Nhấn mạnh thể chế và đột phá trong mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội
Góp ý về các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, ông Phan Văn Lâm cho rằng cần đặc biệt chú trọng tới những chỉ tiêu có tính đột phá như tăng trưởng GDP bình quân 10%/năm, nâng cao năng suất lao động, tăng tỷ trọng kinh tế số, gắn cơ cấu lại nền kinh tế với chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số và phát triển bền vững.
Theo ông Lâm, vấn đề then chốt là phải nhấn mạnh vai trò của thể chế, xây dựng hệ thống quy tắc minh bạch để giảm can thiệp hành chính, tiêu cực, chi phí, tình trạng hình sự hóa quan hệ kinh tế, giảm giấy tờ không cần thiết; đồng thời tăng tính minh bạch, cạnh tranh, hỗ trợ cải cách, bảo đảm quyền tài sản, cơ chế thực thi hợp đồng, phá sản và tái cấu trúc nhanh.
Ông cũng đề xuất đẩy mạnh huy động và phân bổ vốn hiệu quả, chuyển đầu tư công sang tiêu chí “chất lượng và đúng hạn”, ưu tiên cho hạ tầng số – năng lượng – logistics – đô thị xanh. Bên cạnh đó, cần phát triển thị trường vốn dài hạn như trái phiếu chuẩn, quỹ hưu trí, quỹ cơ sở hạ tầng; thúc đẩy PPP minh bạch, hiệu quả.
Trong lĩnh vực năng lượng, ông nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nguồn năng lượng đủ – sạch, quy hoạch đồng bộ nguồn – lưới – lưu trữ, thực hiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, đấu thầu cạnh tranh, phát triển thị trường bán buôn điện, đồng thời hình thành chuỗi cung ứng thiết bị tái tạo, lưu trữ nội địa hóa.
Về nguồn nhân lực và năng suất lao động, cần triển khai Chương trình kỹ năng số quốc gia, xây dựng chuẩn kỹ năng ngành gắn kết giữa đào tạo và việc làm, thu hút nhân tài toàn cầu. Bên cạnh đó, ông đề nghị thành lập Quỹ đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số doanh nghiệp và nhà nước số, phổ cập hóa đơn – hợp đồng điện tử, nền tảng định danh số toàn dân, chữ ký số, dấu thời gian số. Đặc biệt, nên áp dụng mua sắm công số theo nguyên tắc “Chính phủ làm khách hàng đầu tiên” cho các sản phẩm, giải pháp số và xanh.
Văn hóa là nền tảng, con người là trung tâm, tri thức và sáng tạo là động lực
Góp ý về các quan điểm phát triển văn hóa, con người, giáo dục, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, ông Phan Văn Lâm cho rằng đây cần được coi là đột phá chiến lược nhằm nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh quốc gia.
Theo ông, phải xác định rõ văn hóa là nền tảng – con người là trung tâm – tri thức và sáng tạo là động lực phát triển. Cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ sang tăng trưởng dựa vào năng suất, khoa học dữ liệu, công nghệ và quản trị.
Giáo dục phải được xây dựng theo hướng mở, linh hoạt, hội nhập quốc tế, chuyển từ “quản lý đầu vào” sang “đảm bảo chất lượng đầu ra”, từ “bằng cấp” sang “năng lực – kỹ năng”, và từ “đào tạo một lần” sang học suốt đời.
Về khoa học - công nghệ, ông đề nghị phát triển theo sứ mệnh quốc gia, tập trung giải quyết các bài toán lớn như năng lượng sạch, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) ngôn ngữ Việt, y sinh, nông nghiệp thông minh, kinh tế tuần hoàn. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần lấy thị trường làm thước đo, gắn đổi mới sáng tạo với nhu cầu xã hội và doanh nghiệp, thúc đẩy mua sắm công đổi mới, coi dữ liệu là hạ tầng, khuyến khích khoa học mở và chu chuyển nhân tài.
Trong kỷ nguyên số, cần xây dựng văn hóa số và công dân số, đề cao các giá trị trung thực, kỷ luật, sáng tạo, thượng tôn pháp luật, trách nhiệm xã hội, cùng năng lực số, ngoại ngữ, tài chính, bảo đảm đạo đức và an toàn dữ liệu thời AI.
Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Về quan điểm phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ông Phan Văn Lâm đặc biệt nhấn mạnh đến mối quan hệ giữa Nhà nước – thị trường – xã hội, cùng các cơ chế huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực, hướng tới hoàn thiện thể chế kinh tế, tài chính, đất đai, doanh nghiệp, bảo đảm công bằng, minh bạch và tạo động lực phát triển đồng bộ các thành phần kinh tế.
Theo ông, cần nâng cao hiệu lực Luật Cạnh tranh (kiểm soát tập trung kinh tế, hành vi lạm dụng vị thế), hoàn thiện Luật Phá sản với chi phí thấp, hiện đại hóa cơ chế bảo đảm giao dịch (tài sản bảo đảm động sản, cho thuê tài chính), thúc đẩy thực thi hợp đồng và trọng tài thương mại thân thiện, phát triển cơ chế giải quyết tranh chấp số.
Về tài chính – thuế – ngân sách, ông đề nghị mở rộng cơ sở thuế VAT, áp dụng thuế tài sản, thuế đất ở ngưỡng hợp lý để chống đầu cơ, giảm phân mảnh thuế suất, áp dụng ưu đãi có điều kiện (năng suất, liên kết chuỗi). Ngân sách cần vận hành theo khung trung hạn – ngân sách xanh, điều chuyển nguồn lực vùng yếu theo công thức minh bạch, tăng cường giám sát thị trường vốn, quản trị rủi ro và đăng ký chủ sở hữu hưởng lợi.
Về đất đai, ông nhấn mạnh yêu cầu định giá theo cơ chế thị trường, xây dựng bảng giá đất hằng năm dựa trên mô hình định giá khối lượng, dữ liệu giao dịch số, truy vết lịch sử giao dịch; thực hiện số hóa quy hoạch, bắt buộc đấu giá, đấu thầu dự án kèm ràng buộc thực hiện; hạn chế can thiệp hành chính vào giá. Việc bồi thường, tái định cư cần có công thức minh bạch, tham vấn cộng đồng, chia sẻ giá trị gia tăng từ hạ tầng.
Đối với doanh nghiệp và môi trường kinh doanh, ông đề xuất tạo cơ chế gia nhập – rút lui dễ dàng, đăng ký số một cửa, phá sản – phục hồi đơn giản. Doanh nghiệp nhà nước chỉ nên tập trung vào lĩnh vực thiết yếu, thoái vốn ngoài lõi, kiểm toán công khai, công bố thông tin như doanh nghiệp niêm yết, bảo đảm trung lập cạnh tranh.
Những ý kiến góp ý của ông Phan Văn Lâm thể hiện tinh thần đổi mới tư duy, cải cách thể chế mạnh mẽ, hướng tới một nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập, phát triển bền vững, trong đó con người, tri thức và pháp quyền là trung tâm của mọi chính sách phát triển.
