Giải mã "phiến đá bí ẩn" tại chùa Săm Pua, từ những lời đồn đoán đến sự thật khảo cổ

(CLO) Suốt nhiều năm, phiến đá cổ với dòng chữ lạ tại chùa Săm Pua, Vĩnh Long được thêu dệt bằng nhiều giai thoại kỳ bí. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các nhà nghiên cứu, lai lịch của hiện vật này thực chất đã được lưu trữ rõ ràng trong các hồ sơ khoa học từ hàng thế kỷ trước.
cổng 1
Tọa lạc tại ấp Trà Kháo, xã Hòa Ân, tỉnh Vĩnh Long (trước đây là huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh), chùa Săm Pua nổi tiếng với không gian xanh mát và kiến trúc Khmer đặc trưng, là chốn dừng chân an yên cho du khách thập phương.
bên trong
Con đường dẫn vào chùa Săm Pua lẩn khuất dưới tán cây rậm rạp. Khi bước qua cổng tam quan, du khách như bước vào một thế giới khác với những đường cong mái chùa vút cao, họa tiết rắn thần tinh xảo trên bờ nóc cùng không gian tĩnh lặng đặc trưng của ngôi chùa Khmer Nam Bộ.
img_0686.jpg
Nơi đây không chỉ là không gian thực hành nghi lễ tôn giáo, mà từ lâu đã đóng vai trò là trung tâm văn hóa, nơi gìn giữ chữ viết và nếp sống của cộng đồng phum sóc.
img_0688.jpg
Tuy nhiên, điều khiến nhiều nhà nghiên cứu và du khách nán lại lâu nhất tại chùa Săm Pua lại không nằm ở sắc màu kiến trúc, mà ở một khối đá xám ngỡ như vô tri, nằm khiêm tốn ngay dưới chân bậc thang lên chính điện.
cục đá 2
Đặc biệt, hai đầu khối đá có các "u mấu" hình dáng đặc trưng của phần ngàm cấu kiện từng được gắn kết vào một công trình kiến trúc cổ nào đó. Theo các tư liệu ghi nhận, phiến đá này được phát hiện tình cờ vào năm 1998 trong một lần nhà chùa tiến hành trùng tu. Khi mũi xà beng của thợ thi công chạm phải một vật cứng dưới lòng đất, người ta tiến hành đào rộng ra và phát hiện một khối đá lớn.
img_0694.jpg
Chia sẻ về hiện vật đặc biệt này, Đại đức Thạch Sơn – trụ trì chùa Săm Pua hiện nay – cho biết: “Khối đá này nặng tới mức mỗi lần muốn di chuyển phải cần ít nhất 8 người khiêng. Trước đây, do chưa hiểu hết nguồn gốc, nhà chùa và bà con Phật tử chỉ biết trân trọng gìn giữ như một kỷ vật thiêng liêng của người xưa để lại. Nay khi các nhà khoa học đã có những giải mã rõ ràng, chúng tôi rất mong được hỗ trợ bảo quản đúng cách để nét chữ không bị phai mòn, giúp thế hệ sau còn có thể chiêm ngưỡng”.cục đá 3
Sự xuất hiện của phiến đá với những ký tự lạ đã nhanh chóng thu hút sự chú ý. Suốt nhiều năm, câu chuyện về hiện vật này được truyền miệng như một bí ẩn chưa có lời giải. Có thời điểm, các phương tiện truyền thông mô tả đây là “dòng chữ giống chữ Phạn chưa ai đọc được”, kéo theo nhiều phỏng đoán thiếu cơ sở khoa học về niên đại. Những giai thoại trong dân gian càng làm câu chuyện thêm phần sinh động nhiều người cho rằng đây là loại đá mang về từ vùng núi Hà Tiên, kẻ lại liên tưởng đến những khối đá xây dựng nên đền tháp Angkor vĩ đại.

img_0687.jpg
Trái ngược với những lời đồn thổi về một bí ẩn không thể giải mã, lai lịch của phiến đá chùa Săm Pua thực chất đã tồn tại từ rất lâu trong kho tàng dữ liệu của giới nghiên cứu khoa học.
cục đá 4
Cụ thể, đối chiếu với hồ sơ khảo cổ "Inventaire CIK", hiện vật này tương ứng với mã số K.419. Các nhà khoa học xác định đây là một piedroit (đá trụ hoặc đá khuôn cửa) thuộc về "Vat Sambor" (tên gọi cũ của chùa Săm Pua, Việt Nam). Dòng chữ khắc trên đá được xác định là tiếng Sanskrit (Phạn ngữ), có niên đại vào khoảng thế kỷ VI – VII. Đáng chú ý, thông tin về hiện vật này từng được công bố trên tập san của Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (BEFEO) từ tận năm 1919. Gần đây hơn, trên ấn bản của dự án nghiên cứu DHARMA, phần chữ duy nhất còn sót lại trên phiến đá đã được các chuyên gia phiên âm là “bhogīndrāsya-sahasra-nissr̥t”. Bản dịch tiếng Pháp của cụm từ này gợi lên một hình ảnh mang tính tôn giáo và thi ca: “tia sáng uốn lượn phát ra từ ngàn miệng vua rắn”.
img_0681.jpg
Từ câu chuyện của một phiến đá "nhô lên từ lòng đất" tại chùa Săm Pua, có thể thấy một bài học sâu sắc về công tác bảo tồn di sản. Di sản văn hóa không chỉ đơn thuần là những hiện vật chúng ta nhìn thấy hay khai quật được, mà giá trị của nó chỉ thực sự phát huy khi được “đọc đúng hệ chữ” và “đặt đúng hồ sơ khoa học”.
phiến đá
Bí ẩn của phiến đá Săm Pua không nằm ở việc "chưa có ai đọc được". Điểm khiến hiện vật này khó gắn vào một bối cảnh lịch sử cụ thể đơn giản là vì văn bản còn lại quá ngắn. Giới chuyên môn nhận định, đây rất có thể chỉ là một mảnh tán tụng mang tính khuôn sáo, hoặc thậm chí là một "bài thử tay" của người thợ khắc đá thời bấy giờ. Trong điều kiện thực tế tại chùa Săm Pua, phiến đá cần được bảo vệ bằng các biện pháp thiết thực hơn như: che chắn để giảm thiểu tác động của môi trường nắng mưa, thiết lập rào chắn hạn chế việc du khách chạm tay trực tiếp, đồng thời cần có sự ghi chép, theo dõi định kỳ để những nét khắc ngàn năm không bị thời gian bào mòn mãi mãi.

Xem thêm

Bảo tàng tư nhân góp phần đa dạng văn hóa theo tiêu chí UNESCO

Bảo tàng tư nhân góp phần đa dạng văn hóa theo tiêu chí UNESCO

(NB&CL) Với việc trưng bày các hiện vật đến từ nhiều nền văn hóa, nhiều bảo tàng tư nhân đang thực hiện tiêu chí và thông điệp cốt lõi của UNESCO là góp phần thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau và gắn kết giữa các dân tộc, xóa bỏ sự ngăn cách và tệ nạn phân biệt đối xử về văn hóa, tôn vinh các giá trị nhân văn, nhân đạo giữa các dân tộc.

Khôi phục thể thức hai vòng đấu tại Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026

Khôi phục thể thức hai vòng đấu tại Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026

(CLO)- Ban tổ chức Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026 vừa chính thức ban hành quy chế sửa đổi với hàng loạt điều chỉnh quan trọng. Việc khôi phục trọn vẹn thể thức hai vòng đấu sau nhiều năm gián đoạn cùng những thay đổi bước ngoặt trong luật phân định thắng thua là những điểm mới cốt lõi nhằm nâng cao tính minh bạch và chất lượng chuyên môn cho di sản văn hóa phi vật thể quốc gia này.

Vì sao thanh niên Khmer phải vào chùa tu trước khi trưởng thành?

Vì sao thanh niên Khmer phải vào chùa tu trước khi trưởng thành?

(CLO) Với người Khmer Nam Bộ, việc vào chùa tu học không đơn thuần là thực hành tín ngưỡng mà còn là cách báo hiếu cha mẹ, rèn luyện đạo đức và đánh dấu bước trưởng thành của một người đàn ông trước khi bước vào cuộc sống gia đình, xã hội.

Kết nối làng nghề và sáng tạo để đánh thức nguồn lực di sản

Kết nối làng nghề và sáng tạo để đánh thức nguồn lực di sản

(CLO) Chương trình Phát triển thủ công đương đại trên nền tảng Di sản làng nghề trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 được khởi động với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái kết nối giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, góp phần đưa nguồn lực di sản trở thành động lực cho sáng tạo và phát triển bền vững.

VTV lần đầu thực hiện truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã

VTV lần đầu thực hiện truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã

(CLO) Lần đầu tiên, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) triển khai dự án truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã mang tên “Vietnam Wild Live - Kết nối thiên nhiên, lan tỏa nhận thức”, đưa những hình ảnh chân thực của hệ sinh thái tự nhiên đến với khán giả trong và ngoài nước.

Cỡ chữ bài viết: