Gia Lai đưa gần 2.000 hộ dân rời vùng thiên tai, kiến tạo những miền bình yên sau bão dữ

Với nhiều người dân Gia Lai, mỗi mùa mưa đến không còn là thời điểm chờ đợi những cơn mưa tưới mát đồng ruộng mà trở thành chuỗi ngày thấp thỏm, sẵn sàng sơ tán chạy lũ.

Chủ động đưa dân đến nơi an toàn trước khi thiên tai xảy ra

Cơn bão số 13 quét qua Gia Lai vào cuối năm 2025 đã cuốn trôi nhà cửa, hoa màu, gia súc; nhiều khu dân cư liên tục đối mặt với nguy cơ sạt lở, lũ quét.

Sau cơn bão lịch sử, UBND tỉnh Gia Lai đã công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai, đồng thời phê duyệt phương án bố trí, ổn định dân cư khẩn cấp giai đoạn 2025-2026. Theo đó, toàn tỉnh sẽ triển khai 16 khu vực bố trí dân cư, gồm 13 dự án tái định cư tập trung và 3 phương án xen ghép để di dời gần 2.000 hộ dân ra khỏi những khu vực nguy hiểm. Tổng mức đầu tư dự kiến hơn 2.100 tỷ đồng.

Trong đó, khu vực phía Đông tỉnh triển khai 9 dự án, gồm 7 khu tái định cư tập trung và 2 phương án xen ghép, bố trí nơi ở mới cho 905 hộ dân với tổng vốn đầu tư hơn 1.200 tỷ đồng. Khu vực phía Tây triển khai 7 dự án, gồm 6 khu tái định cư tập trung và 1 phương án xen ghép, đáp ứng nhu cầu di dời khoảng 950 hộ dân với tổng kinh phí hơn 875 tỷ đồng.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Tuấn Thanh, việc bố trí dân cư sẽ ưu tiên các hộ đang sinh sống tại những khu vực có nguy cơ rất cao xảy ra sạt lở đất, lũ quét, ngập lụt hoặc đã bị thiên tai tàn phá nghiêm trọng. Đây không chỉ là giải pháp cấp bách nhằm bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân mà còn là chiến lược lâu dài để giảm thiểu rủi ro thiên tai, ổn định dân cư và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Điểm đáng chú ý, Gia Lai không xây dựng các khu tái định cư theo tư duy "di dời để tránh lũ" rồi để người dân tự xoay xở. Mục tiêu của tỉnh là hình thành những khu dân cư mới có đầy đủ điều kiện để người dân gắn bó lâu dài. Lãnh đạo tỉnh xác định người dân phải được nhận nhà theo hình thức "chìa khóa trao tay", có đầy đủ hạ tầng thiết yếu và các điều kiện để ổn định cuộc sống ngay sau khi chuyển đến nơi ở mới.

Song song với việc xây dựng nhà ở, tỉnh Gia Lai sẽ triển khai đồng bộ các chính sách đào tạo nghề, hỗ trợ chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện sản xuất, tạo điều kiện vay vốn phát triển kinh tế, đồng thời kết nối doanh nghiệp để giải quyết việc làm. Nói cách khác, mục tiêu không chỉ là giúp người dân có nơi ở an toàn mà còn có một tương lai bền vững.

Chạy đua với thời gian trước mùa mưa bão

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, thời gian qua, Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng tỉnh Gia Lai (chủ đầu tư Dự án bố trí, ổn định dân cư vùng thiên tai khu vực phía Tây Gia Lai) đang đốc thúc nhà thầu đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu sớm hoàn thành hạ tầng để người dân đến sinh sống.

Theo quy hoạch, khu vực phía Tây triển khai 7 dự án, gồm 6 khu tái định cư tập trung tại các xã Ia Hiao, Ia Tul, Ia Dreh, Uar, Đăk Song, Ia Rsai và 1 phương án xen ghép tại xã Ia Ly. Hệ thống hạ tầng được đầu tư đồng bộ từ giao thông, điện, cấp - thoát nước, điện chiếu sáng đến trường học, nhà sinh hoạt cộng đồng và hệ thống xử lý nước thải.

Theo ghi nhận của PV, tại 7 dự án ở khu vực phía Tây các nhà thầu đang đồng loạt san nền, thi công đường giao thông, hệ thống điện, cấp thoát nước và các công trình hạ tầng kỹ thuật. Chủ đầu tư đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành hạ tầng trước ngày 31/7, để bàn giao đất cho người dân xây dựng nhà ở trước mùa mưa bão.

Theo quy hoạch, các khu tái định cư tại Ia Tul, Ia Hiao, Ia Rsai, Uar, Đăk Song, Ia Dreh cùng phương án xen ghép tại xã Ia Ly sẽ đáp ứng nhu cầu chỗ ở cho hơn 950 hộ dân.

Những ngôi nhà mới được dựng lên từ ký ức của lũ dữ

Giữa công trường khu tái định cư xã Ia Hiao, tiếng máy xúc, xe tải nối nhau san nền như đang gấp rút xây nên một miền bình yên mới. Dự án rộng 15,6 ha, bố trí nơi ở cho 180 hộ dân thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai.

Anh Nay Chúc (trú tại thôn Sôma Lơng A, xã Ia Hiao) vẫn chưa quên khoảnh khắc dòng nước lũ bất ngờ tràn vào căn nhà nhỏ của mình. "Chưa kịp chuyển tài sản thì nước đã ngập. Bộ đội phải dùng ghe đưa cả gia đình đi. Sau trận lũ ấy, tôi không còn dám đầu tư nuôi bò, nuôi heo vì sợ chỉ một trận lũ là mất hết", anh Chúc chia sẻ.

Không chỉ mất tài sản, gia đình anh còn mất cả kế sinh nhai. Đất sản xuất bị sạt lở, chuồng trại hư hỏng, gia súc bị nước cuốn trôi. Từ một người gắn bó với nương rẫy, anh phải đi làm thuê nhiều nơi để có tiền nuôi gia đình. Đó cũng là câu chuyện chung của nhiều hộ dân vùng rốn lũ phía Tây Gia Lai, nơi thiên tai không chỉ phá hủy nhà cửa mà còn lấy đi cơ hội phát triển của người dân.

Trao đổi với PV, bà Võ Hoàng Lan - Bí thư Đảng ủy xã Ia Hiao - cho biết mỗi hộ dân được giao một lô đất rộng 500 m² và hỗ trợ hơn 113 triệu đồng để xây dựng nhà ở cùng nhiều chính sách hỗ trợ khác. Đến nay, hàng chục hộ đã được bàn giao mặt bằng. Những ngôi nhà đầu tiên đã đồng loạt khởi công, đánh dấu bước khởi đầu của hành trình đưa người dân đến nơi ở mới trước mùa mưa bão.

"Chúng tôi sẽ lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ cây giống, con giống và định hướng các mô hình sản xuất phù hợp. Quan điểm của địa phương là xây dựng khu tái định cư vùng thiên tai trở thành điểm dân cư kiểu mẫu. Người dân không chỉ có nơi ở an toàn mà còn có điều kiện phát triển kinh tế, từng bước nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống", bà Võ Hoàng Lan nói.

Không chỉ riêng Ia Hiao, UBND các xã Ia Tul, Ia Dreh, Ia Rsai, Đăk Song và Uar cũng đang khẩn trương xây dựng kế hoạch bốc thăm giao đất để người dân sớm xây dựng nhà ở, khi công tác cắm mốc, phân lô cơ bản đã hoàn thành.

Liên quan đến dự án trên, mới đây Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có văn bản đề nghị Ban Quản lý dự án chỉ đạo các nhà thầu huy động tối đa nhân lực, máy móc, thiết bị và vật tư, đẩy nhanh tiến độ thi công; hoàn thiện đồng bộ hạ tầng thiết yếu để kịp giao đất, xây dựng nhà ở cho người dân trước mùa mưa bão năm 2026.

Nhiều năm nay, người dân ở các vùng thường xuyên hứng chịu thiên tai của Gia Lai đã quen với cảnh chạy lũ, rồi lại gượng dậy dựng lại mái nhà sau mỗi trận mưa lớn. Cuộc sống cứ lặp đi lặp lại trong vòng xoáy mất mát, khiến nỗi bất an luôn hiện hữu mỗi mùa mưa bão. Vì vậy, điều mà Gia Lai hướng đến lần này không chỉ là xây dựng những mái nhà mới, mà còn là tạo dựng một tương lai an toàn và bền vững hơn cho người dân.

Đó là những khu dân cư được quy hoạch ở nơi an toàn, những con đường không còn bị lũ chia cắt, những đứa trẻ được đến trường trong bình yên và những gia đình có thể an cư để lạc nghiệp. Hơn hết, đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy ứng phó sang chủ động thích ứng với thiên tai, hướng tới xây dựng những miền quê bình yên, phát triển bền vững.