Giải mã "phiến đá bí ẩn" tại chùa Săm Pua, từ những lời đồn đoán đến sự thật khảo cổ

cổng 1
Tọa lạc tại ấp Trà Kháo, xã Hòa Ân, tỉnh Vĩnh Long (trước đây là huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh), chùa Săm Pua nổi tiếng với không gian xanh mát và kiến trúc Khmer đặc trưng, là chốn dừng chân an yên cho du khách thập phương.
bên trong
Con đường dẫn vào chùa Săm Pua lẩn khuất dưới tán cây rậm rạp. Khi bước qua cổng tam quan, du khách như bước vào một thế giới khác với những đường cong mái chùa vút cao, họa tiết rắn thần tinh xảo trên bờ nóc cùng không gian tĩnh lặng đặc trưng của ngôi chùa Khmer Nam Bộ.
img_0686.jpg
Nơi đây không chỉ là không gian thực hành nghi lễ tôn giáo, mà từ lâu đã đóng vai trò là trung tâm văn hóa, nơi gìn giữ chữ viết và nếp sống của cộng đồng phum sóc.
img_0688.jpg
Tuy nhiên, điều khiến nhiều nhà nghiên cứu và du khách nán lại lâu nhất tại chùa Săm Pua lại không nằm ở sắc màu kiến trúc, mà ở một khối đá xám ngỡ như vô tri, nằm khiêm tốn ngay dưới chân bậc thang lên chính điện.
cục đá 2
Đặc biệt, hai đầu khối đá có các "u mấu" hình dáng đặc trưng của phần ngàm cấu kiện từng được gắn kết vào một công trình kiến trúc cổ nào đó. Theo các tư liệu ghi nhận, phiến đá này được phát hiện tình cờ vào năm 1998 trong một lần nhà chùa tiến hành trùng tu. Khi mũi xà beng của thợ thi công chạm phải một vật cứng dưới lòng đất, người ta tiến hành đào rộng ra và phát hiện một khối đá lớn.
img_0694.jpg
Chia sẻ về hiện vật đặc biệt này, Đại đức Thạch Sơn – trụ trì chùa Săm Pua hiện nay – cho biết: “Khối đá này nặng tới mức mỗi lần muốn di chuyển phải cần ít nhất 8 người khiêng. Trước đây, do chưa hiểu hết nguồn gốc, nhà chùa và bà con Phật tử chỉ biết trân trọng gìn giữ như một kỷ vật thiêng liêng của người xưa để lại. Nay khi các nhà khoa học đã có những giải mã rõ ràng, chúng tôi rất mong được hỗ trợ bảo quản đúng cách để nét chữ không bị phai mòn, giúp thế hệ sau còn có thể chiêm ngưỡng”.cục đá 3
Sự xuất hiện của phiến đá với những ký tự lạ đã nhanh chóng thu hút sự chú ý. Suốt nhiều năm, câu chuyện về hiện vật này được truyền miệng như một bí ẩn chưa có lời giải. Có thời điểm, các phương tiện truyền thông mô tả đây là “dòng chữ giống chữ Phạn chưa ai đọc được”, kéo theo nhiều phỏng đoán thiếu cơ sở khoa học về niên đại. Những giai thoại trong dân gian càng làm câu chuyện thêm phần sinh động nhiều người cho rằng đây là loại đá mang về từ vùng núi Hà Tiên, kẻ lại liên tưởng đến những khối đá xây dựng nên đền tháp Angkor vĩ đại.

img_0687.jpg
Trái ngược với những lời đồn thổi về một bí ẩn không thể giải mã, lai lịch của phiến đá chùa Săm Pua thực chất đã tồn tại từ rất lâu trong kho tàng dữ liệu của giới nghiên cứu khoa học.
cục đá 4
Cụ thể, đối chiếu với hồ sơ khảo cổ "Inventaire CIK", hiện vật này tương ứng với mã số K.419. Các nhà khoa học xác định đây là một piedroit (đá trụ hoặc đá khuôn cửa) thuộc về "Vat Sambor" (tên gọi cũ của chùa Săm Pua, Việt Nam). Dòng chữ khắc trên đá được xác định là tiếng Sanskrit (Phạn ngữ), có niên đại vào khoảng thế kỷ VI – VII. Đáng chú ý, thông tin về hiện vật này từng được công bố trên tập san của Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (BEFEO) từ tận năm 1919. Gần đây hơn, trên ấn bản của dự án nghiên cứu DHARMA, phần chữ duy nhất còn sót lại trên phiến đá đã được các chuyên gia phiên âm là “bhogīndrāsya-sahasra-nissr̥t”. Bản dịch tiếng Pháp của cụm từ này gợi lên một hình ảnh mang tính tôn giáo và thi ca: “tia sáng uốn lượn phát ra từ ngàn miệng vua rắn”.
img_0681.jpg
Từ câu chuyện của một phiến đá "nhô lên từ lòng đất" tại chùa Săm Pua, có thể thấy một bài học sâu sắc về công tác bảo tồn di sản. Di sản văn hóa không chỉ đơn thuần là những hiện vật chúng ta nhìn thấy hay khai quật được, mà giá trị của nó chỉ thực sự phát huy khi được “đọc đúng hệ chữ” và “đặt đúng hồ sơ khoa học”.
phiến đá
Bí ẩn của phiến đá Săm Pua không nằm ở việc "chưa có ai đọc được". Điểm khiến hiện vật này khó gắn vào một bối cảnh lịch sử cụ thể đơn giản là vì văn bản còn lại quá ngắn. Giới chuyên môn nhận định, đây rất có thể chỉ là một mảnh tán tụng mang tính khuôn sáo, hoặc thậm chí là một "bài thử tay" của người thợ khắc đá thời bấy giờ. Trong điều kiện thực tế tại chùa Săm Pua, phiến đá cần được bảo vệ bằng các biện pháp thiết thực hơn như: che chắn để giảm thiểu tác động của môi trường nắng mưa, thiết lập rào chắn hạn chế việc du khách chạm tay trực tiếp, đồng thời cần có sự ghi chép, theo dõi định kỳ để những nét khắc ngàn năm không bị thời gian bào mòn mãi mãi.

Xem thêm

Làm rõ quy mô Chính điện Kính Thiên, mở thêm cơ sở phục dựng

Làm rõ quy mô Chính điện Kính Thiên, mở thêm cơ sở phục dựng

(CLO) Cuộc khai quật khảo cổ lần thứ 4 tại khu vực nền Chính điện Kính Thiên năm 2026 đã làm rõ thêm quy mô, cấu trúc móng nền, móng cột và không gian kiến trúc công trình, qua đó bổ sung cơ sở khoa học quan trọng cho việc nghiên cứu, phục dựng Chính điện Kính Thiên.

Mở rộng không gian thưởng thức jazz giữa lòng Thủ đô

Mở rộng không gian thưởng thức jazz giữa lòng Thủ đô

(CLO) Mới đây, tại Nhà Bát Giác bên hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội), chương trình “Âm nhạc cuối tuần” mang đến không gian thưởng thức jazz đặc sắc với sự tham gia của NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club, góp phần đưa nghệ thuật đến gần hơn với người dân và du khách.

Lạng Sơn lần đầu tổ chức Lễ hội Ánh sáng biên cương trong 2 ngày 19 - 20/9

Lạng Sơn lần đầu tổ chức Lễ hội Ánh sáng biên cương trong 2 ngày 19 - 20/9

(CLO) Lần đầu tiên, một bữa tiệc thị giác mang tên Lễ hội Ánh sáng biên cương sẽ được tổ chức tại Lạng Sơn. Với sự kết hợp giữa nghệ thuật ánh sáng hiện đại như trình diễn Drone, cùng vẻ đẹp truyền thống của những chiếc đèn lồng khổng lồ, sự kiện diễn ra vào trung tuần tháng 9/2026.

Hội đua bò Chùa Rô: 32 đôi bò tranh tài, giải thưởng lớn mang tính kỷ lục

Hội đua bò Chùa Rô: 32 đôi bò tranh tài, giải thưởng lớn mang tính kỷ lục

(CLO) Hàng nghìn người dân và du khách đã đổ về xã An Cư, tỉnh An Giang để chứng kiến những màn tranh tài gay cấn của 32 đôi bò tại Hội đua bò truyền thống Chùa Rô lần thứ 12 năm 2026. Với mức tiền thưởng giải Nhất tăng kỷ lục lên tới 30 triệu đồng, giải đấu năm nay mang đến những vòng đua rực lửa và kịch tính chưa từng có.

Có gì trong sự kiện kỷ niệm 30 năm thương hiệu Maison Kayser tại Phú Quốc?

Có gì trong sự kiện kỷ niệm 30 năm thương hiệu Maison Kayser tại Phú Quốc?

Ngày 13/9, cửa hàng Eric Kayser tại Thị trấn Hoàng Hôn, Phú Quốc sẽ tổ chức sự kiện hưởng ứng cột mốc 30 năm hình thành và phát triển của thương hiệu bánh Pháp Maison Kayser. Những màn biểu diễn mang cảm hứng lễ hội đường phố Paris cùng loạt quà tặng dành cho khách hàng tròn 30 tuổi hứa hẹn tạo nên một điểm hẹn ngọt ngào tại Nam đảo dịp cuối tuần.

Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 26/9 đến ngày 4/10

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc - Mùa Thu năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 26/9 đến ngày 4/10

(CLO) Ngày 11/9, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng tổ chức họp báo thông tin về công tác tổ chức Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc- Mùa Thu năm 2026. Theo đó, lễ hội năm nay sẽ chính thức diễn ra từ ngày 26/9 đến ngày 4/10/2026, đánh dấu bước đột phá lớn trong công tác tổ chức với mô hình "Lễ hội mở", đổi mới quản trị lấy nhân dân và du khách làm trung tâm, đồng thời chính thức công bố và đưa vào ứng dụng Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Côn Sơn - Kiếp Bạc. 

Cỡ chữ bài viết: