Hành trình 20 năm “loay hoay”
Dự án được phê duyệt sử dụng một phần vốn ODA của Chính phủ Italia từ năm 2005. Theo Quyết định phê duyệt đầu tiên vào năm 2007, tổng vốn đầu tư là 399.440 triệu đồng. Trải qua nhiều lần điều chỉnh quy mô và đội vốn (lên 507.366 triệu đồng năm 2009, 550.716 triệu đồng năm 2015 và 567.973 triệu đồng năm 2020).
Tuy nhiên, đến nay, dự án mới chỉ dừng lại ở các bước chuẩn bị đầu tư như khảo sát, thiết kế, giải phóng mặt bằng nhà máy xử lý nước thải. Hạng mục cốt lõi là thi công xây lắp vẫn “án binh bất động”.
Sự chậm trễ này đã dẫn đến một hệ lụy nghiêm trọng về lãng phí nguồn lực tài chính. Theo thống kê, tổng số tiền phân bổ cho dự án là hơn 373,2 tỷ đồng, nhưng đến đầu năm 2026 mới giải ngân được vỏn vẹn hơn 36,4 tỷ đồng (đạt 9,76% so với vốn phân bổ). Đáng báo động hơn, số vốn không thể giải ngân, buộc phải hủy dự toán lên tới hơn 229,3 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ kỷ lục 86,28% số vốn được sử dụng.
Cuối cùng, sau những bế tắc không thể tháo gỡ, đặc biệt là việc Tổng cục Đường bộ Việt Nam không chấp thuận cho thi công tuyến ống nước thải trên Quốc lộ 63, vào tháng 11/2025, đã phải dừng sử dụng nguồn vốn ODA của Italia cho dự án này.
Nguyên nhân cốt lõi khiến dự án liên tục phải điều chỉnh và đội vốn xuất phát từ những hạn chế của các đơn vị tư vấn.
Ở giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và khả thi, Công ty Cổ phần tư vấn Cấp thoát nước và Môi trường (WASE) đã vạch ra hệ thống cống thoát nước đặt dưới lòng đường, vỉa hè có độ sâu hơn 1,5m. Tuy nhiên, đơn vị này lại “quên” không đưa vào dự toán hàng loạt chi phí khổng lồ mang tính bắt buộc như: phá dỡ, hoàn trả mặt đường, đầm nén, lu lèn đất đắp, chi phí hoàn trả hạ tầng (điện, nước, viễn thông bị ảnh hưởng), biện pháp chống vách sạt lở hố đào và đảm bảo an toàn giao thông. Việc tính thiếu khối lượng nghiêm trọng này khiến tổng mức đầu tư được phê duyệt ban đầu thấp hơn rất nhiều so với yêu cầu thực tế.
Đến giai đoạn Liên danh tư vấn Italia vào cuộc để lập báo cáo nghiên cứu khả thi điều chỉnh, tình trạng lập dự toán “trên trời” lại tiếp diễn. Đơn vị này xác định chi phí đào, đắp, đầm chỉ bằng cách nhân tỷ lệ % trên chi phí đường ống (30% cho ống PVC và 25% cho ống bê tông), đồng thời áp đơn giá cải tạo đường là 410.566 đồng/m2 mà hoàn toàn không có cơ sở quy định hay hồ sơ công trình tương tự để chứng minh.
Hậu quả là khi Sở Xây dựng tỉnh Cà Mau phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công và dự toán vào đầu năm 2017, tổng mức đầu tư đã vọt lên 674.810 triệu đồng, vượt mức được duyệt trước đó tới hơn 124 tỷ đồng.
Chưa dừng lại ở đó, Liên danh tư vấn Italia còn khiến dự án sa lầy về mặt thời gian. Chỉ riêng khâu tổ chức lựa chọn, ký kết và xin ý kiến “không phản đối” từ nhà tài trợ cho gói thầu thiết kế kỹ thuật đã kéo dài tới hơn 6 năm (từ 2010 đến 2016).
Sai phạm dây chuyền trong khâu quản lý
Để những bản thiết kế và dự toán sai lệch đó được thông qua, cơ quan Thanh tra xác định trách nhiệm lớn thuộc về quản lý từ Chủ đầu tư cho đến các cơ quan chuyên môn của tỉnh Cà Mau.
Đối với các Chủ đầu tư (giai đoạn đầu là Công ty Cấp thoát nước, sau 2015 là Ban Quản lý dự án Xây dựng tỉnh), hàng loạt vi phạm hành chính đã bị điểm mặt.
Điển hình như việc ông Nguyễn Chí Thành (Phó Giám đốc Công ty Cấp thoát nước cũ) đã tự ý ký quyết định chỉ định thầu, ký hợp đồng và chứng từ thanh toán khi chưa được Giám đốc ủy quyền bằng văn bản.
Chủ đầu tư còn ban hành quyết định chỉ định thầu khi dự toán chưa được phê duyệt, áp dụng các Nghị định chưa có hiệu lực pháp luật, và để hàng loạt nhà thầu thực hiện trễ hạn từ vài tháng đến hàng chục tháng mà không có biện pháp quản lý chặt chẽ. Điển hình, gói thầu lựa chọn tư vấn do Công ty TNHH Thiết bị Khoa học và Chuyển giao công nghệ thực hiện trễ hạn tới 27 tháng.
Ở vai trò gác cổng, Sở Xây dựng và Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Cà Mau cũ cũng bộc lộ sự thiếu trách nhiệm. Sở Xây dựng đã thẩm định thiết kế, dự toán nhưng không hề phát hiện ra việc tư vấn tính thiếu khối lượng, thiếu chi phí phá dỡ, hoàn trả hạ tầng. Cơ quan này còn thỏa thuận vị trí xây dựng nhà máy xử lý nước thải 30ha tại xã An Xuyên không phù hợp, dẫn đến sau này phải đổi vị trí về phường Tân Xuyên.
Tương tự, Sở Kế hoạch và Đầu tư cũ thẩm định các báo cáo nhưng không yêu cầu hồ sơ minh chứng cụ thể, trình UBND tỉnh Cà Mau phê duyệt những dự toán thiếu thực tế. Sở này cũng quên luôn việc tham mưu Chủ tịch UBND tỉnh thông qua Hội đồng nhân dân tỉnh trước khi phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi năm 2009, vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật về đầu tư.
Về phía lãnh đạo tỉnh, cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Tiến Dũng bị xác định thiếu kiểm tra khi ký phê duyệt hàng loạt các quyết định đầu tư (QĐ 104 năm 2007, QĐ 1171 năm 2009, QĐ 1258 năm 2015) dựa trên các hồ sơ sai lệch, dẫn đến dự án bế tắc. Dự án này giờ đây sẽ phải làm lại thủ tục để dùng nguồn vốn ngân sách trong nước thay thế.
Được biết, trước những sai phạm này cơ quan chức năng tỉnh Cà Mau đã kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo tổ chức kiểm điểm trách nhiệm hàng loạt cá nhân, lãnh đạo các Sở, Ban ngành và Chủ đầu tư qua các thời kỳ.
Báo Nhà báo và Công luận sẽ tiếp tục thông tin.
