng cho hơn 300 hộ. Đồng thời tăng cường hỗ trợ người dân phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp, đẩy mạnh xã hội hóa nghề rừng, hướng đến mục tiêu giữ rừng bền vững và tạo nguồn sống ổn định cho bà con trong khu vực”, ông Quân nhấn mạnh.
