Trong nghệ thuật biểu diễn, phía sau một tiết mục là cả ê-kíp. Vì vậy, số tiền ghi trong hợp đồng chưa chắc là toàn bộ thu nhập của người đứng trên sân khấu. Nhưng nếu tiền được chuyển trọn gói vào tài khoản nghệ sĩ rồi mới chia cho các bên mà không có hồ sơ chứng minh, cơ quan thuế có thể căn cứ vào hợp đồng và dòng tiền thực tế để xác định nghĩa vụ.
Trao đổi với phóng viên, TS.LS Đào Ngọc Chuyền, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, vấn đề cốt lõi là làm rõ nghệ sĩ ký hợp đồng với tư cách cá nhân nhận thù lao hay là chủ thể tổ chức hoạt động kinh doanh biểu diễn.
Không thể chỉ nhìn vào tổng giá trị hợp đồng
Nếu nghệ sĩ trực tiếp biểu diễn và nhận tiền công, thu nhập chịu thuế được xem xét trên khoản thù lao cá nhân thực nhận. Trường hợp đơn vị tổ chức ký và thanh toán riêng với ban nhạc, vũ đoàn hoặc đơn vị kỹ thuật, những khoản đó không phải tiền trả cho nghệ sĩ.
“Cơ quan thuế căn cứ vào số tiền ghi trên hợp đồng và chứng từ chi trả thực tế của tổ chức chi trả”, luật sư Chuyền cho biết.
Rủi ro xuất hiện khi hợp đồng chỉ ghi một khoản trọn gói và toàn bộ tiền đi qua tài khoản của nghệ sĩ. Việc nghệ sĩ nói đã thanh toán lại cho ê-kíp là chưa đủ nếu thiếu phụ lục phân chia, hợp đồng dịch vụ, danh sách chi trả, hóa đơn hoặc chứng từ chuyển tiền.
“Nếu hợp đồng tách biệt rõ phần cát-xê của nghệ sĩ và phần chi phí trả hộ cho các bên thứ ba, có hóa đơn, chứng từ hợp lệ, phần chi phí trả hộ đó có thể không tính vào thu nhập chịu thuế của nghệ sĩ”, TS.LS Đào Ngọc Chuyền phân tích.
Như vậy, cơ quan thuế không chỉ nhìn vào con số trên hợp đồng mà còn xem ai cung cấp dịch vụ, ai nhận tiền, khoản thanh toán dành cho ai và hồ sơ có phản ánh đúng giao dịch hay không.
Chi phí phải có chứng từ
Việc xác định thu nhập còn phụ thuộc vào phương pháp tính thuế. Luật sư Chuyền nêu rõ: “Đối với thu nhập từ kinh doanh, thuế được tính trực tiếp trên doanh thu theo tỷ lệ thuế suất quy định cho từng ngành nghề. Các chi phí như ban nhạc, vũ đoàn thường được coi là chi phí đầu vào của hoạt động kinh doanh biểu diễn”.
Nếu thuế được tính trực tiếp trên doanh thu, nghệ sĩ không được tiếp tục trừ riêng chi phí ê-kíp. Trường hợp áp dụng cách xác định thu nhập bằng doanh thu trừ chi phí, khoản chi chỉ được ghi nhận khi thực tế phát sinh, liên quan đến hoạt động kinh doanh và có đủ hóa đơn, chứng từ. Theo hướng dẫn đối với hộ, cá nhân kinh doanh, khoản thanh toán từng lần từ 5 triệu đồng trở lên còn phải đáp ứng điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt theo pháp luật về thuế giá trị gia tăng.
Do đó, tiền thuê ban nhạc, vũ đoàn, vận chuyển, trang phục hay kỹ thuật không mặc nhiên được trừ. Hợp đồng cần ghi rõ cát-xê của nghệ sĩ, khoản trả cho bên thứ ba và phí quản lý hoặc tổ chức sản xuất nếu có; dòng tiền phải phù hợp với nội dung đã thỏa thuận.
Nếu công ty quản lý đứng tên, hồ sơ cũng phải thể hiện công ty trực tiếp cung cấp dịch vụ hay chỉ nhận tiền thay nghệ sĩ. Phí quản lý, khoản trả cho nghệ sĩ, nghĩa vụ xuất hóa đơn và khấu trừ thuế phải thống nhất với giao dịch thực tế.
Người nộp thuế có quyền giải trình, nhưng phải bằng hồ sơ
Khi phát hiện số thuế phải nộp cao hơn số đã kê khai, người nộp thuế phải nộp phần còn thiếu, tiền chậm nộp và có thể bị xử phạt tùy tính chất vi phạm. Theo Luật Quản lý thuế năm 2025, tiền chậm nộp là 0,03% mỗi ngày; hành vi khai sai dẫn đến thiếu thuế có thể bị phạt 10% hoặc 20% số thuế thiếu, còn hành vi trốn thuế chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt từ một đến ba lần số tiền trốn thuế.
Thời hiệu xử phạt đối với hành vi khai sai dẫn đến thiếu thuế hoặc trốn thuế là 5 năm. Hết thời hiệu xử phạt, người nộp thuế vẫn phải nộp số thuế thiếu, số thuế trốn và tiền chậm nộp trong thời hạn 10 năm trở về trước, tính từ ngày phát hiện vi phạm. Nếu không đăng ký thuế, nghĩa vụ có thể được xác định cho toàn bộ thời gian trước đó.
Việc bị rà soát không làm mất quyền giải trình. “Nghệ sĩ có quyền giải trình, cung cấp tài liệu chứng minh các khoản giảm trừ. Nếu không đồng ý với quyết định hành chính, người nộp thuế có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định”, luật sư Chuyền cho biết.
Tuy nhiên, giải trình phải đi cùng tài liệu. Hồ sơ cần lưu gồm hợp đồng và phụ lục phân chia chi phí; biên bản nghiệm thu hoặc xác nhận hoàn thành công việc; chứng từ thanh toán, khấu trừ và nộp thuế; hóa đơn của đơn vị cung cấp dịch vụ; tài liệu chứng minh các khoản giảm trừ hợp pháp.
Với nghệ sĩ có nhiều nguồn thu hoặc thường làm việc qua công ty quản lý, việc tách từng khoản ngay từ khi ký hợp đồng sẽ giúp xác định rõ cát-xê cá nhân và chi phí của chương trình. Đây là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền lợi khi cơ quan thuế kiểm tra.
