Trong bối cảnh áp lực “ngắn – nhanh – nhiều”, bài toán cốt lõi vẫn là làm sao duy trì chiều sâu, bản lĩnh và sức thuyết phục của thông tin chính thống.
Giành sự chú ý trên mặt trận số: Cân bằng giữa “tốc độ” và “chiều sâu” định hướng
Các thế lực thù địch tận dụng triệt để thuật toán và AI để phát tán tin giả, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng với tốc độ chóng mặt và mức độ tinh vi chưa từng có. Trong bối cảnh đó, phương thức làm báo truyền thống bắt đầu bộc lộ độ trễ.
Nhận diện thực trạng này, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho rằng: “Thời đại độc giả chủ động đi tìm tin tức đã qua. Ngày nay, thông tin phải tự động “chạy’’ đến người dùng. Việc đa dạng hóa định dạng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là yếu tố sống còn”.
Trên mặt trận tư tưởng, sự thụ động đồng nghĩa với việc nhường trận địa cho tin giả. Ông Minh dẫn chứng, các hệ thống AI có thể sản xuất tới 12.000 bản tin mỗi ngày, nhắm trúng từng nhóm đối tượng để kích động, chia rẽ. Trong khi đó, nếu báo chí không chủ động, sẽ bị bỏ lại phía sau. “Chúng ta phải dùng chính công nghệ, dùng video ngắn, infographic để nhanh chóng phủ sóng thông tin chính thống, thu hút sự chú ý trong bối cảnh thời gian tiếp nhận chỉ còn 2 giây”, ông nhấn mạnh.
Tuy nhiên, chạy theo tốc độ không đồng nghĩa với đánh mất chiều sâu. Ông Minh cảnh báo: “Bên cạnh nội dung ngắn, nhanh, báo chí không được phép bỏ rơi các tác phẩm chuyên sâu - Longform, Megastor”.
Đây là mấu chốt của đấu tranh tư tưởng. Tin ngắn có thể xử lý tình huống tức thời, nhưng để bóc tách tận gốc các luận điệu xuyên tạc, cần những tác phẩm có chiều sâu, phân tích đến tận cùng bản chất vấn đề.
Mài sắc ngòi bút và bồi đắp sức nặng cho báo chí chính luận
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ khó của báo chí hiện nay, không chỉ vì yêu cầu cao về lý luận mà còn bởi áp lực từ môi trường truyền thông số. Thực tế đáng lo: Nhiều phóng viên né tránh viết chính luận vì sợ sai, khô khan hay ít người đọc. Hệ quả, mảng nội dung chiến đấu trực diện vẫn dựa vào vài cây bút kỳ cựu, lực lượng kế cận chưa tương xứng.
Về vấn đề này, ông Lê Quốc Minh cảnh báo: “Nếu các cây bút gạo cội nghỉ hưu, ai sẽ thay thế?”.
Câu trả lời, theo ông, không thể là những chương trình đào tạo hình thức, mà phải là một quá trình rèn luyện thực chất theo phương thức “coaching” – đào tạo bằng sự đồng hành. Viết chính luận không thể khoán trắng, càng không thể giao cho sự tự phát. Đó phải là quá trình được dẫn dắt trực tiếp, nơi lãnh đạo và biên tập viên tham gia chỉnh sửa từng câu chữ, định hình từng lập luận, uốn nắn từng góc nhìn.
Đây là một quá trình khắt khe và mang tính sàng lọc cao. Không phải ai cũng có thể theo đuổi đến cùng, nhưng chính sự chọn lọc ấy tạo nên giá trị. “Giữ lại được 1–2 người xuất sắc đã là thành công”, ông Minh chia sẻ.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở đội ngũ viết, mà còn ở cách báo chí đang tự đánh giá chính mình. Trong những năm gần đây, phong trào viết về bảo vệ nền tảng tư tưởng đã lan tỏa rộng, thể hiện qua số lượng lớn tác phẩm tham gia các giải báo chí. Nhưng theo ông Lê Quốc Minh, xu hướng chạy theo số lượng đang vô tình làm suy giảm sức nặng của chính cuộc đấu tranh.
“Việc nộp hàng ngàn tác phẩm để lấy thành tích không chỉ gây quá tải mà còn làm pha loãng tính chiến đấu”, ông thẳng thắn chỉ ra. Khi số lượng trở thành mục tiêu, chất lượng dễ bị xem nhẹ, dẫn đến tình trạng “đông nhưng không mạnh’’, “nhiều nhưng không tinh’’. Vì vậy, theo ông Minh, cần phải siết chặt ngay từ khâu lựa chọn, thay đổi tư duy đánh giá: Chỉ gửi lên những tác phẩm thực sự tinh túy, có chiều sâu, đủ sức làm vũ khí sắc bén.
“Chúng ta không cần những bài viết được nhân bản vô hồn; chúng ta cần những câu chữ trúng đích, đủ sức bóc trần các luận điệu xuyên tạc”, ông Minh nhấn mạnh.
Không có bản lĩnh, phản bác sẽ kém hiệu quả
Từ thực tiễn điều hành Báo Quân đội Nhân dân, ông Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội Nhân dân, nhìn nhận: Ranh giới giữa tin thật và tin giả trên không gian mạng hiện nay không còn rõ ràng, đến mức ngay cả người làm báo đôi khi cũng có thể bị “đánh lừa”. Có những thông tin lan truyền mạnh, tưởng như đáng tin cậy, nhưng khi kiểm chứng lại hóa ra sai lệch, trong đó không ít liên quan đến những vấn đề lớn, nhạy cảm.
“Thách thức lớn nhất không chỉ là tốc độ, mà là năng lực phân tích và bản lĩnh nghề nghiệp. Nếu không đủ tỉnh táo, việc phản bác tin giả không những không hiệu quả mà còn có thể làm nhiễu thêm thông tin”, ông Long nhận định.
Trong bối cảnh đó, Báo Quân đội Nhân dân lựa chọn cách làm không chạy theo thời điểm, mà xây dựng dòng nội dung ổn định, có định hướng. “Hai chuyên mục trọng tâm được tổ chức rõ ràng: một tập trung phản bác các quan điểm sai trái từ bên ngoài, một đi sâu nhận diện và xử lý những biểu hiện lệch lạc từ bên trong”, ông Long cho biết. Cách phân tuyến này giúp mỗi bài viết có mục tiêu rõ ràng, cách tiếp cận phù hợp, tránh dàn trải và tăng hiệu quả tác động.
Ở bài toán nhân lực, ông Long thừa nhận, viết chính luận là lĩnh vực khó, không dễ thu hút người tham gia. Vì thế, tòa soạn không chỉ kêu gọi mà chủ động tìm kiếm, đặt bài, thậm chí trực tiếp mời bằng được những cây bút có năng lực. “Nhuận bút được duy trì ở mức cao, từ khoảng 2,5 đến 5 triệu đồng mỗi bài, như một cách ghi nhận xứng đáng cho lao động trí tuệ”, ông nói.
Với những cộng tác viên lớn tuổi – những người có vốn tri thức và trải nghiệm nhưng không thành thạo công nghệ, tòa soạn có cách làm rất linh hoạt. “Chúng tôi cử phóng viên đến tận nơi gõ lại, hoàn thiện bài, rồi mang nhuận bút đến tận nhà”, ông Long chia sẻ.
Cùng với việc huy động đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, báo từng bước ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ phân tích, dự báo và định hướng dư luận. Tuy nhiên, theo ông Long, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người làm báo đủ năng lực làm chủ. Nếu thiếu bản lĩnh và kỹ năng, chính công nghệ có thể trở thành yếu tố khuếch đại sai lệch.
Trong một thế giới mà sự thật có thể bị bóp méo chỉ trong vài giây, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ là phản bác, mà phải là quá trình kiến tạo niềm tin; và chỉ khi mỗi tác phẩm báo chí đủ sâu, đủ sắc, đủ sức thuyết phục, báo chí mới thực sự trở thành điểm tựa nhận thức, giữ vững niềm tin xã hội trong dòng chảy thông tin đầy biến động.
