Giải mã "phiến đá bí ẩn" tại chùa Săm Pua, từ những lời đồn đoán đến sự thật khảo cổ

cổng 1
Tọa lạc tại ấp Trà Kháo, xã Hòa Ân, tỉnh Vĩnh Long (trước đây là huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh), chùa Săm Pua nổi tiếng với không gian xanh mát và kiến trúc Khmer đặc trưng, là chốn dừng chân an yên cho du khách thập phương.
bên trong
Con đường dẫn vào chùa Săm Pua lẩn khuất dưới tán cây rậm rạp. Khi bước qua cổng tam quan, du khách như bước vào một thế giới khác với những đường cong mái chùa vút cao, họa tiết rắn thần tinh xảo trên bờ nóc cùng không gian tĩnh lặng đặc trưng của ngôi chùa Khmer Nam Bộ.
img_0686.jpg
Nơi đây không chỉ là không gian thực hành nghi lễ tôn giáo, mà từ lâu đã đóng vai trò là trung tâm văn hóa, nơi gìn giữ chữ viết và nếp sống của cộng đồng phum sóc.
img_0688.jpg
Tuy nhiên, điều khiến nhiều nhà nghiên cứu và du khách nán lại lâu nhất tại chùa Săm Pua lại không nằm ở sắc màu kiến trúc, mà ở một khối đá xám ngỡ như vô tri, nằm khiêm tốn ngay dưới chân bậc thang lên chính điện.
cục đá 2
Đặc biệt, hai đầu khối đá có các "u mấu" hình dáng đặc trưng của phần ngàm cấu kiện từng được gắn kết vào một công trình kiến trúc cổ nào đó. Theo các tư liệu ghi nhận, phiến đá này được phát hiện tình cờ vào năm 1998 trong một lần nhà chùa tiến hành trùng tu. Khi mũi xà beng của thợ thi công chạm phải một vật cứng dưới lòng đất, người ta tiến hành đào rộng ra và phát hiện một khối đá lớn.
img_0694.jpg
Chia sẻ về hiện vật đặc biệt này, Đại đức Thạch Sơn – trụ trì chùa Săm Pua hiện nay – cho biết: “Khối đá này nặng tới mức mỗi lần muốn di chuyển phải cần ít nhất 8 người khiêng. Trước đây, do chưa hiểu hết nguồn gốc, nhà chùa và bà con Phật tử chỉ biết trân trọng gìn giữ như một kỷ vật thiêng liêng của người xưa để lại. Nay khi các nhà khoa học đã có những giải mã rõ ràng, chúng tôi rất mong được hỗ trợ bảo quản đúng cách để nét chữ không bị phai mòn, giúp thế hệ sau còn có thể chiêm ngưỡng”.cục đá 3
Sự xuất hiện của phiến đá với những ký tự lạ đã nhanh chóng thu hút sự chú ý. Suốt nhiều năm, câu chuyện về hiện vật này được truyền miệng như một bí ẩn chưa có lời giải. Có thời điểm, các phương tiện truyền thông mô tả đây là “dòng chữ giống chữ Phạn chưa ai đọc được”, kéo theo nhiều phỏng đoán thiếu cơ sở khoa học về niên đại. Những giai thoại trong dân gian càng làm câu chuyện thêm phần sinh động nhiều người cho rằng đây là loại đá mang về từ vùng núi Hà Tiên, kẻ lại liên tưởng đến những khối đá xây dựng nên đền tháp Angkor vĩ đại.

img_0687.jpg
Trái ngược với những lời đồn thổi về một bí ẩn không thể giải mã, lai lịch của phiến đá chùa Săm Pua thực chất đã tồn tại từ rất lâu trong kho tàng dữ liệu của giới nghiên cứu khoa học.
cục đá 4
Cụ thể, đối chiếu với hồ sơ khảo cổ "Inventaire CIK", hiện vật này tương ứng với mã số K.419. Các nhà khoa học xác định đây là một piedroit (đá trụ hoặc đá khuôn cửa) thuộc về "Vat Sambor" (tên gọi cũ của chùa Săm Pua, Việt Nam). Dòng chữ khắc trên đá được xác định là tiếng Sanskrit (Phạn ngữ), có niên đại vào khoảng thế kỷ VI – VII. Đáng chú ý, thông tin về hiện vật này từng được công bố trên tập san của Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (BEFEO) từ tận năm 1919. Gần đây hơn, trên ấn bản của dự án nghiên cứu DHARMA, phần chữ duy nhất còn sót lại trên phiến đá đã được các chuyên gia phiên âm là “bhogīndrāsya-sahasra-nissr̥t”. Bản dịch tiếng Pháp của cụm từ này gợi lên một hình ảnh mang tính tôn giáo và thi ca: “tia sáng uốn lượn phát ra từ ngàn miệng vua rắn”.
img_0681.jpg
Từ câu chuyện của một phiến đá "nhô lên từ lòng đất" tại chùa Săm Pua, có thể thấy một bài học sâu sắc về công tác bảo tồn di sản. Di sản văn hóa không chỉ đơn thuần là những hiện vật chúng ta nhìn thấy hay khai quật được, mà giá trị của nó chỉ thực sự phát huy khi được “đọc đúng hệ chữ” và “đặt đúng hồ sơ khoa học”.
phiến đá
Bí ẩn của phiến đá Săm Pua không nằm ở việc "chưa có ai đọc được". Điểm khiến hiện vật này khó gắn vào một bối cảnh lịch sử cụ thể đơn giản là vì văn bản còn lại quá ngắn. Giới chuyên môn nhận định, đây rất có thể chỉ là một mảnh tán tụng mang tính khuôn sáo, hoặc thậm chí là một "bài thử tay" của người thợ khắc đá thời bấy giờ. Trong điều kiện thực tế tại chùa Săm Pua, phiến đá cần được bảo vệ bằng các biện pháp thiết thực hơn như: che chắn để giảm thiểu tác động của môi trường nắng mưa, thiết lập rào chắn hạn chế việc du khách chạm tay trực tiếp, đồng thời cần có sự ghi chép, theo dõi định kỳ để những nét khắc ngàn năm không bị thời gian bào mòn mãi mãi.

Xem thêm

Ban tổ chức trao giải Nhất tại Lễ trao giải và Triển lãm ảnh nghệ thuật cấp Quốc gia "Tự hào một dải biên cương" năm 2026.

Lan tỏa tình yêu biên cương Tổ quốc tại Lễ trao giải 'Tự hào một dải biên cương' lần thứ IV

(CLO) Tối 30/10, tại Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm (phường Hạ Long, thành phố Quảng Ninh), Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp với Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và các cơ quan liên quan long trọng tổ chức Lễ trao giải và Triển lãm ảnh nghệ thuật cấp Quốc gia “Tự hào một dải biên cương” lần thứ IV - 2026.

Nghệ sĩ Việt Nam, Trung Quốc hội tụ tại ‘Tiếng hát hữu nghị 2026’

Nghệ sĩ Việt Nam, Trung Quốc hội tụ tại ‘Tiếng hát hữu nghị 2026’

(CLO) Tối 30/10, tại Nhà hát Đài Tiếng nói Việt Nam (58 Quán Sứ, Hà Nội), chương trình giao lưu nghệ thuật “Tiếng hát hữu nghị Việt - Trung 2026” diễn ra với sự tham gia của các nghệ sĩ Việt Nam, Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc), góp phần tăng cường giao lưu văn hóa, vun đắp tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.

Sa Pa tổ chức Tuần văn hóa “Sa Pa tình hoa hội tụ” chào đón năm mới 2027

Sa Pa tổ chức Tuần văn hóa “Sa Pa tình hoa hội tụ” chào đón năm mới 2027

(CLO) UBND phường Sa Pa (tỉnh Lào Cai) vừa ban hành Kế hoạch tổ chức Tuần văn hóa “Sa Pa tình hoa hội tụ” gắn với các hoạt động văn hóa, du lịch và xúc tiến thương mại trong quý IV/2026, nhằm quảng bá bản sắc văn hóa các dân tộc, giới thiệu sản phẩm đặc trưng và thu hút du khách đến với địa phương dịp cuối năm, Tết Dương lịch 2027.

Đẩy mạnh truyền thông, quảng bá Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Đẩy mạnh truyền thông, quảng bá Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

(CLO) Ngày 30/10, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Trịnh Thị Thủy chủ trì cuộc họp rà soát tiến độ tổ chức các hoạt động hưởng ứng “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc.

Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương kỷ niệm 70 năm thành lập

Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương kỷ niệm 70 năm thành lập

(CLO) Ngày 30/10, tại Hà Nội, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương tổ chức lễ kỷ niệm 70 năm thành lập (1956-2026), đánh dấu chặng đường bền bỉ ghi lại những sự kiện lịch sử, phản ánh đời sống và lưu giữ những giá trị văn hóa, nhân văn của đất nước qua ngôn ngữ điện ảnh.

Thái Nguyên tổ chức "Rock Concert" ngay sau concert Quốc gia

Thái Nguyên tổ chức "Rock Concert" ngay sau concert Quốc gia

(CLO) Tối 2/11/2026, tại sân vận động Thái Nguyên, chương trình nghệ thuật đặc biệt "Rock Concert" sẽ diễn ra, tiếp nối không khí sôi động của concert Quốc gia “Nối vòng tay lớn” tổ chức trước đó một ngày.

Công nghệ văn hóa: Nguồn lực nội sinh cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Công nghệ văn hóa: Nguồn lực nội sinh cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

(NB&CL) Trong hai đêm 24 và 25/10, concert của nhóm nhạc Hàn Quốc BIGBANG tại sân vận động Mỹ Đình, Hà Nội, thu hút hơn 90.000 lượt khán giả. Trước đó tại TP.HCM, các đêm concert diễn ra hôm 17-18/10 cũng thu hút khoảng 200.000 lượt khán giả. Hiệu ứng BIGBANG cho thấy sức hút của âm nhạc với du lịch, dịch vụ, kinh tế là rất lớn, chuyên gia nêu giải pháp để đưa công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng kinh tế mới. 

Cấp ‘căn cước số’ cho tác phẩm âm nhạc: ‘Tấm khiên’ bảo vệ quyền tác giả thời bùng nổ AI

Cấp ‘căn cước số’ cho tác phẩm âm nhạc: ‘Tấm khiên’ bảo vệ quyền tác giả thời bùng nổ AI

(CLO) Trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và nạn vi phạm bản quyền trên không gian mạng, việc cấp "căn cước số" để định danh tác phẩm đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã phối hợp cùng DipNET thảo luận các giải pháp công nghệ nhằm bảo vệ quyền lợi người sáng tạo và mở đường thương mại hóa tài sản âm nhạc.

Nhà hát Hồ Gươm đón dàn nhạc Hoàng gia Versailles trở lại

Nhà hát Hồ Gươm đón dàn nhạc Hoàng gia Versailles trở lại

(CLO) Sau dấu ấn của chương trình “Four Seasons” năm 2024, Nhạc trưởng Stefan Plewniak cùng các nghệ sĩ Nhà hát Opera Hoàng gia Versailles sẽ trở lại Hà Nội với hòa nhạc “Four Seasons With Love”, diễn ra vào 20h ngày 29 và 30/10 tại Nhà hát Hồ Gươm.

Vì sao Bảo tàng Đạo Mẫu của nghệ sĩ Xuân Hinh chưa đón khách?

Vì sao Bảo tàng Đạo Mẫu của nghệ sĩ Xuân Hinh chưa đón khách?

(CLO) Nghệ sĩ Xuân Hinh cho biết Bảo tàng Đạo Mẫu tại Sóc Sơn (Hà Nội) chưa mở cửa đón khách do công tác chuẩn bị và tổ chức trải nghiệm chưa hoàn thiện. Công trình có diện tích 5.500m², sử dụng khoảng 5 triệu viên ngói cổ cùng hàng triệu viên gạch thất cổ, là tâm huyết mà nam nghệ sĩ dành cho văn hóa truyền thống.

Hà Nội phát hành hơn 38.000 vé miễn phí cho concert ngày 24/11

Hà Nội phát hành hơn 38.000 vé miễn phí cho concert ngày 24/11

(CLO) Hơn 38.000 vé miễn phí dự kiến được phát hành phục vụ khán giả tham dự Chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, diễn ra lúc 20h ngày 24/11 tại sân vận động Quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội).

Cỡ chữ bài viết: